Ұлы Мелл Фелл: Англия көлі аймағындағы таулы кеңшілік

Кіріспе

Great Mell Fell (Жалпақ төбе, кейіннен "Fell" және "Great" қосылған) - ағылшын көлдері аймағында, Улсвотерден солтүстікке қарай және Шығыс Феллстермен шектесетін оқшауланған төбе немесе құлдырау. Ол тегіс жазықтықтан 537 метр биіктікке дейін көтеріледі. Оның шыңы - айналасындағы көптеген биік төбелерді көруге тамаша орын. Бұл төбе қазір Ұлттық сенім қорына тиесілі және басқарылады, сонымен қатар тыныш демалыс орны болып табылады. Бұрын бұл жерде тығыз орман болған, төменгі беткейлерінде ағаштардың жақсы жабыны сақталған, ал жоғарырақ жерлерде сирек шыршалар мен қарағайлар өседі. Оның тас түзілімдері көккөл аймағы үшін ерекше, девон кезеңінің қызғылт конгломератынан тұрады, нәтижесінде тегіс контурлары бар дөңгелек пішінді төбе пайда болған, биік жартастар жоқ.

Топография

Ұлы Мелл құламасы – кең батпақты жазықтардан 537 м биіктікке кенеттен көтерілетін оқшауланған төбе. Құламаның тегіс, дөңгелек пішіні бар, тік жартастар жоқ. Тас, негізінен солтүстік беткейлерде орналасқан, көптеген ірі, көшпелі тастармен және оңтүстікке қарайғы қораның жанындағы Кловен Стоунмен ұсынылған. Төбе үшбұрышты пішіндес (іс жүзінде, ол кең жебе басының пішініне ұқсайды), шығысы батысқа қарай құламаның тік "мұрынына" қарай бағытталған, ал жұмсақ, кең шығыс беткейлері екі шағын аңғармен бөлінген, олар Уам Сайк және Раутинг Гилл Бекке құяды. Ұлы Мелл құламасы батыстағы Дервент өзені жүйесі мен шығыстағы Едем жүйесі арасындағы суайырыққа орналасқан. Бұл суайырық Солтүстік және Шығыс Феллс тауларын байланыстыратын төменгі қырқадан тұрады, кейбір жерлерде ол жақсы сезілмейді. Боускалл Феллден ол Эйкотт төбесі арқылы Ұлы Мелл Феллге дейін, содан кейін Кокли Мурдан Хай Брауға және Ұлы Доддтың солтүстік-шығыс жотасынан Хельвеллиннің негізгі жотасына қосылады. Осылайша, құламаның шығыс жақтары Дейк Бек және Емонт өзендері арқылы Едем өзеніне құяды, ал батыс бөліктері Кесвик арқылы Траут Бек, Глендермакин және Грета өзендері арқылы Дервентке құяды. Дегенмен, Камберлендтегі соңғы жабайы мысық XIX ғасырда осы жерде тұзаққа түскен деген әңгіме бар. Алайда, құламаның аты бірінші мыңжылдықта келт тілінде сөйлейтін уақытта оның ағаштарсыз болғанын көрсетеді. Ең биік жерлерді қатал шөптер мен қызаңның сирек тобы жабады, онда қызыл қоңырлар ұялай алады. Құламаның оқшау орналасқандығы оны тамаша көрініс алаңына айналдырады. Батысқа қарай Бленкатра мен Доддс көрінісі басым, ал оңтүстікке қарай Қиыр Шығыс және Шығыс Феллс, Қызыл Скриз бен Киркстоун асуына дейін керемет көрініс ашылады. Шығысқа қарай, Кіші Мелл құламасынан асып, Эдем аңғарының солтүстік Пеннинге дейінгі аймақтарына көрініс ашылады. Бұл конгломераттың эрозиясы екі Мелл Феллге тән тегіс және дөңгелек пішіндерді қалыптастырды. Ұлы Мелл құламасында тік жартастар болмаса да, конгломераттың тас жыныстары, әсіресе солтүстік беткейінде және екі ағынның төсегінде кездеседі. Бұл девон конгломераты Биркер Фелл андезиттік формациясына жатады, ол шамамен 450 миллион жыл бұрынғы ордовик кезеңінен қалған андезит лава ағындарының қалың тізбегі және Бороудейл жанартау тобының бір бөлігі. Бұл тас құлаудың оңтүстік-шығыс бұрышында, құлаудың оңтүстік жағындағы жолдың басында орналасқан шағын карьерде кездеседі, онда осы андезиттің бір бөлігі алынған. Девон кезеңінің тау жыныстары Ескі қызыл құмтас деп те аталады. Бұл тауларды Пенирт пен Эдем аңғарындағы Перм кезеңінің жаңа қызыл құмтасынан ажырату қажет.

Great Mell Fell is an isolated hill which rises abruptly from a wide expanse of marshy lowland to a height of 537 m. The fell has smooth, rounded outlines with no crags. Rock is represented only by a number of large erratic boulders, mainly on the north slopes, but also by the Cloven Stone near a barn to the south of the fell. The hill is triangular in plan (indeed, it is almost the shape of a broad arrow head) with the apex pointing west, down the steep "nose" of the fell, and with the gentler, broader eastern slopes divided by two shallow valleys which drain into the Wham Sike and Routing Gill Beck. Great Mell Fell lies on the watershed between the Derwent river system to the west and the Eden system to the east. This watershed is formed by a low ridge, barely perceptible in places, which connects the Northern and Eastern Fells. From Bowscale Fell it runs across Eycott Hill to Great Mell Fell, then over Cockley Moor to High Brow and up the north east ridge of Great Dodd, to join the main ridge on the Helvellyn range. Thus the eastern sides of the fell drain eventually into the River Eden via Dacre Beck and the River Eamont, while the western parts drain through Keswick via Trout Beck, the River Glenderamackin and the River Greta to the Derwent. It is said that the last wild cat in Cumberland was snared here in the nineteenth century. However the fell’s name suggests that it was treeless in first millennium Celtic speaking times. Clumps of tough grass and occasional clumps of heather cover the highest parts, where occasional red grouse may nest. The isolated position of the fell makes it a splendid viewpoint. Blencathra and the Dodds dominate the view towards the west, while to the south is an impressive vista of both the Far Eastern and the Eastern Fells, as far as Red Screes and the Kirkstone Pass. To the east, beyond Little Mell Fell there is a clear view across the Eden Valley to the north Pennines. The erosion of this conglomerate has formed the smooth and rounded outlines that are distinctive of the two Mell Fells. While there are no crags on Great Mell Fell, boulders of the conglomerate may be seen in places, especially on the north slope, and it may also be seen in the two stream beds. This Devonian conglomerate rests on the Birker Fell Andesite Formation, a thick sequence of andesite lava flows from the Ordovician Period, about 450 million years ago, and part of the Borrowdale Volcanic Group. This rock may be seen at the foot of the fell in the south east corner, where a small quarry (at the beginning of the path along the south side of the fell) has extracted a little of this andesite. Rocks of the Devonian Period are also referred to as the Old Red Sandstone. These should be distinguished from the younger New Red Sandstone of the Permian Period, found nearby in Penrith and the Eden Valley.

Атауы

Mell Fell ертерек Melfel (1279) түрінде кездеседі және бритт тілінің (кумбрик) męl сөзінен шыққан болуы мүмкін (уэльс тіліндегі moel сөзімен салыстырыңыз), бұл жалаңаш төбе мағынасын білдіреді, ал "Fell" кейіннен қосылған. "Fell" – жергілікті диалекттегі әртүрлі мағыналары бар сөз, ол ескі норвег тілінен келген "fell" ("төбе, тау") немесе "fjall" ("таулы аймақ") сөздерімен байланысты болуы мүмкін. "Fell" атауы Көлді аймақтағы жер-су атауларында жиі кездеседі, олардың кейбіреулері, Mell Fell сияқты, көне, ал қалғандары жаңа. Екі Mell Fell кем дегенде XV ғасырдан бері Үлкен және Кішкентай деп ажыратылып келген, бірақ Гринвудтың 1823 жылғы картасында Батыс және Шығыс Mell Fell деп көрсетілген.