Кіріспе

Калифорния пионері Уильям Эдвард Петти Хартнелл (1798 жылдың 24 сәуірі – 1854 жылдың 2 ақпаны), кейін испан тілінде Дон Гильермо Арнелл деген атпен белгілі болды, Калифорнияда саудагер, мектеп мұғалімі және мемлекеттік қызметкер болған. Ол 1822 жылы Калифорнияға саудагер ретінде келді, онда Калифорнияның белгілі Гуерра отбасына үйленді және Мексика азаматы атанды. Мексика кезеңінде және Калифорнияны американдықтар басып алғаннан кейін бірнеше қоғамдық қызметтер атқарды, ең бастысы – Монтерей конституциялық конвенциясында ресми аудармашы болып жұмыс істеді.

Ерте өмір

Уильям Петти Хартнелл 1798 жылы Англияның Ульверстон қаласына жақын Бэкбарроу қаласында орта таптық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі 1807 жылы, ол сегіз жаста болғанда қайтыс болды, ал анасы, Вестморлендтің бай отбасынан шыққан, ағасы өткен жылы банкротқа ұшырағаннан кейін Кендалдағы отбасылық мүліктерін жоғалтқандықтан, қиын жағдайда қалды. Хартнель Германияның Бремен қаласындағы Сауда колледжінде оқыды, содан кейін 1819 жылы Джон Бегг & Co компаниясының Сантьягодағы кеңсесінде жұмыс істеу үшін Чилиге барды. Аймақтағы испан билігінің әлсіреуіне байланысты, шотланд сауда компаниясы Вальпараисодан Кальяоға және Оңтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауындағы басқа да порттарға саудасын кеңейтті. Оның әріптесі Хью МакКаллох оны Джон Беггтің қолдауымен Калифорниядағы тері саудасына серіктес болуға көндірді. Олар 1822 жылы McCulloch and Hartnell деп аталған жаңа сауда компаниясын құрды, ол көбінесе Macala y Arnel деп аталады. Осы кезде ол "Арнел" есімін қабылдады, себебі испан тілінде сөйлейтін тұрғындар үшін оны айту оңайырақ болды.

Алта-Калифорнияға келу

1822 жылы Монтерейге келген екі адам Мексика 1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік алғаннан бері ол жерге келген алғашқы шетелдік саудагерлер болды. Губернатор Пабло Висенте де Соладан рұқсат алғаннан кейін, олар британдық азаматтар ретінде Альта-Калифорнияда бизнес жүргізуге және тұруға мүмкіндік алды. Олар Калифорния миссияларына сапар шегіп, 1823 жылдың қаңтарынан бастап үш жылға көптеген миссиялармен эксклюзивті сауда шартына қол қойды. Жіберулердің сапасымен байланысты бастапқы қиындықтарды еңсергеннен кейін, 1825 жылға қарай кәсіпорын табысты болды. Бірақ сол жылы эксклюзивті шарты аяқталғандықтан, олар американдық саудагерлердің бәсекелесіне тап болды. Олардың қаржылай демеушісі Джон Бегг те саудада қиындықтарды бастан кешіре бастады, ал Лимада үш серіктес кездескеннен кейін серіктестік 1828 жылы таратылды. Бір ұлын Хартнелдің Англияда белгілі суретші болған кіші інісінің құрметіне Натаниел деп атады. Осы кезеңде ол аймақтағы көрнекті отбасыларға тәрбиеші болып жұмыс істеді, Хуан Баутиста Альварадо мен Мариано Гвадалупе Вальехо оның ең танымал шәкірттерінің қатарында болды.

Кәсіптері

1832 жылы Хартнель Монтерейдегі тәртіпті сақтау үшін Комендант Агустин В. Замарононың өтінішімен құрылған шетелдік тұрғындардың әскери жасағы – Compañia de Extranjeros-тің басшысы болып сайланды. 1833 жылдың 10 желтоқсанында ол «El Seminario del Patrocínio de San José» немесе «Colegio de San José» (қысқаша) деп аталатын мектеп ашатынын жариялады, соның арқасында мектеп мұғалімі болып табылып, көрінуге үміттенді. Бұл мектепті Альта-Калифорнияның губернаторы Хосе Фигероа қаржылық тұрғыдан қолдады. Сабақтар бастапқыда Хартнельдің үйінде өтті, бірақ кейін Ранчо Эль-Алисалдағы басқа ғимараттарға көшірілді. Католик дін қызметкері Патрик Шорт мектепте сабақ берді. 1836 жылы губернатор Фигероаның қайтысынан кейін мектеп жабылды. 1836 жылғы санақ, Хартнельдің тапсыруымен жүргізілген, мектепте 8 мен 16 жас аралығындағы он үш оқушы болғанын көрсетті. Кейін Хартнель бірнеше муниципалды және мемлекеттік лауазымдарды атқарды, оның ішінде регидор, салықтар мен кедендік баждарды жинаушы, ондық жинаушы және сот хатшысы болды. 1839 жылдың қаңтарында ол Миссиялар инспекторы болып тағайындалды, бірақ әкімшілер, Zacatecan padre-лары, әскери шенеуніктер және ранчеролардың қарсылығына тап болды, нәтижесінде 1840 жылдың қыркүйегінде ол қызметінен кетті. Миссия Сан-Рафаэль Арканджельде тексеру жүргізіп жатқанда, оны бұрынғы оқушысы Мариано Гуадалупе Вальехо тұтқындады, ол оны солтүстік шекара мәселесіне оның рұқсатынсыз араласумен айыптады. 1841 жылы Альварадо оған Ранчо Тодос Сантос и Сан Антонионы берді. 1841 жылы Хартнель Ранчо Эль-Алисалды Альварадоға сатты және отбасымен Санта-Барбараға көшіп кетті. 1844 жылы губернатор Мануэль Михельторена оған Ранчо Косумнес берді. 1845 жылдың ақпан айында губернатор Пио Пико Хартнельді барлық мемлекеттік лауазымдардан босатты, бұл Хартнельдің Сан-Луис-Рей миссиясының әкімшісі қызметінен босатылуына жауап ретінде жасалды. Алайда, Хартнельдің қайын інісі Пабло де ла Гера оған Ерба Буэна (қазіргі Сан-Франциско) қаласында қазынашылық құруға жұмыс таба алды. Осы кезеңде Хартнельдің тұрақты тілшісі Роберт Крайтон Уилли болды, ол британдық отарлаушылар үшін Калифорнияда жер гранттарын алу үшін келісім жасады, бірақ бұл идея ешқашан іске аспады. 1845 жылдың наурыз айында британ премьер-министрі парламентте Калифорниядағы британдық амбициялар туралы қауесеттердің негізі жоқ екенін мәлімдеді.

Жаулап алудан кейінгі кезең

Калифорнияны американдықтар басып алғаннан кейін Хартнелл Калифорнияның уақытша үкіметтерінде түрлі қызметтер атқарды. Ағылшын және испан тілдерін жетік меңгерген санаулы адамдардың бірі болғандықтан, ол мексикалық биліктен американдық билікке өтуде маңызды рөл атқарды. Ол мемлекеттік аудармашы ретінде жылына екі мың доллар жалақы алды. 1849 жылы Генри Халлекпен бірлесіп 1837 жылы жарияланған Мексика заңдарын аударды, себебі олар 1850 жылы штат мәртебесіне ие болғанға дейін заңдық күшіне ие болды. 1848 жылдың қараша айында Баха Калифорниядан Монтерейге 400-ге жуық босқын келген кезде, ол олардың американдық үкіметтен өтемақы талап етуіне қатысты агент ретінде қызмет етті. Хартнеллдің бұл лауазымдағы қызметі 1849 жылдың желтоқсан айында Беннет С. Райли зейнетке шыққанда аяқталды. Хартнелл 1849 жылы Монтерейде өткен Конституциялық конвенцияда ресми аудармашы болып жұмыс істеді. Штат құрылғаннан кейін де ол ағылшын және испан тілдеріндегі заңдарды аударуын жалғастырды.

Мұра

Салинастағы Хартнелл колледжі, сондай-ақ оның мектеп округі, Хартнелл кіші колледж округі, оның атымен аталады. 1948 жылы мектеп Салинас кіші колледжінен Хартнелл колледжі болып қайта аталды. Хартнеллдің атымен екі саябақ аталған: Монтерейдегі Хартнелл Гулч паркі және Салинастағы Хартнелл паркі. Монтерейде Хартнелл көшесі, ал Салинаста Хартнелл тас жолы бар.