Кіріспе

Жапондық әртіс (太鼓持), сондай-ақ (幇間) деп те аталады, Жапонияның алғашқы еркек гейшалары болды.

Тарих

Жапондық жоқтаушы, 13-шы ғасырдан бастап (феодалдық әмірлерге) қызмет ететін, Таза Жер буддизмінің Джи сектасынан шыққан, биге баса назар аударған адамдар еді. Олар өз әмірлеріне кеңес беріп, көңіл көтеріп, сосын ("достар") деп аталды, олар сонымен қатар шай ішу рәсімін жақсы білген және суретшілер болды. 16-шы ғасырда олар немесе ("әңгімешілер") деп танылды, онда олар әңгіме айту, әзіл-қалжың мен әңгімелесуге көбірек мән берді. Олар әскери стратегиялар жасауда көмектесіп, әмірлерінің қасында шайқасты. 17-шы ғасырда бейбітшілік орнады, сондықтан олардың қызметіне енді мұқтаждық болмады, олар жаңа міндеттерге бейімделді. Кеңесшілерден таза ойын-сауықшыларға айналып, олардың көптегені жоғары сыныпты жапондық гейшалармен жұмыс істеді. Осы кезеңде Сакуден Анракуан жазған комикалық әңгімелер жинағы – ("Ұйқыны Қуып Шығаратын Күлкі") құрастырылды. "Гейша" сөзі "өнер адамы" дегенді білдіреді, ал "жокең" – "жоқтаушының" ресми атауы еді. Бұл атаудың мағынасы "барабан" дегенді білдіреді, бірақ олардың барлығы барабанды қолданбады. Бұл сөз "жағымпаздық жасау" деген сөздің өзгеше түрі болуы да мүмкін. Осы үш термин 17-шы ғасырда пайда болды. 1751 жылы алғашқы гейша (әйел) бір кештің қатысушысы болды және көп шу көтерді. Оны ("өнер қызы") деп атады, бұл атау бүгінгі күнге дейін Киотодағы гейшалар үшін қолданылады. 18-шы ғасырдың соңына қарай олардың саны азайып, олар ("еркек гейшалар") деп таныла бастады. Гейшалар өнердегі шеберліктері, заманауи көзқарастары және мәдениеттілігі арқасында осы дәстүрді өздеріне алды. Ал ерлер бұрынғыдай әйелдерге – енді гейшаларға – ойын-сауық саласында көмектесе берді.

Құлдырау

"Гейша: Жоғалып бара жатқан әлемнің құпия тарихы" кітабында Лесли Даунер 1770 жылы Йошиварада 16 әйел гейша және 31 еркек гейша болған деп жазды. 1775 жылы 33 әйел гейша болса, еркек гейша саны 31-ге жетті. Бірақ 1800 жылы 143 әйел гейша және 45 еркек гейша болды. Әйелдер бұл салаға басымдық ала бастады, ал еркектердің рөлі тағы да өзгерді – бұл жолы еркектер кештерде әйелдерге көмектесу рөлін қабылдады. Жапонияда олардың танымалдылығының шарықталу кезінде бес-алты жүздей болды. Содан бері 1920 жылдары (кафе қыздарының) танымалдылығының артуы және батыстың ықпалы салдарынан гейшалардың саны азая бастады. Бұл өз кезегінде олардың тарылуына әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыс олардың тарылуын жылдамдатты, және гейшалардың саны бүгінгі күнге дейін азайып келеді. Киото мен Токиода әлі де гейшалардың шағын топтары бар болғанымен, бүкіл Жапонияда олардың саны сегізге дейін жетті. Олардың төртеуі Токиода, ал біреуі Киотода.

Шичико

"Гейша: Жоғалып бара жатқан әлемнің құпия тарихы" атты кітабында Лесли Даунер Токиодан келген Шичикомен сұхбаттасты. Ол кештерде қонақтардың көңілін көтеру үшін әзіл-сықақ айтып, эротикалық әңгімелер баяндап, ойын-сауықтар ұйымдастырып, ішімдіктер ұсынатын, кештің шебері саналатын адамдарды шақырады. Шичико әзілдеп былай деді: "Егер адам барлық уақытын және ақшасын осыған жұмсаса, құлдырап кетеді, әйелі үйден қуады, сонда оған тек өзі болудан басқа ештеңе қалмайды". Көне заманда көптеген еркектер осы себепті осындай жағдайға түскен көрінеді. Лесли Даунер оның репертуарындағы бір скетчтен қатты таң қалды – ол классикалық эротикалық қойылым еді. Ол, секске құштар (көңіл көтеруші) клиентпен сөйлесіп тұрғандай болып рөл сомдайды. Ол өзінің гомосексуал емес екенін, гейша екенін түсіндіреді, бірақ клиент асығыс күйінде. Сондықтан ол клиенттің қалауын орындау үшін (жартылай экран артында жасырынып) аһ-деп, көзін айналдырып, жыныстық қатынасты сомдайды, сосын кульминацияға жетеді. Содан кейін "тазару" үшін мата сұрайды. Көрермендер күлкіге батып, бұл әзіл екенін түсінді, гейшалар мен осындай қызмет көрсететін адамдардың клиенттерін қалай қызықтыратынын әжуалай көрсетті.

Арай

Киото қаласындағы Таймокочи Арай осы дәстүрлі өнерді Жапонияда да, бүкіл әлемде де насихаттауға тырысады. Ол өзінің кәсібін сақтап қалу үшін гейшалармен бірге (гейша кештерінде) ойын-құлық жасайды, сондай-ақ жеке өнер көрсетеді. Ол қонақтарға әсерлі эротикалық әңгімелер айтады және кештерде өнердің түрлі салаларына жақсы біледі, бұл арқылы кешті көңілді әрі қызықты етеді. Мұндай ойын-сауықтың бастауы ежелгі Жапонияның егіншілігімен байланысты, құнарлылықты қадағалайтын тойларда жатыр. Ол кештерде ойын-сауықтар ұйымдастырып, әңгімелер оқиды, ән салады немесе билейді – бұл арқылы қонақтарға қуаныш сыйлайды. Бұдан бөлек, ол әртүрлі шараларда, соның ішінде әйелдерге арналған үй кештерінде өнер көрсетеді, онда Жапонияның тарихы мен мәдениеті талқыланады. Ол сондай-ақ Осака мен Кобедегі Асахи мәдениет орталықтарында лекциялар оқиды, газетке мақалалар жазады және Жапонияның дәстүрлі ойын-сауық мәдениеті туралы жеке радио бағдарламасын жүргізеді. Ол "Өнерде уақыттың мәні" ("The Essence of Timing in Performing Arts") атты кітап жариялаған. Ол сонымен қатар фильмдегі кейіпкердің бейнесін жасауға кеңес берген. Ол өзінің кәсібі туралы жеке веб-сайтын жүргізеді және осы өнердің тарихы мен мәдениетін әлеммен бөлісуді үміттенеді. Ол былай дейді: