Кіріспе

Сингапурдағы аурудың таралуы! Өлім саны
|27|

2005 жылы денге қызуының 14 209 жағдайы тіркеліп, 27 адам қайтыс болды. Бұл 2020 жылға дейін басылмаған рекордтық көрсеткіш еді. Жұқпалы аурудың шыңы қыркүйек және қазан айларында болды, сол кезде ауруханалар денге қызуына шалдыққан науқастарға арналған төсек-орындарды көбейту қажеттілігінен кейбір жоспарланған операцияларды тоқтатты. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, Сингапурдың денсаулық сақтау жүйесі 0,2% (2005) өлім-жітім көрсеткішін төмен деңгейде ұстауға көмектеседі, бұл 2004 жылы Оңтүстік-Шығыс Азия айманының 0,8% орташа көрсеткішінен төмен. Ұлттық экологиялық агенттік (NEA) денге қызуының мәселесі жоғары температура мен вирустың штамдарының өзгеруіне байланысты нашарлауы мүмкін екенін мәлімдеді. 2003 жылы орташа температура 27,8 °C болса, қазір 28,2 °C (82,8 °F) құрап отыр. Қыркүйектің екінші аптасында күніне 100-ден астам жаңа жағдай тіркелді және көптеген науқастар мемлекеттік ауруханаларға жатқызылды. Денсаулық сақтау министрі Хоу Бун Ван Сингапур азаматтарының басым бөлігі 3-ші типті денге вирусына шалдыққандығын айтты, бұл денге вирусының жаңа штаммы. Франциядағы Пастер институтының энтомология профессоры доктор Пол Рейтер сияқты сарапшылар Сингапурдың денге қызуын бақылауда ұстауы осы жылы денге қызуының күрт өсуіне әсер еткенін болжайды. Соңғы екі онжылдықта туған адамдардың популяциясының иммунитеті төмен, сондықтан олар вирусқа көбірек сезімтал. 2006 жылдың қаңтар айында Қоршаған орта және су ресурстары министрі Яакоб Ибрагим денге қызуының таралуы бақылауға алынғанын хабарлады, апталық орташа көрсеткіш 84 жағдайды құрады, бұл ең жоғары көрсеткіштен (700-ден астам) азырақ.

Министрліктер арасындағы және мекемелер арасындағы комитеттер

Қыркүйек айында қоршаған орта және су ресурстары министрі Якуб Ибрагим басқаратын министрлер аралық комитет денге қызбасының өршуімен күресу үшін құрылды. Якуб Ибрагим 19 қыркүйекте парламентте осы мәселе бойынша министрлік мәлімдеме жасады. Агенттіктер аралық денгеге қарсы үйлестіру комитеті және қоғамдық денгеге қарсы бақылау комитеті де құрылды. Денгеге қарсы үйлестіру комитетіне қоршаған ортаны қорғау, денсаулық сақтау және ұлттық даму министрліктерінің тұрақты хатшылары, сондай-ақ ірі мемлекеттік органдардың бас атқарушы директорлары кіреді. Оның мақсаты – әртүрлі министрліктердің саяси бастамаларын тиімді үйлестіруді қамтамасыз ету. Құрлық көлігі басқармасы (ҚКБ) автобус аялдамаларында, жаппай жылдам транзит станцияларында және құрылыс алаңдарында маса шағылысының алдын алуды қамтамасыз етеді. Сингапур жер басқармасы (СЖБ) бос мемлекеттік жерлер мен мүлікті тексеруді күшейтті, ал Тұрғын үй және даму басқармасы (ТДБ) мен қалалық кеңестер жалпы пайдалану аймақтарын тазалауды күшейтті. Денгеге бақылау комитетінің төрағасы – қоршаған орта және су ресурстары жөніндегі аға парламенттік хатшы Ху Цай Ки. Ол Сингапурдың бес мэрімен бірлесіп, 84 кеңесші және қалалық кеңестермен байланыс орнатып, қоғамдық деңгейде денге қызбасын алдын алу шараларын бақылайды. Сондай-ақ, денгеге қарсы шаралар бойынша үкіметке кеңес беру үшін сарапшылар тобы құрылды. Топ төрағасы – клиникалық профессор және Ұлттық денсаулық сақтау тобының бас атқарушы директорының орынбасары доктор Чи Ям Ченг.

Алдын алу шаралары

Сингапур денге қызбасын тоқтату үшін бірқатар шаралар қабылдады, оның ішінде халықты хабардар ету кампаниялары және инсектицидтермен тұрақты түрде дезинфекциялау. 4200 ерікті, құрылыс алаңдарында жұмысқа алынған 970 экологиялық бақылау офицері, 350 "моззи-бастерлер" деп аталатын, қыздар-скауттар мен скауттардан құралған топтар, профилактикалық жұмыстарға қатысты. Денсаулық сақтау министрлігі масалардың көбейетін орындарын күшейтілген бақылауға алып, жәндіктердің "көбейіп бара жатқан ошақтарын" көрсететін онлайн картаны іске қосты. Үйлерінде масалардың көбейіп кетуіне рұқсат берген тұрғындарға 100-ден 200 сингапур долларына дейін айыппұл салынуы мүмкін, ал құрылыс алаңдарында тұрған су анықталған жағдайда одан да ауыр айыппұлдар тағайындалуы мүмкін. Жыл басынан бері осындай тексерулерді жүргізетін офицерлердің саны үш есеге артып, 360-қа жетті, ал желтоқсан айына қарай 510-ға дейін өседі деп күтілуде. Ұлттық қоршаған ортаны қорғау агенттігі, бұрынғы 2,5 миллион сингапур долларына қосымша 7,5 миллион сингапур долларын, масалар көбейетін тұрған суды тазалауға бөлді. Сингапур жер басқармасы да бос мемлекеттік мүліктерді тексеруді күшейтті. 10 қыркүйекте Ұлттық қоршаған ортаны қорғау агенттігі, денге қызбасының ошағы болып саналатын Симс даңғылының тұрғындарынан инфекцияны қадағалауға көмектесу үшін қан үлгілерін алуды бастады. Тұрғындар зерттеу үшін 5 миллилитр қан және сілекей сынамасын өз еркімен тапсыруға шақырылды. Сынамалар соңғы екі айда денге инфекциясына қарсы антиденелерді анықтау үшін талдауға жіберілді. Пальма ағаштары сияқты, суды жинап алатын жапырақтары бар өсімдіктер, масалардың көбейетін ықтимал орындары болып табылады.

Қоғамдастық жауабы

Денсаулық сақтау министрі Хоу Бун Ван халықты осы аурумен күресуге көмектесуге шақырды. Үй шаруашылықтары масалардың көбейетін ортасы болып табылатындықтан және оларды дезинфекциялау қиын болғандықтан, тұрғындар өз үйлерінде және аулаларында тұншыққан суды тексеріп, су өткізбейтін жерлердің бұғатталмағанын қамтамасыз ету арқылы көмектесе алады. Aedes aegypti масаларының өмірлік циклы қысқа болғандықтан (7-10 күн), денге қызыл суық ауруын жою үшін жиі тексеру қажет. Мұндай тексерулер бірнеше минутты алады және адам өмірін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының масалар арқылы таралатын аурулар жөніндегі аймақтық кеңесшісі доктор Кевин Палмер, қатардағы тұрғындардың да өз үлесін қосуы маңызды екенін айтты. Ол сондай-ақ, дезинфекциялау ғана тиімді емес екенін, себебі жел инсектицидті таратып жіберуі мүмкін екенін қосты. Якуб Ибрагим дезинфекциялаудың ересек масаларды ғана өлтіретінін, ал дернәсілдерге әсер етпейтінін, сондықтан масалардың көбейетін орындарын жоюға қарағанда тиімділігі төмен екенін айтты. Сингапур тұрғындары да масаға қарсы өнімдермен, соның ішінде инсектицидтер, репелленттер және электронды маса тұзақтарымен қамданып жатыр. Репелленттерге қатысты сарапшылар DEET сияқты белсенді компоненттері бар препараттарды ұсынады, олар тиімдірек және ұзаққа созылатын қорғаныш береді. Алдын алу шарасы ретінде кейбір тұрғындар Citronella шөпін сатып алып, оны үйлеріне қойып, масаларды қууға тырысады. Бұл өсімдік лимон иісіне ұқсас күшті хош иіс шығарады, ол масаларды қуып шығаруға көмектеседі.

Үшінші жарылыс, 1 - 2 қазан

Мыңнан астам еріктілер осы үшінші жылдам акцияға қатысып, Калланг, Батыс жағалауы және Юронг Шығысы сияқты аудандарды қамтыды. 187 шағылысу орыны табылып, жойылды.

Емдеу

Қыркүйек айында Сингапурде денге қызылының жағдайлары күрт өсті. Тек алғашқы аптаның өзінде 547 жаңа жағдай тіркелді, және көптеген науқастар ауруханада жатқызылуға мұқтаж болды. Емдеу шамамен 10 күнге созылатындықтан, Сингапурдың көптеген ауруханаларында төсек-орын жетіспеушілігі байқалуда. Бұл жағдаймен күресу үшін ауруханалар денге қызылымен ауырған науқастарды қабылдау үшін шұғыл емес операцияларды кейінге жылдыруда. Жалпы тәжірибелі дәрігерлер мен поликлиникалар денге қызылын анықтау үшін жоғары сақтандықта, және күдікті жағдайларда көптеген науқастарға қан талдауын тапсыруды ұсынады. Он бес минутқа созылатын бұл тест тромбоциттер санына негізделген; денге қызылымен ауырған адамдардың тромбоциттерінің саны 100 000 немесе одан да төмен болады, ал сау адамның тромбоциттері 140 000-нан 400 000-ға дейін жетеді. Егер денге қызылы күдігі расталатын болса, науқас қосымша тексерулер үшін ауруханаға жіберіледі.

Денге диагностикалық жиынтығы

2005 жылдың шілдесінде Сингапурдың Veredus Laboratories компаниясы денге, құс тұмауы және безгек ауруларын анықтауға арналған ДНК және РНК негізіндегі диагностикалық жиынтықты ұсынды. Жиынтық A*STAR және Сингапур Ұлттық университетінен лицензияланған технологияларға негізделген. Тағы бір Сингапур компаниясы – Attogenix Biosystems компаниясы AttoChip деп аталатын биочипті әзірледі, ол Tan Tock Seng ауруханасы жүргізген тәуелсіз клиникалық сынақтан сәтті өтті және 98 пайыздық дәлдікке ие. AttoChip қан үлгісінен ауруларды қоздыратын гендерді, вирустарды және бактерияларды анықтайды. Ол вирустың пайда болуынан бастап екі-үш күн ішінде денге вирусының бар-жоғын анықтауға мүмкіндік береді.