Кіріспе

Керала мәдениетіндегі пілдердің рөліне шолу

Кералада кездесетін үнді пілдері (Elephas maximus indicus) – Азия пілінің үш мойындалған түршесінің бірі. 1986 жылдан бері Азия пілдері IUCN тізіміне енгізіліп, құрып бара жатқан түрлерге жатқызылды, себебі соңғы үш буын ішінде олардың саны кем дегенде 50%-ға төмендеді, халық саны 25 600-ден 32 750-ге дейін бағаланады. Түрге тіршілік ортасының жоғалуы, нашарлауы және бөлінуі ең үлкен қауіп төндіреді. Кералада жабайы пілдердің көп санымен қатар, жеті жүзден астам тұтқындағы пілдер де бар. Олардың көпшілігі храмдар мен жеке тұлғаларға тиесілі. Олар храмдар мен кейбір шіркеулердегі діни рәсімдерде қолданылады, сондай-ақ бірнеше пілдер ағаш өңдеу орындарында жұмыс істейді. Кераладағы пілдерді көбінесе «сахияның ұлдары» деп атайды (Вйлопалли Шредхара Менонның «Сахиенте Макан» поэмасындағыдай). Штаттық жануар ретінде піл Керала штатының үкіметінің эмблемасында бейнеленген, ол Траванкор мен Кочинның елтаңбаларынан алынған. Жабайы күйде ұсталған және үйретілген пілді басқа жабайы пілдер ешқашан қабылдамайды деп есептеледі.

Тойдағы пилдер

Кераладағы көптеген танымал ғибадатханаларда пілдер бар, олардың көпшілігі жандардың ықыласымен сыйға тартылады. 60-тан астам пілі бар әйгілі Гурувайур ғибадатханасында діни құлшылықтың маңызды бөлігі болып табылады. Әлемдегі жалғыз Піл сарайы Гурувайур ғибадатханасынан 3 шақырым қашықтықтағы Пуннаттур-Коттада ғибадатхана пілдерін орналастыру үшін салынған. Осы ғибадатханаға Гурувайур Кесаван атты әйгілі піл тиесілі болған. Кераладағы жергілікті фестивальдардың барлығында кем дегенде әсем безендірілген бір піл болады. Пілдер жыл сайынғы фестиваль шерулерінде және индуист ғибадатханаларындағы рәсімдік айналымдарда құдайды көтеріп жүреді. Ғибадатхана пілдері алтын жалатылған әшекейлермен ("неттипаттам"), қоңыраулармен және әсем алқалармен безендіріледі. Пілдерге отырған адамдар оркестрдің ырғағымен бірге биіктеп тұрған мақта жібектен жасалған қолшамырларды ("муттукуда") ұстап, ақ түсті жіптерді ("венкамарам") және тауыс қауырсынынан жасалған желдеткіштерді ("алаваттам") шайқап тұрады. Құдалманикаям ғибадатханасында Панкари Мелам орындалуы үшін күнделікті рәсімдік айналымдарға 17 піл жұмылдырылады. Осы жеті пілдің бас киімдері таза алтыннан, ал қалғаны таза күмістен жасалған, бұл осы ғибадатханаға тән ерекшелік. Трипнитура Пурнатхрайеса ғибадатханасындағы севильде 15 піл әсем әшекейленеді. Бұл әлемдегі ең ірі ғибадатхана фестивалі. Пурнатхрайесаны көтеріп жүрген піл патша қазынасынан жасалған таза алтыннан жасалған "сварна талеккетту" ("неттипаттам") әшекейімен безендіріледі.

Керала тарихындағы және аңыздардағы пилдер

Кераланың жергілікті аңыздарында көптеген пілдер кездеседі. Коттараттил Санкуннидің "Тарихи оқиғалар шоғыры" ("Aitihyamala") атты еңбегі сегіз томдық болып жазылған; әр том белгілі бір піл туралы әңгіме немесе аңызбен аяқталады.

Пилдерге қатыгездік

Шамамен 700 пил адамдар мен храмдарға тиесілі. Бұл пилдер 10,000-нан астам фестивальдер мен шерулерге жалға беріледі, онда олардың статусына қарай бір пил күніне 5000 долларға дейін кіріс әкелуі мүмкін. Бұл жануарлар ұзақ және шулы шерулерге, қатты жарылыстарға шыдауға мәжбүр, оттың жанында тұруға, ашық, тозығы жеткен көліктерде ұзақ қашықтықтарға саяхаттауға және ыстық күнде асфальтталған жолдарда сағаттап жүруге тура келеді, тіпті дін мен туризмді насихаттау атынан тамақ, су және ұйқыдан айырылады. Оларды маскүнем және қатыгез махуттар жиі зорлайды. Махуттардың шамамен жартысының ішімдікке байланысты проблемалары бар екені анықталды. Оның пікірінше, ішек-қарынның бұзылуы және басқа да ас қорыту проблемаларынан болатын өлім-жітімнің артуы физиологиялық және психологиялық стрестің күшеюіне нұсқайды. Сондай-ақ, ол тұтқындағы пилдердің санының күрт өсуіне байланысты жетілдірілген махуттардың жетіспеушілігіне алаңдаушылық білдірді, бұл жануарларға қатыгездікпен қараудың басты себебі болып табылады. Гурувайюрдағы пилдерге жасалған зорлық-зомбылықты терген үш ресми комиссияның есебінде храм пилдеріне жасалған зорлық-зомбылықтар, Үндістандағы әртүрлі жануарларды қорғау заңдарының бұзылуы туралы мәліметтер келтірілген. 2021 жылдың 8 сәуірінде Амбалапужа Виджаакришнанның өлімі Кералада қырқыс дау тудырды. Пилді жақсы көретіндер Девассом Борды мен оның махутын пилді өлтірген деп айыптады. Олар Виджаакришнанға азап шектіргендігі үшін басқарма мен махутты айыптады. Олардың сөзіне қарағанда, өлімге дейін бірнеше ай бойы пил махуттар тарапынан азапталған және ауыр жарақаттарына қарамастан, басқарма оны шерулерге пайдаланған.

Фил орнамасы

Кераланың Триссур ауданындағы белгілі отбасылардың бірі – Венкитадри отбасы үш буыннан бері әшекейлер жасап келеді, әсіресе индуисттік храмдарға арналған ең танымал фестиваль – Триссур пурам үшін. Олар алтын жалатылған жапқыштар, қолшатырлар, алаваттам, венчамарам және әшекей мойындықтар жасайды. Храмдардағы мерекелерге арнап 150 пілді әшекеймен безендіреді. Триссур пурам, Ненмара Валланги Вела – Кераладағы танымал фестивальдердің арасында, процессия үшін көптеген сәнді пілдер пайдаланылады. Басты шамьям сатушылары – Парамеккаву девосом, Венкидари, Марамитту Балачандран (Балан Машу).

Кераладағы пилдерді қорғау

Т.Тируанантпурам ауданындағы Коттур пилдер қорығы мен оңалту орталығы – пилдерді қорғау және оңалту мақсатында ашылған Үндістанның алғашқы және әлемдегі ең ірі пилдерді оңалту орталығы. Штаттағы басқа да пилдерді күтіп-бағу орталықтары: Коданад Абайраням жануарлар баспанасы және пилдерді оқыту орталығы, сондай-ақ Коннидегі пилдерді оқыту орталығы.

Кераладағы филдер туралы зерттеу

Кераланың Орман және жабайы табиғат департаменті 2018 жылдың қараша айында Жоғарғы соттың шешімімен штат бойынша халық санағын жүргізді. Осы санақ барысында 5706-дан астам піл есепке алынды. Триссур ең көп пілді (145) тіркесе, Каннур ең аз пілге (3) ие. Қасаргодта піл жоқ.