Кіріспе

Джон Ричард Перри (16 қаңтар 1943 жылы туған) – Стэнфорд университеті мен Калифорния университетінің профессоры. Ол тіл философиясы, метафизика және сана философиясы салаларында философия ғылымына маңызды үлес қосты. Ол ең алдымен жағдай семантикасы (Джон Барвайзбен бірге), рефлексивтілік, индекскалдық, жеке тұлғаның сәйкестігі және өзі туралы білім салаларындағы еңбектерімен белгілі.

Өмір және мансап

Джон Перри 1943 жылғы 16 қаңтарда Небраска штатының Линкольн қаласында дүниеге келген. 1964 жылы Дойн колледжін философия мамандығы бойынша бітірген. 1968 жылы Корнелл университетінде «Ідендік» тақырыбында диссертация қорғап, философия ғылымдарының докторы ғылымын алған. Бұл диссертация Сидней Шумейкердің ғылыми жетекшілігімен жасалған. Ол Калифорния университетінде (Лос-Анджелес) философиядан сабақ берген, содан кейін Стэнфорд университетінің профессорлық құрамына қабылданды, қазір зейнеткер профессор. Кейін Калифорния университетінде (Риверсайд) сабақ берді, қазір ол философияның құрметті профессоры. 1999 жылы Жан Никод сыйлығымен марапатталған. Ол Америка өнер және ғылым академиясының және Норвегия ғылым және әдебиет академиясының мүшесі. 2004 жылы Кеннет Тейлормен бірге құрған «Philosophy Talk» ұлттық радио бағдарламасының жүргізушісі болды. Сондай-ақ ол 1983 жылы құрылған Тіл және ақпаратты зерттеу орталығының (CSLI) мүшесі.

Философиялық еңбектері

Перри философияның көптеген салаларына үлес қосты, соның ішінде логикаға, тіл философиясына, метафизикаға және сана философиясына. Перридің 1978 жылғы «Жеке сәйкестік және өлместік туралы диалог» кітабы жеке сәйкестік теориясының негізгі мәселелерін өлімге ұшыраған университет профессоры Гречен Вейроб пен оның екі досы Сэм Миллер мен Дейв Коэн арасындағы әңгіме түрінде қарастырады. Кітапта Бернард Уильямс, Джон Локк және Дерек Парфиттің көзқарастары ұсынылған. Әртүрлі философиялық ұстанымдарды әртүрлі кейіпкерлермен байланыстыру форматы Дэвид Юмның «Табиғат діні туралы диалогтарын» еске салады. Логика саласында Перри мен Джон Барвайз «сылбыр аргументі» туралы талқылауларымен белгілі, әсіресе 1981 жылғы «Семантикалық тазалық және келісімсіз жағдайлар» мақаласында. 2001 жылы жарық көрген «Білім, мүмкіндік және сана» кітабында Перри «алдын ала физикализм» деп атаған ұғымды қорғайды, соған сәйкес физикализм жақсырақ балама теориялар болмаса, ықтимал және орынды ұстаным ретінде алдын ала қарастырылады. Осылайша, Перри дуализмнің үш маңызды философиялық аргументіне қарсы типтік физикализмнің бір түрін қорғайды: зомби аргументі, білім аргументі және модальдық аргумент. Перри сонымен қатар кең аудиторияға жететін техникалық емес жұмыстарды да жасайды, мысалы, 1996 жылғы «Құрылымдық кешіктіру» атты әзілді онлайн эссесі. Перри осы эссесі үшін 2011 жылы әдебиет саласындағы Иг Нобель сыйлығымен марапатталды. Онда былай делінген: «Жоғары жетістікке қол жеткізу үшін әрқашан маңызды бір нәрсемен айналысып, оны одан да маңызды нәрсені істеуден аулақ болудың тәсілі ретінде пайдалану керек».

Негізгі индекстің проблемасы

1979 жылы Перри "The Problem of the Essential Indexical" атты еңбегін жариялады, онда ол тіл философиясы мен ой философиясы бойынша жұмыстарын біріктірді. Негізгі индекстіктер ("мен", "мұнда" және "қазір") – ауыстыруға болмайтын тілдің бөліктері. Олар сенімдерді орналастырады деп есептеледі және сөйлеушінің сенімін түсіну үшін маңызды. Перри өз пікірін көрсету үшін қазір танымал мысал келтіреді: "Бірде мен супермаркет еденіндегі қанттың ізін ұстандым, биік тіреудің бір жағымен арбамды итеріп, екінші жағымен кері қайтып, жыртылған қаппен жүрген сатып алушыны іздедім, оған ол қоқыс жасап жатқанын айту үшін. Тіреудің айналасында әр айналған сайын із қалыңдай түсті. Бірақ мен оны жеткізе алмадым. Соңында мен түсіндім. Мен іздеп жүрген сатып алушы – өзім едім." Бұл мысалда "мен" деген сөз индекстік болып табылады, себебі ол Перриге өзі қоқыс жасап жатқанын түсінуге көмектесті. Осыны түсінгеннен кейін ол өзін ұстауын өзгертті. Негізгі индекстіктер іс-қимылға түрткіс береді. Оларды дереулігін сақтай отырып, ауыстыруға болмайды. Егер Перри "Перри өзі қоқыс жасап жатқанын түсінді" десе, бұл да негізгі индекстік болмас еді, себебі Перри өзінің Перри екенін түсінуі керек. Егер ол қосымша қадам жасаса, оның іс-қимылын өзгертпеуіне еш себеп болмас еді. Осы жағдайда "мен" – жалғыз негізгі индекстік.

Мақалалар

(1972) "Өзін-өзі бөле ала ма?". Философия журналы, LXIX, № 16, б. 463 – 88. (1977) "Фреге демонстративтер туралы". Философиялық шолу, Том 86, № 4, б. 474–497. (1979) "Маңызды индекстік проблема". Noûs 13, № 1: 3 – 21. (1980) "Үздірілген сенім туралы мәселе". Тынық мұхит философиялық тоқсандығы 61, № 4, б. 317 – 22. (1980) "Сенім және қабылдау". Философиядағы орталық батыс зерттеулері V, б. 533 – 42. (1981) "Семантикалық әдепсіздік және келісімсіз жағдайлар" (Джон Барвайзбен бірге). Философиядағы орталық батыс зерттеулері VI, б. 387 – 403. (1981) "Жағдайлар және көзқарастар" (Джон Барвайзбен бірге). Философия журналы LXXVII, № 1, б. 668 – 91. (1986) "Дүниелерден жағдайларға". Философиялық логика журналы 15, б. 83 – 107. (1986) "Көрнеусіз ой". Аристотель қоғамының қосымша материалдары, Том 60, б. 263 – 83. (1988) "Когнитивтік маңыз және жаңа анықтамалық теориялар". Noûs 2, № 2, б. 1 – 18. (1989) "Принц және телефон будкасы: түсініксіз сенімдерді баяндау" (Марк Кримминспен бірге). Философия журналы, б. 685 – 711. (1993) "Іс-әрекеттер, ынталыңдар және жетістіктер" (Дэвид Израиль және Сюн Тутиямен бірге). Философиялық шолу, б. 515 – 40. (1994) "Фодор және Лепоре холизм туралы". Философиялық зерттеулер, 73, б. 123–138.