Кіріспе

Хелизен де Кренн – француз романшысы, хат жазу шебері және Ренессанс дәуіріндегі аудармашы. Сынақшылардың көпшілігі "Hélisenne de Crenne" псевдонімі Маргарита Бриетке (шамамен 1510 жылы, Аббевиль, 1552 жылдан кейін) тиесілі екенін мойындайды, ол француз әйелдерінен Фили́пп Фурнель де Креннге үйленген. Дегенмен, бұл есімнің дұрыстығы әлі де толық нақтыланбаған, себебі ол сақталған аз ғана құжаттар мен оның шығармаларындағы "өмірбаяндық" деректерге сүйенеді.

Өмір

Маргарита Бриет – Пикардиядағы Аббевильден шыққан ақсүйек әйел, бірақ 1530 және 1540 жылдары Парижде жазған. Ол жақсы білім алған, Вергилийді аударуға жететіндей латын тілін үйренген. Ол Филипп Фурнелге, Кренн сиырына үйленді, бірақ олар қаржылық жағынан ажырасып кетті. Оның кім екені 1917 жылы француз әдебиеттанушысы Л. Ловиот анықтады. Маргарита Бриеттің "Hélisenne de Crenne" деген атпен жазылған шығармалардың авторы екеніне нақты дәлел болмаса да, көптеген сыншылар оның авторлығына күмән келтірмейді. Оның үш кітабында "Хелизен" атты кейіпкер кездеседі.

Жағымсыз күйзелістер

Хелизен де Кренннің романы - сезімталдық пен рыцарлық элементтердің (романның соңында Афина - жұмысты шайқастар мен күрес тұрғысынан көреді - және Венера - жұмысты кітап үшін махаббат таласы тұрғысынан көреді) бірегей қоспасы, гуманистік стипендия, ауызша сөз, сөйлеу қабілеті. Бұл шығарма үш кітапқа бөлінген, әрқайсысы автордың хатымен және эпилогпен басталады. Бұл кітаптардың барлығы бірінші тұлғада баяндалады, бұл сол кезең үшін ерекше таңдау. Романның үш бөлімі тон мен жанр жағынан ерекшеленеді: бірінші кітап сентиментальді және қаһарманның көзқарасынан жазылған; екінші кітап, әрине, еркек тұрғысынан баяндалған рыцарлық іздеу ретінде дәстүрлі; үшінші кітап, сонымен қатар еркек тұрғысынан, ғашықтармен қайта кездесу туралы баяндайды. Соңғы эпилогта Энеиданың Хелизенннің аудармасының әсері мен оның "ұй" ертегілеріне деген қызығушылығы көрінеді. Көзіне түскен көзқарастардың өзгеруі сенімдердің өзгеруімен бірге жүреді; мысалы, бірінші кітаптағы әйел баяндаушының өзінің сүйіктісі Генелике қатысты жасаған шешімдері екінші бөлімдегі әрекеттерімен өзгертіледі. Шығарманың жалпы тоны мен атауы бұл шығарманы махаббаттың ақымақтық туралы ескерту хикаясы етсе де, Хелизенн махаббатты (реенессанс неоплатонизміне қатты қарыз) көптеген мақтау сөздерін белгілі бір кейіпкерлердің аузына салады. Романның ғашықтық және қайғылы бөлімдері Боккаччоның "Фиаммета ханым" және оның психологиялық тұрғыдан қарапайым әйелді бейнелеуіне үлкен рөл атқарады. Басқа әсерлерге Giacomo (немесе Jacopo) Caviceo-ның Libro del Peregrino (Перегриннің арманы өзінің қайғылы махаббаттарының тарихын айтып беретін түс туралы айтады) және Жан Лемейр де Бельгестің Les Illustrations de Gaule кіреді. Романда кең ауқымды сыпайы және риторикалық жағынан күрделі диалогтар және классикалық антикалық және (кейде) ортағасырлық романнан, Киелі кітаптан және шіркеу аталарынан алынған жиі үлгілер ("көшірме") бар. Бұл оқиға Жерорта теңізі мен оның айналасында орын алады. Әдет-ғұрыптар мен жарыс-керістер 16 ғасырдан басталған сияқты көрінсе де, ант, дұғалар мен құдайлық сапарлар көбінесе классикалық рухтан (жеремоникпен бөлім және ғашықтар өлімінің сахнасы көптеген христиандық мысалдар бар) және шіркеулер "ғибадатханалар" деп аталады. Бірінші кітап - үйленген (11 жасында) асыл әйел Хелисеннің оқиғасы, ол үйінен көрген асыл емес жас жігітке ғашық болады. Күмәнданған, құмарлық пен қорқыныш көріністерінің арасында, хат алмасу мен қоғамдық орындарда кездесулер кезінде әйел баяндаушы күйеуінің қырағы және қызғаныш көзінен құтылуға тырысады, бірақ кітаптың соңында күйеуі оны елдік резиденцияға (Кабас замогы) бұғаулайды және Хелисенн өзінің әңгімесін сүйіктісінің қолына түседі деген үмітте жазуға және таратуға шешім қабылдайды. Екінші кітапта Генеликтің (Гелизеннің ойы бойынша) жас ғашығы, Квизинстра есімді жас дворянмен бірге Гелизенді іздеу үшін әлемді аралап жүргені баяндалады. Олар шетелдің сарайына келеді, Генеликті ерлік атағына ие етеді, ал екі дос басқа ер адамдармен шайқасады, ал Квинстра жеңімпаз болып жарияланады. Басқа саяхаттардан кейін олар әдемі патшайым билеген аралға келеді, ал аралға шабуыл жасағанда, Гүнеликс пен Квизинстра оны қорғауға көмектеседі; Гүнеликс (оны досы деп қате қабылдайды) тұтқындалып, өлтіріледі, бірақ шабуылшының асыл ағасы оны Гүнеликстің өмірін сақтап, жекпе-жекті ер адаммен күресуге көндіреді; Квизинстра патшайымның атынан таңдалады, ол бұл жекпе-жекті жеңіп, соғыс аяқталды. Достар кейін көтеріліске шыққан қаланы бағындыруға тырысатын шетелдік ханзаданың қызметіне кіреді; Квинстра тағы да сәтті шайқаста маңызды рөл атқарады және ханзадаға қалаға мейірімділік танытуды кеңес береді. Үшінші кітапта (әлі де Генеличтің көзқарасынан) екі достың алдымен Генуяға, содан кейін олар құлшынысты адамымен сөйлесетін шөлейтті аралға келгені жазылған. Сол жерден олар Хелисенн күйеуінің әпкесі бақылауында болған аймаққа келеді. Хат алмасып, түнде терезеде әңгімелескеннен кейін Генелич пен Квезинстра Хелисеннаға қашып кетуіне көмектеседі. Өкінішке қарай, күйеуінің әпкесі оларды ұстауға өз адамдарын жібереді, ал Генелич пен оның досы Хеллизенді шабуылдаушылармен күрескен кезде орманға тастап кетуге мәжбүр болады. Жеңімпаз болып, олар қайтып оралғанда, Хелисенннің өлім алдында екенін табады; ол өз іс-әрекетінен өкініп, Құдайға дұға етеді және Генеликтен өзінің құтқарылуын ойлауды сұрайды, содан кейін есінен танып қалады. Генелич қ...