Кіріспе

Фидон (грекше: Φείδων) – б.з.д. 7 ғасырында Аргос билеушісі және Темен әулеті бойынша 10-шы тамыр. Ол б.з.д. 7 ғасырында Аргостың ең амбициялы және сәтті билеушісі болды деуге болады. Аргосты басқарған екі Фидон болған болуы мүмкін деген пікір де бар.

Өмір және билік ету

Фидон Темен арқылы Геракл ұрпағы болған сияқты, ол Лакдаимон билеушілерімен де ортақ болған сияқты, себебі олар тиісінше Прокл мен Евристеннен тараған. Бұл мифтік ата-бабалары Пелопоннесті жаулап алып, жерді өздеріне бөліскен. Дәстүрге сәйкес, ол б.з.д. VII ғасырдың бірінші жартысында өркендеген. Осы кезеңде Аргив монархиясы номиналды болды, нақты билігі болған жоқ. Фидон төменгі таптардың қолдауымен билік басындағы аристократиядан тақты тартып алды. Ол басқа тирандар дәстүрінде, Лидиялық Гигес сияқты, билеуші кастадан бөтен адам ретінде қарастырылады, бірақ Пария жылнамасының фрагменті оның асыл текті екенін растайды және оны Гераклдан кейінгі он бірінші ұрпақ ретінде көрсетеді. Ғалымдар Фидонның «билеуін» Аристотельдің «Саясат» еңбегіндегі анықтамасына сәйкес тирандық деп атайды. Ол белсенді және күшті билеуші болды және Аргостың қуатын едәуір арттырды. Ол Теменнің мұрасының барлық бөлінген бөліктерін біріктірді, ал оның билігі кезінде Кипселус (Коринфтен) және Теаген (Мегарадан) сияқты басқа да тирандар пайда болды, мүмкін, олардан шабыттанды. Коринфті әлсірету үшін ол коринфтіктерден Дександр атты жетекшінің басшылығымен 1000 таңдаулы жас жігітті жіберіп берулерін өтінді, көрінеу соғыста көмектесу үшін, бірақ шын ниеті оларды өлтіріп, Аргостың күшін арттыру болды. Бірақ бұл жоспарды Хаброн есімді коринфтік ашты. Фидон сол адамды іздеуге тырысты, бірақ ол Коринфке қашып, Мелисс қаласында қоныстанды. Оның билік құрған кезінде б.з.д. 669/8 жылдары Хизия шайқасы болды, онда аргивтер спартандықтарды жеңді. Бұл хоплит соғысының дами бастаған және Аспистің, әсіресе Аргоста дамуымен бірге кезеңі болды. Ол гоплит фалангасын құрушы болуы мүмкін. Сондай-ақ, ол осы құрылымды Хизия қабырғаларындағы спартандықтарға қарсы қолданған болуы мүмкін. Бұл құрылым грек тарихының бағытын өзгертті, өйткені спартандықтар кейін оны қабылдап, Грекиядағы басым әскери күшке айналды. Фидон екінші Мессендік соғыс кезінде Аргостың билеушісі болған болуы мүмкін, онда Аргос Мессенияға Спартаның үстемдігінен бас тартуға қолдау көрсетті. Оның билігі кезінде Аргос спартандықтармен ғана емес, коринфтіктермен және сикиондықтармен де қақтығысқан көрінеді. Бұл оның экспансиялық саясатты жүргізіп, белгілі бір табысқа жеткенін көрсетеді. Сикиондық Клейстеннің Аргосқа қарсы жүргізген «жетістік соғысы» Фидонның ұлы Лакидамоске немесе немересі Мельтасқа қарсы болған болуы мүмкін. Аристотель «Саясат» еңбегінде жер реформаларына өзгерістер енгізгенін айтады: «Жер учаскелері мен азаматтардың саны тең болуы керек, тіпті азаматтардың барлығы тең емес жер учаскелерімен басталса да». Ежелгі «патшалықтың» екі түрінің арасындағы тепе-теңдік шекарасы шамалы болған сияқты. Геродоттың Сикиондық Клейстеннің қызы Агарстеге жасаған күйеулердің тізімінде Аргостың Фидонының ұлы Леокед немесе Лакидас есімдері кездеседі. Осыған сәйкес, Фидон б.з.д. VI ғасырдың басында өркендеген болуы керек. Сондықтан Геродот Аргостың екі патшасын, Фидонды шатастырған болуы мүмкін. Паузания мәтініндегі 28-ші Олимпиаданы 8-ші Олимпиадамен (яғни 748 жылдың орнына 668 жыл) алмастыру Геродотпен келіспейді, өйткені тіпті сонда да Фидонның ұлы 570 жылы Агарстеге үміткер бола алмады. Бірақ Агарсте хронологиясы күмәнді. Бұл оқиғада Геродот неке сайысы туралы айтады, онда күйеулердің бірі Гиппоклид әдепсіз би билейді және қалыңдықты жоғалтады. Бірақ Гиппоклид туралы бұл оқиға грек нұсқасы болуы мүмкін, үнді мифі (джатака) «ұятсыз би билейтін таусық» туралы. Сондықтан кейіпкерлер хронологияға қарамастан енгізілген болуы мүмкін. Лесли Курке айтуынша, Агарстеге үйлену тойы шын мәнінде тарихи оқиға болған, бірақ Геродот оқиғаны қосып, әшекейлеген және үнді ертегісіне негізделген. Жалпы алғанда, қазіргі заманғы зерттеушілер Фидонды б.з.д. VII ғасырдың бірінші жартысына жатқызады. Конрад Х. Кинцльдің айтуынша, Фидонды б.з.д. VI ғасырдың ортасына белгілеуге болады. Фидон Кипсел билік еткен Коринфтегі фракциялық төбелесте қаза тапқан. Ол қай фракцияны қолдағаны белгісіз.

Салмақтар мен өлшемдер

Геродот Федон бүкіл Пелопоннесте салмақтар мен өлшемдер жүйесін құрды деп мәлімдейді, ал Ефор мен Париан жылнамасы оған күміс ақшаны бірінші болып шығарғанын және оның монета соғу орталығы Эгинада болғанын қосты. Бірақ Геродоттың (I. 94) және Колофондық Ксенофанның айтуынша, лидиялықтар 7-ші ғасырдың басында ақшаны бірінші болып шығарған, сондай-ақ, ең көне белгілі эгиналық монеталар Федоннан кейінгі кезеңге жатады. Сондықтан, егер Федон кейінірек болған деп есептемесек, Ефордың айтқаны тарихи емес деп қарастырылуы керек. Салмақтар мен өлшемдерге қатысты мұндай қиындықтар тумайды; барлық ғалымдар келісімде, Федон заманында белгілі бір жүйе болған және ол өзгерістер енгізілген. Афинаның Аристотельдік Конституциясындағы бір мәтін бойынша, Солондық реформадан бұрын қолданылған өлшемдер «федониан» деп аталған. Федонның тарихи тұлға екендігі «feidoneia metra» тіркесінің «қысқа қатынас» деген мағына беретін техникалық термин болғанына байланысты күмәндануға себеп болды. Бастапқыда бұл тіркес темірден жасалған бұрынғы валютаға қарағанда жаңадан енгізілген күміс валютаның құнын білдірген, бірақ кейіннен бұл сөз тіркесі Фидон есімді белгісіз Аргос билеушісі енгізген өлшемдерге қатысты деп қате түсіндірілді.