Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Калифорния пионері Уильям Эдвард Петти Хартнелл (1798 жылдың 24 сәуірі – 1854 жылдың 2 ақпаны), кейін испан тілінде Дон Гильермо Арнелл деген атпен белгілі болды, Калифорнияда саудагер, мектеп мұғалімі және мемлекеттік қызметкер болған. Ол 1822 жылы Калифорнияға саудагер ретінде келді, онда Калифорнияның белгілі Гуерра отбасына үйленді және Мексика азаматы атанды. Мексика кезеңінде және Калифорнияны американдықтар басып алғаннан кейін бірнеше қоғамдық қызметтер атқарды, ең бастысы – Монтерей конституциялық конвенциясында ресми аудармашы болып жұмыс істеді.
California pioneer
William Edward Petty Hartnell (April 24, 1798 – February 2, 1854), later known by his Spanish name Don Guillermo Arnel, was a merchant, schoolmaster, and government official in California. He arrived in California in 1822 as a trader, where he married into the prominent Guerra family of California and became a Mexican citizen. He held several public roles during the Mexican era and after the American Conquest of California, notably serving as the official translator at the Monterey Constitutional Convention.
Ерте өмір
Уильям Петти Хартнелл 1798 жылы Англияның Ульверстон қаласына жақын Бэкбарроу қаласында орта таптық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі 1807 жылы, ол сегіз жаста болғанда қайтыс болды, ал анасы, Вестморлендтің бай отбасынан шыққан, ағасы өткен жылы банкротқа ұшырағаннан кейін Кендалдағы отбасылық мүліктерін жоғалтқандықтан, қиын жағдайда қалды. Хартнель Германияның Бремен қаласындағы Сауда колледжінде оқыды, содан кейін 1819 жылы Джон Бегг & Co компаниясының Сантьягодағы кеңсесінде жұмыс істеу үшін Чилиге барды. Аймақтағы испан билігінің әлсіреуіне байланысты, шотланд сауда компаниясы Вальпараисодан Кальяоға және Оңтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауындағы басқа да порттарға саудасын кеңейтті. Оның әріптесі Хью МакКаллох оны Джон Беггтің қолдауымен Калифорниядағы тері саудасына серіктес болуға көндірді. Олар 1822 жылы McCulloch and Hartnell деп аталған жаңа сауда компаниясын құрды, ол көбінесе Macala y Arnel деп аталады. Осы кезде ол "Арнел" есімін қабылдады, себебі испан тілінде сөйлейтін тұрғындар үшін оны айту оңайырақ болды.
William Petty Hartnell was born to a middle class family in Backbarrow, near Ulverston, England in 1798. His father died in 1807 when he was eight years old leaving his mother, who was from an affluent Westmorland family, living in poor circumstances as her family's properties in Kendal had been lost in the bankruptcy of her brother the previous year. Hartnell attended the College of Commerce in Bremen, Germany and then went to Chile in 1819 to work in the Santiago office of John Begg & Co., a firm where another uncle, Edward Petty, had helped him secure a job. With the waning of Spanish power in the region, the Scottish trading company gradually expanded its commercial activities from Valparaíso to Callao and other ports on the northern Pacific coast of South America. A colleague, Hugh McCulloch, persuaded him to become partners in a California hide trade venture, with backing from their employer John Begg. They established a new trading company in 1822 called McCulloch and Hartnell, commonly called Macala y Arnel. It was at this time that he adopted the named "Arnel," as it was easier for the Spanish speaking residents to pronounce.
Алта-Калифорнияға келу
1822 жылы Монтерейге келген екі адам Мексика 1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік алғаннан бері ол жерге келген алғашқы шетелдік саудагерлер болды. Губернатор Пабло Висенте де Соладан рұқсат алғаннан кейін, олар британдық азаматтар ретінде Альта-Калифорнияда бизнес жүргізуге және тұруға мүмкіндік алды. Олар Калифорния миссияларына сапар шегіп, 1823 жылдың қаңтарынан бастап үш жылға көптеген миссиялармен эксклюзивті сауда шартына қол қойды. Жіберулердің сапасымен байланысты бастапқы қиындықтарды еңсергеннен кейін, 1825 жылға қарай кәсіпорын табысты болды. Бірақ сол жылы эксклюзивті шарты аяқталғандықтан, олар американдық саудагерлердің бәсекелесіне тап болды. Олардың қаржылай демеушісі Джон Бегг те саудада қиындықтарды бастан кешіре бастады, ал Лимада үш серіктес кездескеннен кейін серіктестік 1828 жылы таратылды. Бір ұлын Хартнелдің Англияда белгілі суретші болған кіші інісінің құрметіне Натаниел деп атады. Осы кезеңде ол аймақтағы көрнекті отбасыларға тәрбиеші болып жұмыс істеді, Хуан Баутиста Альварадо мен Мариано Гвадалупе Вальехо оның ең танымал шәкірттерінің қатарында болды.
The pair arrived in Monterey in 1822, the first foreign traders to arrive there since Mexico obtained its independence from Spanish rule in 1821, and after obtaining permission from Governor Pablo Vicente de Solá to permit them as British subjects to do business and live in Alta California they visited the Californian missions and signed an exclusive trading contract with the majority of them for three years from the beginning of January 1823. After overcoming early problems with the quality of shipments, the venture was profitable by 1825. However, as their exclusive contract ended in the same year, they faced competition from American merchants. Their financial backer, John Begg, also began to suffer trading difficulties and after a meeting of the three partners in Lima the partnership was dissolved in 1828. One son was named Nathaniel after Hartnell's younger brother who was an artist of some note in England. During this time, he also served as a tutor to prominent families in the area, with Juan Bautista Alvarado and Mariano Guadalupe Vallejo as two of his more notable charges.
Кәсіптері
1832 жылы Хартнель Монтерейдегі тәртіпті сақтау үшін Комендант Агустин В. Замарононың өтінішімен құрылған шетелдік тұрғындардың әскери жасағы – Compañia de Extranjeros-тің басшысы болып сайланды. 1833 жылдың 10 желтоқсанында ол «El Seminario del Patrocínio de San José» немесе «Colegio de San José» (қысқаша) деп аталатын мектеп ашатынын жариялады, соның арқасында мектеп мұғалімі болып табылып, көрінуге үміттенді. Бұл мектепті Альта-Калифорнияның губернаторы Хосе Фигероа қаржылық тұрғыдан қолдады. Сабақтар бастапқыда Хартнельдің үйінде өтті, бірақ кейін Ранчо Эль-Алисалдағы басқа ғимараттарға көшірілді. Католик дін қызметкері Патрик Шорт мектепте сабақ берді. 1836 жылы губернатор Фигероаның қайтысынан кейін мектеп жабылды. 1836 жылғы санақ, Хартнельдің тапсыруымен жүргізілген, мектепте 8 мен 16 жас аралығындағы он үш оқушы болғанын көрсетті. Кейін Хартнель бірнеше муниципалды және мемлекеттік лауазымдарды атқарды, оның ішінде регидор, салықтар мен кедендік баждарды жинаушы, ондық жинаушы және сот хатшысы болды. 1839 жылдың қаңтарында ол Миссиялар инспекторы болып тағайындалды, бірақ әкімшілер, Zacatecan padre-лары, әскери шенеуніктер және ранчеролардың қарсылығына тап болды, нәтижесінде 1840 жылдың қыркүйегінде ол қызметінен кетті. Миссия Сан-Рафаэль Арканджельде тексеру жүргізіп жатқанда, оны бұрынғы оқушысы Мариано Гуадалупе Вальехо тұтқындады, ол оны солтүстік шекара мәселесіне оның рұқсатынсыз араласумен айыптады. 1841 жылы Альварадо оған Ранчо Тодос Сантос и Сан Антонионы берді. 1841 жылы Хартнель Ранчо Эль-Алисалды Альварадоға сатты және отбасымен Санта-Барбараға көшіп кетті. 1844 жылы губернатор Мануэль Михельторена оған Ранчо Косумнес берді. 1845 жылдың ақпан айында губернатор Пио Пико Хартнельді барлық мемлекеттік лауазымдардан босатты, бұл Хартнельдің Сан-Луис-Рей миссиясының әкімшісі қызметінен босатылуына жауап ретінде жасалды. Алайда, Хартнельдің қайын інісі Пабло де ла Гера оған Ерба Буэна (қазіргі Сан-Франциско) қаласында қазынашылық құруға жұмыс таба алды. Осы кезеңде Хартнельдің тұрақты тілшісі Роберт Крайтон Уилли болды, ол британдық отарлаушылар үшін Калифорнияда жер гранттарын алу үшін келісім жасады, бірақ бұл идея ешқашан іске аспады. 1845 жылдың наурыз айында британ премьер-министрі парламентте Калифорниядағы британдық амбициялар туралы қауесеттердің негізі жоқ екенін мәлімдеді.
In 1832 Hartnell was elected leader of the Compañia de Extranjeros, a militia of foreign residents, formed at the request of Commandant Agustín V. Zamorano to maintain order in Monterey during unrest and disturbances. On December 10, 1833, he announced he was opening a school named "El Seminario del Patrocínio de San José" or "Colegio de San José" (for short), hoping to make a living as a schoolmaster. This school was financially supported by José Figueroa, the Governor of Alta California. Classes were initially held in Hartnell's house, but later moved to other buildings on Rancho El Alisal. Catholic priest Patrick Short taught at the school. It was shut down in 1836 after the death of Governor Figueroa. An 1836 census that Hartnell was employed to undertake shows that the school had thirteen students at that time, between the ages of 8 and 16. Hartnell later held several municipal and government posts including regidor, collector of taxes and customs duties, tithe collector and court clerk. He was also appointed Inspector of the Missions in January 1839 but encountered opposition from administrators, Zacatecan padres, military officials and rancheros which led to his resignation from the post in September 1840. Whilst carrying out his inspection at Mission San Rafael Arcángel, he was arrested by his former pupil Mariano Guadalupe Vallejo who accused him of interfering in matters concerning the northern frontier without his consent. In 1841, he was granted Rancho Todos Santos y San Antonio by Alvarado. He sold Rancho El Alisal to Alvarado in 1841, and moved with his family to Santa Barbara. In 1844 he was also granted Rancho Cosumnes by Governor Manuel Micheltorena. In February 1845, Governor Pío Pico relieved Hartnell of all government posts, in retaliation for Hartnell's dismissing of him as administrator of Mission San Luis Rey. However, Hartnell's brother in law Pablo de la Guerra was able to secure him a job establishing a treasury in the city of Yerba Buena (modern San Francisco). A regular correspondent of Hartnell's during this period was Robert Crichton Wyllie, with whom he conspired to obtain land grants in California for British colonists, though the idea never came to fruition. In March 1845 the British Prime Minister denied in Parliament that there was any foundation for rumours of British ambitions in California.
Жаулап алудан кейінгі кезең
Калифорнияны американдықтар басып алғаннан кейін Хартнелл Калифорнияның уақытша үкіметтерінде түрлі қызметтер атқарды. Ағылшын және испан тілдерін жетік меңгерген санаулы адамдардың бірі болғандықтан, ол мексикалық биліктен американдық билікке өтуде маңызды рөл атқарды. Ол мемлекеттік аудармашы ретінде жылына екі мың доллар жалақы алды. 1849 жылы Генри Халлекпен бірлесіп 1837 жылы жарияланған Мексика заңдарын аударды, себебі олар 1850 жылы штат мәртебесіне ие болғанға дейін заңдық күшіне ие болды. 1848 жылдың қараша айында Баха Калифорниядан Монтерейге 400-ге жуық босқын келген кезде, ол олардың американдық үкіметтен өтемақы талап етуіне қатысты агент ретінде қызмет етті. Хартнеллдің бұл лауазымдағы қызметі 1849 жылдың желтоқсан айында Беннет С. Райли зейнетке шыққанда аяқталды. Хартнелл 1849 жылы Монтерейде өткен Конституциялық конвенцияда ресми аудармашы болып жұмыс істеді. Штат құрылғаннан кейін де ол ағылшын және испан тілдеріндегі заңдарды аударуын жалғастырды.
After the American Conquest of California, Hartnell served in various functions for the interim governments of California. Being one of the few people who could speak both English and Spanish fluently, he played an important role in the transition from Mexican to American rule. As the official government translator, his salary was two thousand dollars per annum. In 1849, he translated the Mexican laws published in 1837, along with Henry Halleck, as they still had legal relevance until statehood in 1850. In November 1848, when some 400 refugees arrived in Monterey from Baja California, he served as the agent in relation to their claim for compensation from the American government. Hartnell's tenure in the role ended in December 1849, when Bennet C. Riley retired. Hartnell served as the official translator at the Monterey Constitutional Convention in 1849. He continued to translate laws between English and Spanish following statehood.
Мұра
Салинастағы Хартнелл колледжі, сондай-ақ оның мектеп округі, Хартнелл кіші колледж округі, оның атымен аталады. 1948 жылы мектеп Салинас кіші колледжінен Хартнелл колледжі болып қайта аталды. Хартнеллдің атымен екі саябақ аталған: Монтерейдегі Хартнелл Гулч паркі және Салинастағы Хартнелл паркі. Монтерейде Хартнелл көшесі, ал Салинаста Хартнелл тас жолы бар.
Hartnell College in Salinas, as well as its school district, Hartnell Junior College District, bears his name. The school was renamed from Salinas Junior College in 1948 to Hartnell College. There are two parks that bear Hartnell's name: Hartnell Gulch Park in Monterey and Hartnell Park in Salinas. There is a Hartnell Street in Monterey and a Hartnell Road in Salinas.