Кіріспе
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында үңгірлерді зерттеуші Эдуард Альфред Мартель (1 шілде 1859, Понтуаз, Валь-д'Оаз – 3 маусым 1938, Монбрисон), "қазіргі спелеологияның әкесі" атанды. Ол үңгірлерді зерттеу, оларды зерттеу және құжаттау саласындағы әлемдік пионер болды. Мартель өзінің туған Франциясында және көптеген басқа елдерде мыңдаған үңгірлерді зерттеді, үңгірлерді зерттеуді халыққа кеңінен танытты, спелеологияны жеке ғылыми зерттеу саласы ретінде енгізді, ауқымды мұрағат құрды және 1895 жылы әлемдегі үңгірлер ғылымына арналған алғашқы ұйым – Société de Spéléologie-ді құрды.
Édouard Alfred Martel (1 July 1859, Pontoise, Val d'Oise – 3 June 1938, Montbrison), the 'father of modern speleology', was a world pioneer of cave exploration, study, and documentation. Martel explored thousands of caves in his native France and many other countries, popularised the pursuit of cave exploration, introduced the concept of speleology as a distinct area of scientific study, maintained an extensive archive, and in 1895 founded Société de Spéléologie, the first organisation devoted to cave science in the world.
Өмір және зерттеулер
Эдуард Альфред Мартель 1859 жылғы 1 шілдеде Понтуаз, Сень-э-Уаз департаментінде дүниеге келген. Әскери заңгерлер отбасында туып, Париждегі Кондорсе лицейінде оқыды. Ерте жасынан география және табиғаттану ғылымдарына қызығушылық танытып, 1877 жылы география бойынша ашық бәйгеде бірінші орынды жеңіп алды. Ол Жюль Верн шығармаларын көп оқыған. 1866 жылы ата-анасымен демалысқа барғанда Пиреней тауларындағы Гаргас үңгірлерін зерттеді. Басқа сапарлар Германия, Австрия және Италияға баруға мүмкіндік берді. 1879 жылы Словениядағы Постойна үңгірін, кең үңгірлер жүйесін аралады. 1886 жылы әскери қызметін аяқтағаннан кейін заңгерлік диплом алды және Сенадағы сауда сотының лицензияланған адвокаты болды. Мартель бос уақытын және демалысын Франция бойынша саяхаттарға арнады. 1883 жылдан бастап Тарн, Йонте, Дурби және Лот шатқалдарымен қалыптасқан Каусс тауларының карсттік платоларын зерттеді. 1888 жылғы маусымда ол Гард департаментіндегі Брамабиу шатқалында үңгірлерді зерттеумен айналыса бастады. Ол бірнеше серіктерімен бірге Брамабиу шатқалындағы Бонхёр атымен белгілі өзеннің жер астына батып, кейінірек қайта пайда болатын жерін зерттеді. Сол маусымда ол сол командамен бірге Жонте шатқалының бойындағы, 1,5 шақырым қашықтықта орналасқан Даргилан үңгірін зерттеді. 1889 жылы Граммат маңындағы Падирак үңгірін зерттеді. Ол кіреберіс шұңқырынан төмен түсіп, 100 метр тереңдіктегі жер асты өзеніне жетті. Мартель мен оның туысы Гаупиллат каноэмен барлауға шығып, екі шақырымдық жаңа жолды ашты. Кейін Мартель Падирак үңгірін сатып алып, оны көрмелік үңгірге айналдырды. 1890 жылғы шілдеде ол геология профессоры және болашақ Ғылым академиясының мүшесі Луи де Лаунайдың қарындасы Алине де Лаунайға үйленді. Луи де Лаунаймен ынтымақтастық Мартельдің кейбір жарияланымдарына, соның ішінде Мартель мен Лаунай кейін редактор болған «La Nature» журналындағы мақалаларына ғылыми негіз берді. 1894 жылы ол 1888 жылдан 1893 жылға дейін алты маусым бойы зерттеген жер асты әлемінің ғажайыптарын сипаттайтын «Адбисс» атты кітабын жариялады. Осы кезеңде ол 230-дан астам үңгірді зерттеп, тізімдеді. 1895 жылы ол одан әрі саяхаттап, Ирландия мен Англияға экспедиция ұйымдастырды. Ол Солтүстік Ирландиядағы жер асты көлін ашты. Йоркширде ол 1842 жылы ағылшын Джон Биркбек жасаған жартылай түсуден кейін Гапинг Гилл шұңқырына толық түсіп, төмен түсті. Ол Биркбектен 170 фут төменгі бас камераға жетті. Сол жылы ол Спелеологиялық қоғамды құрып, «Спелунка» атты мерзімдік бюллетень шығарды. 1896 жылы ол Австрия императоры Франц Иосифтің туысы, архидюк Луис Сальватор шақырды. Өзінің жұмысшысы Луи Арманмен бірге ол Майорка аралындағы бірнеше үңгірлерді зерттеді. Порто-Кристо маңындағы Драха үңгірінде ол сол кездегі ең үлкен жер асты көлін ашты. Мартельдің зерттеулері осы уақытта күшейіп, Каусс үңгірлерін зерттеуге басымдық берді. Ол сонымен қатар Савойя, Юра, Прованс және Пиреней тауларының әктас аймақтарындағы үңгірлерді зерттеді. Ол Бельгия, Далмация, Босния және Герцеговина, Черногория және әлемдегі ең ұзын жер асты өзендерінің бірі саналатын Требишница өзенінің бағытын зерттеді. 1899 жылы ол ғылыми зерттеулеріне толыққанды берілу үшін кәсіби өмірінен кетіп қалды. Ол 1905 жылдан 1909 жылға дейін «La Nature» журналының редакторы болды және ол президенті болып сайланған Société de géographie мүшесі болды. 1912 жылы ол Кентукки штатындағы Мамонт үңгірінде үш күндік зерттеулер жүргізді, онда ол үңгірдің әртүрлі деңгейлерінің биіктігін барометриялық түрде анықтады. Мартель 1888–1914 жылдар аралығында үңгірлерді зерттеуде белсенді болды, осы кезеңде 1500-ге жуық үңгірді тіркеді. Эдвард Альфред Мартель 1938 жылғы 3 маусымда Луар департаментіндегі Монбрисон қаласына жақын Сент-Томас-ла-Гардеде қайтыс болды.
Спелеология
Мартель өмірі бойы үңгіртану ғылымын насихаттап, оның ғылыми сала ретінде мойындалуын арттыруға ұмтылды. Ол өзінің қызметінің барысында 20 кітап және 780 мақала жариялады.