Италия соғыстарының бірінші кезеңі (1494-1497)

Кіріспе

Италия соғыстарының бірінші кезеңі (1494–1497)

Швейцария жалдамалылары
Милан герцогтығы (1495 жылға дейін)
Феррара герцогтығы (ресми бейтарап)
| жауынгер2 = 1494:1495: Венеция лигасы, Испания корольдықтары, Милан герцогтығы
(1496–98) Мантуя маркграфтығы

| командир1 = Карл VIII, Орлеан герцогы, Монпенсье графы
Луи де ла Тремуйль
Жан Франческо Сансеверино және Гаспар Сансеверино (1495 жылға дейін)
Ферранте д’Эсте
| командир2 = Фердинанд II Неапольдік, Фредерик Неапольдік
Гонсало Фернандес де Кордова
Франциск II Мантуялық
Галеаццо Сансеверино (1495 жылдан кейін)
Альфонсо I д’Эсте
| күш1 = 25 000 адам
8 000 адам
| күш2 = Белгісіз
| қазалар1 = 13 000 адам

Милан герцогтығы сол кезде Италиядағы Венеция республикасынан кейінгі ең бай мемлекет болды және оның қазынасы шамамен бір жарым миллион дукатқа жетеді. Желтоқсанда Людовико әйелімен кездесіп, оған ұл туса, оны барлық нәрсенің иесі ететінін уәде етті; керісінше, оны өлтіргеннен кейін, оның өте аз мүлігі қалады. 1492 жылдың қаңтар айында Беатриче Флоренция елшісіне бір жыл ішінде өзі мен күйеуі Милан герцогтары болатынын болжады, ал екі туысқан арасындағы араздық соншалықты күшейді, ақпан айында Людовико Франциядан келген кейбір қауесеттерге сүйеніп, король Феррантеді Карл VIII-ге қарсы соғыс ашуға итермелеген деп айыптады, осылайша Джан Галеаццоны оның зорлықтарынан босатуға тырысты; сондай-ақ ол Неапольдік елшіні, өте көп қаруланған күзетсіз кездесуге келіспеді, оның Калабрия герцогынан оны өлтіру үшін жіберілгенін мәлімдеді. Алайда, түпкілікті үзіліс 1493 жылдың қаңтарында Моро мен Беатристің үлкен ұлы Геркулес Максимилианның дүниеге келуімен болды: ерлі-зайыптылар герцогтық атағына ие болу үшін заңды мұрагерге ие болуы керек еді. Людовико өзінің ұлын Павия графы етіп тағайындамақшы екендігі туралы қауесет тарады – бұл титул тек герцогтықтың мұрагеріне ғана тиесілі, Изабелланың ұлы Франческоның орнына. Соңғысы, қауіп сезініп, әкесі Арагон Альфонсосының араласуын сұрады, бірақ оның ынтасын дана король Ферранте ұстады, ол соғысты ресми түрде былай деп жариялады: «Егер Милан герцогының әйелі менің немере інім болса, Бари герцогының әйелі де менің немере інім». Ол сондай-ақ Беатричке өте жақын болды, оны 1485 жылға дейін қыз ретінде тәрбиеледі; ол екі немересін де бірдей жақсы көретінін мәлімдеді және оларды парасатты болуға шақырды, осылайша патша тірі болғанға дейін жағдай тұрақты болып қалатын еді. Мамыр айында Людовико Сфорца әйелі Беатрисшаны Венецияға елші ретінде жіберді және оның арқылы Синьорияға Милан герцогтығына инвестиция алу үшін Габсбург императоры Максимилиан I-мен құпия келісімдерін, сондай-ақ императормен келісімге қол қойған Карл VIII-нің Неаполь патшалығына қарсы жоспарын жүзеге асыруға және Людовиконы аталған жоспардың жетекшісі және дирижері етіп тағайындауға бел буғанын хабарлады. Сондықтан ерлі-зайыптылар Синьорияның осыған қатысты пікірін білгісі келді және оның қолдауын сұрады. Венециялықтар хабарланғанның өте маңызды екенін айтып, бұл маневрлерге қатыспай, өзін-өзі түсініксіз сендірулермен шектесті. Франческо Гикчардини осы кезде Ферранте патшаның Генуяға жоспарлаған сапары туралы айтты, онда ол немере інісі Фердинанд II Неапольдікпен бірге Людовико мен Беатрисшаны татуласуға көндіруге тиіс еді, бірақ сол күндері тоқтады, ол кейбіреулердің пікірінше, аурудан гөрі қайғыдан 25 қаңтарда қайтыс болды. Таққа отырған Альфонсо I қызы Изабелланың дұғасын қабыл алып, алғашқы дұшпандық әрекеті ретінде Бари қаласын басып алды. Осыдан кейін Людовиконың реакциясы болды, ол оның қатерлеріне жауап беру үшін француз монархына Италияға түсуге еркіндік берді. Лига Мантуя маркграфы Франческо II Гонзаганың басшылығымен әскер жинады. Солтүстік Италияның көптеген қала-мемлекеттерін қамтыған Венеция лигасы король Карлдің Францияға оралу жолындағы құрлықтағы жолын жабумен қорқытты. Карл VIII Неапольде тұтқынға түскісі келмегендіктен, 1495 жылдың 20 мамырында Ломбардияға қарай солтүстікке қарай жүріп кетті, Монпенсье графы Гилберт Неапольде өзінің вице-королі ретінде, едәуір гарнизонмен қалды. Арагондық Фердинанд өзінің испандық туыстарының көмегімен Неапольді қайтарып алғаннан кейін, Лига әскері Карлдің Рим арқылы солтүстікке қарай шегінуін ұстанды, оны Рим папасы Александр VI 1495 жылдың 27 мамырында француздарға қалдырды.

The Duchy of Milan was at the time the richest state in Italy after the Republic of Venice and its treasury amounted to as many as one and a half million ducats. In December Ludovico led his wife to see him and promised her that, if he gave him a son, he would make her a lady and mistress of everything; conversely, dying him, she would have very little left. Already in January 1492 Beatrice predicted to the Florentine ambassador that within a year she and her husband would be dukes of Milan, and the hostility between the two cousins became so intense that in February Ludovico, strong of some rumors coming from France, accused King Ferrante of having spurred Charles VIII to wage war against him, in order to free Gian Galeazzo from his tyranny; he also refused to meet the Neapolitan orator, except behind a very large armed escort, claiming that he was sent by the Duke of Calabria to assassinate him. The point of definitive rupture, however, took place in January 1493, with the birth of Hercules Maximilian, eldest son of Moro and Beatrice: the possession of a legitimate descent was what was still missing for the spouses to be able to aspire to the ducal title. Rumors spread that Ludovico intended to appoint his son Count of Pavia a title belonging exclusively to the heir to the duchy in place of Isabella's son, Francesco. The latter, feeling threatened, asked for the intervention of her father Alfonso of Aragon, whose impetus was however restrained by the wiser King Ferrante, who repudiated the war by officially declaring: ""if the wife of the Duke of Milan is my nephew, the wife of the Duke of Bari is also my nephew". He, moreover, had been affectively very close to Beatrice, whom until 1485 he had raised as a daughter; he declared that he loved both granddaughters equally and urged them to be prudent, so that the situation remained stable until the king was alive. In May Ludovico Sforza sent his wife Beatrice as his ambassador to Venice and communicated to the Signoria, through her, some of his secret practices with Emperor Maximilian I of Habsburg to obtain the investiture to the Duchy of Milan, as well as the secret news just communicated to him that Charles VIII, signed the peace with the emperor, was determined to carry out his enterprise against the kingdom of Naples and to appoint Ludovico head and conductor of said enterprise. The spouses therefore wished to know the opinion of the Signoria in this regard, and indirectly asked for its support. The Venetians replied that what was reported was very serious and limited themselves to vague reassurances, keeping out of these maneuvers. Francesco Guicciardini spoke at this point of a certain journey planned by King Ferrante to Genoa, where, accompanied by his nephew Ferdinand II of Naples, he was supposed to meet Ludovico and Beatrice to persuade them to peace, but stopped in those days, he died on January 25, 1494, according to some more of sorrow than of illness. Ascending the throne, Alfonso I accepted the prayers of his daughter Isabella and occupied, as a first act of hostility, the city of Bari. From this came the reaction of Ludovico who, in order to respond to his threats, gave a free hand to the French monarch to go down to Italy. The League gathered an army under the [[condottieri Francesco II Gonzaga, Marquess of Mantua. Including most of the city states of northern Italy, the League of Venice threatened to shut off King Charles's land route by which to return to France. Charles VIII, not wanting to be trapped in Naples, marched north to Lombardy on 20 May 1495, leaving Gilbert, Count of Montpensier, in Naples as his viceroy, with a substantial garrison. After Ferdinand of Aragon had recovered Naples, with the help of his Spanish relatives with whom he had sought asylum in Sicily, the army of the League followed Charles's retreat northwards through Rome, which had been abandoned to the French by Pope Alexander VI on 27 May 1495.

Новараны қоршау

Патшаның туысы Луи д’Орлеан Карлдың Неапольге жасаған жорығына қатыспады, бірақ өткен жылдың қыркүйек айында безгекке шалдығып, өзінің Асти билігінде қалды. Ол енді Валентина Висконти ұрпағы болғандықтан, өзінің құқығы деп санайтын Милан герцогтығын басып алу жоспарын іске асырумен қорқытты. 11 маусымда ол әскерлерімен бірге опасыздық арқылы өзіне берілген Новара қаласын басып алды және Вигеваноға дейін жетті. Людовико-иль-Моро содан кейін отбасымен бірге Миландағы Рокка-дель-Кастеллоға сиынды, бірақ өзін толық қауіпсіз сезінбегендіктен, Испанияға қашу үшін герцогтықты тастау туралы ойланды. Оның әйелі Беатрис д’Эсте және кеңес мүшелерінің бір бөлігі оны осыдан бас тартуға көндірді. Бірақ Беатристің күш көрсетуі оны жаңылыстырып, қорғаныстың күшіне сендірді, сондықтан ол тәуекел етуге батыл болмады және Новараға қайтты. Оның осы шешіссіздігі оның қателігі болды, себебі ол Галеаццоға әскерді қайта ұйымдастырып, оны қоршауға мүмкіндік берді, осылайша оны ұзақ және салмақты қоршауға мәжбүр етті. 29 маусымда лагерь Беатрисқа тікелей қарасты Кассольновоға көшті. Әйел әскерлердің және лагерьдің тәртібін қадағалады, содан кейін Вигеваноға оралды, онда ол операциялар туралы дереу хабардар болу үшін тұрды. Алайда, Санудоның сөзіне сүйенсек, оны Милан қамалында қауіпсіз отырған күйеуі Людовикоға деген жеккөрушілік үшін барлығы жек көрді, және ол сол жерден бұйрықтар беріп отырды. Ақыры аурудан жазылған соң, тамыздың басында ол әйелі Беатриспен Новара лагеріне келді, онда олар келесі апталарда тұрды. Осы уақыт аралығында қалада аштық пен жұқпалы аурулар тарап, жау әскерін қырып салғандай болды. Орлеан герцогы, өзі де безгекке шалдыққан болатын, адалдықпен патшаның көмегі жақын арада келеді деп уәде беріп, әскерін қарсы тұруға шақырды. Ақыры, 1495 жылдың 24 қыркүйегінде Францияға қайтып келе жатқан король Карлдың бұйрығымен ол қаланы беруге мәжбүр болды, ал бұл жоба сәтсіз аяқталды.

The king's cousin, Louis d'Orléans, had not followed Charles on his march to Naples, but had remained in his own fief of Asti, having fallen ill with malaria in September of the previous year. He now threatened to implement his plan to conquer the Duchy of Milan, which he considered his right, being a descendant of Valentina Visconti. On 11 June he occupied with his troops the city of Novara, which was given to him by treason, and went as far as Vigevano. Ludovico il Moro then took refuge with his family in the Rocca del Castello in Milan but, not feeling equally safe, he meditated on abandoning the duchy to take refuge in Spain. The firm opposition of his wife Beatrice d'Este and some members of the council convinced him to desist. but Beatrice's demonstration of strength was able to confuse him in making him believe the defenses superior to what they were, so that he did not dare to try his luck and retired to Novara. The hesitation was fatal to him, as it allowed Galeazzo to reorganize the troops and surround him, thus forcing him to a long and exhausting siege. On June 29, the camp moved to Cassolnovo, a direct possession of Beatrice. The woman supervised the order of the troops and the camp, then returned to Vigevano, where she remained housed, so as to keep herself immediately informed of the operations. According to Sanudo, however, she was disliked by everyone for the hatred they brought to her husband Ludovico, who was safe in the castle of Milan and from there made his measures. Finally recovering from the disease, in early August the latter went with his wife Beatrice to the Camp of Novara, where they resided in the following weeks. Meanwhile the city was decimated by famine and epidemics that decimated the enemy army. The Duke of Orleans, also ill with malarial fevers, urged his men to resist with the false promise that the king's help would soon come. He was finally forced to cede the city on 24 September 1495 at the behest of King Charles, who was returning to France, and the enterprise ended in nothing.

Форново шайқасы

Карл Кампанияда тұтқынға түспеу үшін 20 мамырда Неапольден шығып, Ломбардияға жету үшін солтүстікке қарай жорық жасады, бірақ 6 шілдеде Парма қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 30 км (19 миль) жерде Форново шайқасында Лига әскерімен кездесті. Бірақ шайқастың нәтижесі белгісіз болды, тіпті кейбір жағынан бүгінге дейін де солай, өйткені Лиганың сандық артықшылығына және сол кездегі ең шебер қолбасшылардың бірі Франческо Гонзага басшылығына қарамастан, Карл VIII әскері технологиялық жағынан, сондай-ақ артиллерияның саны мен сапасы бойынша басымдық сақтады. Сол кезде итальяндықтар да, француздықтар да жеңіске жеткендерін мәлімдеді. Екі тарап та шайқаста жеңіске жеткенін көрсетуге тырысты. Венецияда бұл шайқас жеңіс ретінде жарияланды, тіркелді және тойланды, соның ішінде Матье де Бурбонның тұтқынға алынуы да болды. Лига қолбасшылары жеңіске жеткенін жариялағанмен, Доменико Малипиеро Лиганың француздарды Астиге жетуден тоқтата алмағанын мойындады. Франческо Гонзага жеңіске жеткенін мәлімдеді және Мадонна делла Витторияның суретін салуға бұйрық берді, ал итальяндық тарихшы Франческо Гикчардини жеңіс лауреатын француздықтарға берді. Жеке сөзінде Гонзага әйеліне шайқастың тым қиын болғанын және егер француздықтар қарсы шабуыл жасағанда Лига күштерінің құрылысы қирап кететінін мойындады. Бір аптадан кейін Бернардино Фортебраччо Венециялық сенат алдында сөйледі, егер олардың әскерлері шайқаста қалғанда және жүк көлігін тастап кеткенде, Лига француздарды жеңе алатынын айтты. Француздар жеңіске жетіп, басым күштерді жеңіп, Астиге қарай жорықтарын жалғастырды. Лига көп шығынға ұшырады және француз әскерінің Италия жерінен Францияға қайтуына кедергі келтіре алмады. Саяси жағынан Киелі Лига мемлекеттері шайқастан кейін көп ұзамай бір-біріне қарсы саясатын қайта бастады (тіпті мемлекеттердің ішінде де), және бұл Форново шайқасының әскери нәтижесіне қарамастан, итальяндықтардың нағыз әлсіздігі – ішкі жікке бөліну екенін көрсетті. Форново толық жеңіс болмаса да, еуропалық әрбір билеуші шетелде және Италия княздықтары, лордтықтары мен республикаларының болашақ коалициясына қарсы күресу перспективасынан күдіктене түсер еді (соғыс ақшамен де жүргізіледі екенін білеміз). Шындығында, Карл VIII Неапольден кері шегінуді майданда жеңілгендіктен емес, мұндай жағдайдың тууынан бастады. Осы тұрғыдан алғанда, Форново шайқасы Лиганың барлық мемлекеттері үшін өлімге алып келетін жеңіліс болды.

Charles, wanting to avoid being trapped in Campania, on May 20 left Naples and marched north to reach Lombardy, but met the army of the League in the Battle of Fornovo, 30 km (19 miles) southwest of the city of Parma, on 6 July 1495. The result of the battle was however uncertain, and, in some ways, it still is today, because, despite the League having numerical superiority and the command of one of the most skilled leaders of the time, Francesco Gonzaga, the army of Charles VIII remained more powerful from a technological point of view, and in the number and quality of artillery. At the time both the Italians and the French claimed to have won. Both parties strove to present themselves as the victors in the battle. The battle was reported in Venice as a victory, and was recorded and celebrated as such, which included the capture of Mathieu de Bourbon. Regardless of the self proclamations of victory by League commanders, Domenico Malipiero recognized that the League failed to stop the French from reaching Asti. Francesco Gonzaga claimed victory and the ordered the portrait of the Madonna della Vittoria, while the Italian historian Francesco Guicciardini's judgement was to award the palm of victory to the French. Privately, Gonzaga confessed to his wife that the battle was a near run thing and that if the French had turned on them, the League's forces would have been destroyed. A week later, Bernardino Fortebraccio spoke to the Venetian senate, stating the League's army could have defeated the French if their troops would have stayed in the battle and left the baggage train alone. The French had won their battle, fighting off superior numbers and proceeding on their march to Asti. The League took much higher casualties and could not prevent the French army from crossing Italian lands on its way back to France. On the political level the States of the Holy League divided and resumed their policy against each other, (even within the States themselves) shortly after the clash, and this, regardless of how the military outcome of the battle of Fornovo had been, showed what and how great was the real weakness of the Italians: the internal divisions. Even if Fornovo had not been a total victory, every European sovereign would have hesitated in the face of the prospect of fighting in a foreign land and against a rich coalition (as we know, war is also fought with money) such as the eventual one of Italian Principalities, Lordships and Republics. And in fact Charles VIII had begun his retreat from Naples not because he had been defeated in the field, but from the serious prospect of such an eventuality. In this respect, the Battle of Fornovo was a deadly defeat for all the states of the League.

Верчелли бейбітшілігі

Ол Верчелли бейбіт шарты деп аталады, өйткені шарттың тараулары король орналасқан Верчеллиде қол қойылды, бірақ шын мәнінде келіссөздер Новара лагерінде өтті: француз тарапынан Филипп де Комин, Ганай президенті және Амиендегі Морвильельерс сот судьясы спикерлер ретінде қатысты; одақтастардың бір бөлігі үшін Рим королінің елшісі, Испания елшісі Хуан Клавер, маркиз Франческо Гонзага, provveditori Мельхиорре Тревизан және Лука Пизани, Венеция елшісімен бірге, Людовико Сфорца әйелі Беатрис және, соңында, Феррара герцогының елшісі. Келіссөздер он бес күннен астам жалғасты және келісім 9 қазан күні қол қойылды. Орлеан герцогы үшін қауіпсіз өту құқығы белгіленді, ол Новарадан алынып, Верчеллиге баруға рұқсат берілді, бірақ соңғыларының қарсылығына қарамастан, олар бейбітшілікке қарсы болды. Герцог Эрcole д’Эсте де осы пікірде болған сияқты: Коминнің сөзіне сүйенсек, ол граф Альбертино Бошеттиді Верчеллиге жіберді, бұл ретте Мантуя маркизі және бейбітшілік талқылауға келуге тиіс басқалар үшін қауіпсіз өтуді сұрады. Король қабылдаған граф, керісінше, қарсылық көрсетуді ұсынды, «бүкіл лагерь үлкен қорқынышта және олар жақын арада кетеді» деді. Көптеген келіспеушіліктерге қарамастан, француздар қажеттілік, ақша тапшылығы және басқа да себептермен бейбітшілікке келісті, бірақ ол ұзаққа соқпайтынын білді. Венециялықтарға бейбітшілікке келісуге екі ай берілді, бірақ олар бас тартты. Француз монархы Ломбардия арқылы Францияға қайтып келді: келесі жылдары ол Италияда жаңа науқанды жоспарлады, бірақ есікті баспен соққаннан кейін оның ерте қайтысы оны іске асырудан алды. Орлеан герцогы, өз тарапынан, 1496 жылдан бері дайындыққа келген Милан герцогтігіне қарсы екінші жорыққа қауіп тудыруды бір сәт те тоқтатпады. Алайда бұл 1499 жылы ғана орын алды, француздың Италияға екінші рет енуімен, ол Людовик XII атымен патша болды және Людовико Сфорца одақтастарыз қалды.

It is known as the Peace of Vercelli because the chapters were signed in Vercelli, where the king was located, but it was actually discussed in the Novara camp: on the French side Philip of Comines, the president of Ganay and Morvilliers bailiff of Amiens intervened as orators; for part of the allies an envoy of the King of the Romans, the Ambassador of Spain Juan Claver, the Marquis Francesco Gonzaga, the provveditori Melchiorre Trevisan and Luca Pisani with the Venetian ambassador, Ludovico Sforza with his wife Beatrice and finally an ambassador of the Duke of Ferrara. The negotiations lasted more than fifteen days and the agreement was signed on October 9. A safe conduct was established for the Duke of Orleans, which was taken from Novara and went to Vercelli, despite the opposition of the latter, who did not want peace. Duke Ercole d'Este also seemed to be of the same opinion: he sent, according to Comines, Count Albertino Boschetti to Vercelli, with the excuse of asking for safe conduct for the Marquis of Mantua and others who had to come to discuss peace. Received by the king, the count suggested instead to resist, "saying that the whole camp was in great fear and that soon they would leave." Despite the many discordant opinions, the French accepted peace out of necessity, lack of money and other reasons, while being aware that it would be short lived. The Venetians were then given two months to accept the peace, but they refused it. The Monarch French retired to France through Lombardy: in the following years he meditated on a new campaign in Italy, but his untimely death for hitting his head against a door prevented him from implementing it. The Duke of Orleans, for his part, did not stop for a moment to threaten a second expedition against the Duchy of Milan, which had been on the alert since 1496. This followed, however, only in 1499, with the second descent of the French into Italy, when he became king with the name of Louis XII, and Ludovico Sforza found himself without more allies.

Сифилис ауруының басталуы

Осы соғыс кезінде француз әскерлері арасында сифилис індеті пайда болды. Бұл індет адамзат тарихындағы сифилис ауруының ең алғашқы және кеңінен тіркелген жағдайы болды, содан кейін Колумбия теориясының пайда болуына себепкер болды.