Эрнест Марланд: Оклахоманың саяхатшысы және мұнай магнаты

Кіріспе

Америка саясаткері (1874–1941)

Эрнест Уитворт Марланд (8 мамыр 1874 – 3 қазан 1941) – американдық заңгер, Пенсильвания және Оклахома штаттарындағы мұнай кәсіпкері және саясаткер, АҚШ өкілі және Оклахома губернаторы. Ол 1933–1935 жылдары Оклахоманың солтүстігінен АҚШ Өкілдер палатасына, ал 1935–1939 жылдары Оклахоманың он бірінші губернаторы болып сайланды. Демократ ретінде ол Ұлы депрессия кезінде Оклахомада «Шағын келісім» атты бағдарламаны бастады, штаттың жұмыссыз халқының қиын жағдайын жеңілдету және болашаққа инвестиция ретінде инфрақұрылымды дамытуға ұмтылды. Марланд 1900 жылдары Пенсильванияда, ал 1920 жылдары Оклахомада мұнай бизнесінен үлкен байлық жинады, бірақ индустрияның тұрақсыздығы мен сол кездегі жағдайларға байланысты оны жоғалтты. 1920 жылдары өзінің ең жоғары жетістігінде Марланд Понка-Ситиде «Далалар сарайы» деп аталатын сарай салдырды, сондай-ақ жергілікті элиталық қоғамға түлкі аулау (және қызыл түлкілерді) және поло ойындарын енгізді. Бұл сарай Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылды. Оның бұрынғы үйі, Гранд-авенюдегі Марланд Париж сарайы, Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Марланд пен оның бірінші әйелі Вирджинияның балалары болмады. Олар 1916 жылы Вирджинияның әпкесі Маргарет Робертс пен оның отбасына көмектесу үшін және байлықтарын бөлісу мақсатында 19 және 16 жастағы Джордж бен Лидияны асырап алды. Марландтар оларды жеке мектепке жіберіп, оларға басқа да мүмкіндіктер берді. Вирджиния 1926 жылы қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң Марланд Лидияны асырап алудан бас тартты. Ол сол жылы Лидия Робертске үйленді, ол кейін оны Вашингтон қаласына және губернатордың резиденциясына бірге ертіп жүрді.

Ерте өмір және білім

Эрнест Уитворт Марланд 1874 жылдың 8 мамырында Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Питтсбургтегі диірменнің иесі болған, кейінірек ол диірменінде ешқашан ереуіл болмағанын мақтан тұтқан, ал жұмысшылары оны "еңбекке әділ болған" деп есінде сақтаған. Бұл ұлына капитализмге сенуге және жақсы еңбек қатынастарының маңыздылығын түсінуге негіз болды. Марланд жеке мектептерде білім алды, колледждік және заңдық білімін үдетілген бағдарлама бойынша оқып, 1893 жылы 19 жасында Мичиган университетінің заң факультетінен LL.B. дәрежесін алды.

Неке және отбасы

Сол кездегі көптеген еркектерден айырмашылығы, Марланд өзін жақсы қалыптастырғанша үйленуге асықпады. Ол 1903 жылғы 5 қарашада Филадельфияда (Пенсильвания) Мэри Вирджиния Коллинзге үйленді. 1907 жылға қарай ол Пенсильваниядағы мұнай бизнесінен миллионер болды, бірақ экономикалық төмендеу кезінде қоржынын жоғалтты. Олар Оклахомаға көшіп, мұнай өрімінен қайта табыс тапты. Олардың өз балалары болған жоқ. 1916 жылы Вирджинияның әпкесі Маргарет Робертс пен күйеуі Джордж Робертске көмектесу және байлықтарын бөлісу мақсатында, олар Робертстің екі баласын – 19 жастағы Джордж бен 16 жастағы Лидиді асырап алды. Олар оларды жеке мектептерге жіберіп, оқулары үшін жағдай жасады. Марландтар Вирджинияның 1926 жылғы 6 маусымда Оклахома штатының Кей округіндегі Понка қаласында пневмониядан қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Э. У. Марланд Лиди Робертс Марландты асырап алудан бас тартты. "The New York Times" газеті 1928 жылғы 6 қаңтарда Марландтың, қайтыс болған әйелінің әпкесі – Лиди Марландқа жасаған ұсынысы туралы хабарлады (бұл оқиға бір ай бұрын болған). Газеттің алдыңғы бетіндегі хабарламаға, мисс Робертстің анасының реакциясы туралы қосымша мақала жарияланды, ол ұсыныс туралы естігенде жылап, қайғыға батқан екен. 1928 жылғы 14 шілдеде Марланд Филадельфияда Лиди Робертске үйленді. Ол 28 жаста, ал ол – 54 жаста еді. Олар 1941 жылғы 3 қазанға дейін бірге болды.

Мансап

Заң факультетін бітіргеннен кейін Марланд Питтсбургке оралып, жеке практикасын ашты. Адвокаттық тәжірибесі барысында ол геологияға қызығушылық танытып, Пенсильванияда дамып келе жатқан мұнай өнеркәсібіне қатысты. Ол жаңа құдықтар мен компанияларға инвестиция жасады және 33 жасқа келгенде Марланд өзінің күшімен миллионер атанды. Сол жылы Марланд 1907 жылғы паника кезінде миллиондаған долларын жоғалтты. 1908 жылға қарай Марланд мүліксиз қалды және жұмыссыз болды. Өмірлерін жаңадан бастау үмітімен Марланд пен Вирджиния Оклахома штатына көшіп келді. Олар Понка-Ситиде қоныстанды, онда ол мұнай саласындағы қызметін жалғастырды. Алғашқыда ол 101 Ranch Oil Company компаниясын құрды. Марланд байлығын қайта қалпына келтіруге сәттілікке жетті және 1920 жылы оның байлығы 85 миллион долларға (қазіргі ақшамен шамамен 910 миллион долларға) бағаланды. Сол жылы ол Понка-Ситиде Marland Oil Company компаниясын құрды (ол 1920 жылғы 8 қазанда Делавэр штатында тіркелді) және оның президенті болды. 1928 жылы Marland Oil Company компаниясы J. P. Morgan Jr. тарапынан жаугершілік бәсекелестік арқылы сатып алынып, Continental Oil and Transportation Company (CONOCO) компаниясымен біріктірілді. Марландтың мұнай империясы құлап, ол компаниядан қуылды және Marland Oil президенті лауазымына Дэн Моран тағайындалды. Ол екінші рет барлық байлығынан айырылды. Ол және Уильям Скелли АҚШ Мұнай және Газ қауымдастығының Канзас-Оклахома бөлімшесін құруда маңызды рөл атқарды, ол кезде "Mid-Continent Oil and Gas Association" деп аталды.

Конгресс мүшесі

Үлкен бизнеспен айналысқанына қарамастан, Марланд республикашыл емес еді. Морган және басқа да шығыс монополиялық алыптарының оған жасаған қатысы оған сенімсіздік туғызды, нәтижесінде ол демократ ретінде тіркелді. Марланд президенттігінің басынан бастап-ақ Франклин Д. Рузвельттің «Жаңа саясат» бағдарламаларын қолдады. Ф.Д.Р.мен байланысы арқасында Марланд 1932 жылы Оклахома штатының 8-ші округінен АҚШ Өкілдер палатасына сайланды, бұл округ кейін таратылды. Марланд 15 жылдың ішінде осы орынды иеленген алғашқы демократ болды. Марланд Конгресте 1933 жылдан 1935 жылға дейін бір мерзім қызмет етті. Губернатор Уильям Х. Мюррейдің орнын басу үшін Демократиялық алға сайлауға түскеннен кейін ол қайта сайланудан бас тартты. Марланд 1934 жылғы қарашадағы сайлауда демократиялық партияның үміткері болып сайланды және штаттың он бірінші губернаторы болды.

Оклахома штатының губернаторы

1935 жылдың 15 қаңтарында Марланд губернатор болып сайланды. Бірнеше жыл бұрын жесір қалған ол, бұрынғы асырап алған қызы Лиди Робертс Марландқа үйленді. Ол кезде оның жасы 28-де, ал ол – 54-те еді. Ол штаттың бірінші ханымы болды. Марланд шамалы уақыттан кейін «Кішкентай жаңа келісім» деп аталған бағдарламаны іске қосты. Бастапқыда Оклахома штатының Өкілдер палатасы мен Сенаты оның жоспарларын қолдамады. Заң шығарушы орган штаттің үлкен дефицитін (қазіргі ақшамен шамамен 250 миллиард доллар) азайтуға көбірек мән берді. Марланд, Ф.Д.Р.-дің жақтаушысы, штат үкіметінің жұмыс орындарын құру және отбасыларға көмек көрсету үшін федералды үкіметпен бірлесіп жұмыс істеу қажеттігін баса айтты. Марландтың күш-жігеріне қарамастан, көптеген Оклахома саясаткерлері «Жаңа келісімді» толыққанды қабылдаған жоқ. Заң шығарушы орган штаттың мүлік салығынан босату ережесін, мектептерге қаржыландыруды арттыру және штаттық сату салығын екі пайызға көтеруге келісті. Марланд сатудан түскен түсімді мүгедектерге, қарттарға және күтуші балаларға жәрдем беру үшін пайдалану туралы заң жобасын ұсынды. Ол кезде Оклахома штатында шамамен 150 000 адам жұмыссыз, ал 700 000-ы көмекке мұқтаж болды. Марландтан: «Е.У., неге сіз мүсінші Джо Дэвидсонға жоғалып бара жатқан америкалық – Понка, Ото немесе Осаж тайпасының мүсінін жасатуды тапсырмаған жоқсыз? Ол – үлкен монумент болуы керек еді!» Марланд әр мүсіншіге осы эскиздері үшін сыйақы төледі, оның көлемі әр тапсырысқа 2 000 доллардан 10 000 долларға дейін ауысқан. Микромодельдер он екі қалаға жіберілді, оларды барлығы 750 000 адам көрді. Марланд олардан сүйіктісіне дауыс беруді сұрады, бірақ соңғы шешімді өзі қабылдайтынын мәлімдеді. Бұл көрме сол кездегі американдық мәдениетте жақсы резонанс тудырды. «Нью-Йорк Таймс» газеті 1927 жылдың 27 наурызында 91 жасар Бетти Воллманның бұл көрмеге келгенін хабарлады. Ол бір кезде Уоллман отбасында кешкі асқа Авраам Линкольнды шақырған, президенттікке кандидат болғанға дейін. Аяқталған «Пионер әйел» мүсінінің биіктігі 8 метр, ал салмағы – 5443 килограмм.

On January 15, 1935, Marland was inaugurated as governor. Several years before, the widower had married Lydie Roberts Marland, his former adopted daughter. She was then 28 and he was 54. She became First Lady of the state. Marland quickly instituted a program that would become known as the "Little New Deal". From the start, the Oklahoma House and Oklahoma Senate were not in favor of his plans. The legislature was more concerned with reducing the state's massive deficit (roughly a quarter of billion dollars in modern currency). Marland, an avid supporter of FDR, stressed the need for the state government to work with the federal government in creating jobs and support for families. Despite Marland's efforts, most Oklahoman politicians never fully embraced the New Deal. What the Legislature would accept was a homestead exemption provision to the state's ad valorem taxes, increased school funds, and raising the state sales tax to two percent. Marland introduced legislation to appropriate funds raised by the sales tax for aid to the handicapped, the elderly, and dependent children. At this time, Oklahoma had an estimated 150,000 Oklahomans that were unemployed and 700,000 on relief. Marland was asked, "E. W., why don't you have sculptor Jo Davidson make a statue to the vanishing American, a Ponca, Otoe, or an Osage – a monument of great size?" Marland paid each sculptor a commission for these models, which has been variously cited as $10,000 and as $2,000 for each submission. The miniatures were shipped for exhibit in twelve cities, where they were viewed by a total of 750,000 people. Marland invited them to cast votes for their favorite but said he would make the final selection.</blockquote>

The exhibition touched a popular chord in American culture of the time. The New York Times reported on March 27, 1927, that among the visitors was 91‑year‑old Betty Wollman, who as a young bride had journeyed from St. Louis, Missouri, to Leavenworth, Kansas, in 1855. She had once entertained Abraham Lincoln as a dinner guest in the Wollman household, long before he was a candidate for president. The finished Pioneer Woman is 27 feet (8 m) high and weighs 12,000 pounds.

Өлім

1941 жылы 3 қазанда Марланд 67 жасында жүрек ауруынан қайтыс болды. Ол Понка қаласына жерленген.

Марланд туралы фильм

Фильм жасаушы Скотт Сверинген мұнайшы туралы деректі фильм түсірді, "High Stakes: The Life and Times of E. W. Marland" (2016), оны Стив Херринмен бірге өндірді. Марланд қорының қаржылық қолдауымен түсірілген фильм 2016 жылдың 13 қыркүйегінде Оклахома тарихи қоғамында талқылау панелімен бірге көрсетілді. 2012 жылдың тамызында Вайнштейн компаниясы "Ердің соңы" атты романтикалық драмалық фильмін шығаратынын хабарлады, сценарийін жүлделі сценарист Крис Террио жазған, ал сюжеті EW және Лиди Марландтың өміріне негізделген. Сценарийде мұнай магнаты және бұрынғы Оклахома губернаторы мен оның Оклахома штатының Понка қаласында сарай және басқа да зәулім иеліктер салған асырап алған қызы арасындағы даулы махаббат оқиғасы зерттеледі. Актриса Дженифер Лоуренс Лиди Марланд рөліне бекітілді. Сценарий бірнеше рет қайта жазылды және фильм әлі де дамып жатқан болуы мүмкін.

Еске алу

Оның Понка қаласындағы итальян стиліндегі сарайы, Джон Дункан Форсайт жобалаған 55 бөлмелі Е. У. Марланд сарайы 1977 жылы Ұлттық тарихи маңызы бар орын деп жарияланды. Оның бұрынғы үйі, Гранд-авенюде орналасқан, сегіз акрлық ресми бақтары бар, Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.