Кіріспе

Bagnères de Luchon (baɲɛʁ də lyʃɔ̃;), сондай-ақ, жай ғана Luchon деп те аталады, Оңтүстік-Батыс Франциядағы Гаронна департаментінде орналасқан коммуна және шипалы су курорты. Бұл коммунаға Bloom қалалары мен ауылдарының ұлттық кеңесі «Гүлдейтін қалалар мен ауылдар» конкурсында үш гүлмен марапаттады.

География

Багнерес-де-Люшон Испания шекарасында, Сен-Годеннен оңтүстік-батысқа қарай 50 шақырым және Монтрежодан оңтүстікке қарай 40 шақырым жерде, Орталық Пиреней тауларының етегінде, Оңтүстік темір жолының тармақ желісінің соңында орналасқан. Оңтүстікке қарай Лушон таулары табиғи кедергі болып табылады және Испанияға өтуге мүмкіндік жоқ. Коммунаға D125 тас жолы арқылы кіруге болады, ол солтүстіктегі Salles et Pratviel қаласынан өтіп, коммуна арқылы оңтүстікке қарай тауларда аяқталады. D618A тас жолы қаладан оңтүстікке қарай D125 тас жолынан бөлініп шығысқа қарай Сент-Маметке дейін, содан әрі Испания шекарасындағы Портильон жотасына (Col du Portillon) дейін жалғасады, ол Валь-д’Аранға (Val d'Aran) апарады. D618 тас жолы қаладан батысқа қарай Сент-Авентинге дейін барады. D46 тас жолы солтүстік-шығысқа қарай Содеге дейін созылады. D125C тас жолы солтүстік-батысқа қарай Мостажонға дейін барады. Қала Л’Он өзенінің батыстан және Пике өзенінің оңтүстіктен қосылған жерінде орналасқан. Сахаге (Ruisseau de Sahage) Л’Оне өзеніне, Багнарт (Ruisseau de Bagnartigue), Жан (Ruisseau de Jean), Лиз (Lys), Баргиер (Ruisseau des Barguieres), Лаус-д’Эсбас (Ruisseau de Laus d'Esbas), Гаранте (Ruisseau de Garante), Саюст (Ruisseau de Sajust), Лайрус (Ruisseau de Layrous), Роумингау (Ruisseau de Roumingau) және Порт-де-Венаск (Ruisseau du Port de Venasque) сияқты көптеген шағын өзендер осы өзендерге құяды. Руисо-де-Бону (Ruisseau de Bouneu) коммунаның батыс шекарасының көп бөлігін құрайды, өйткені ол солтүстікке қарай Лиз өзеніне қосылады. Коммунаның оңтүстігінде Пике өзенін толықтыратын бірнеше биік таулы көлдер бар, олардың ішінде Боумс-де-Порт (Boums de Port) және Этанг-де-ла-Фреше (Étang de la Frèche) көлдері бар.

Топонимика

Багнерес-де-Лушон атауының бір бөлігі оның гидротерапиясынан (багнерес = моншалар) ал, екінші бөлігі жергілікті құдайдан (Ликсон немесе Илликсон) шыққан. Біраз дұрыс емес түсініктерден кейін, Académie Julien Sacaze Ликсонның Лучонның дұрыс римдік атауы екенін, ал Иликсон емес екенін растады.

Тарих

Қала 2000 жылдан астам уақыттан бері бар. Сент-Мамет үңгірінде неолит дәуірінен бастап адамдардың болғаны куәландырылған. Тас шеңберлердің болуы да ежелгі қоныстанғанын көрсетеді. Көптеген адамдар 76 ж.б.д. Испаниядағы полициялық экспедициясынан оралған Помпейдің (ол өзінің атымен аталған Памплона қаласын құрған) аймақта тоқтағанын және Конвендер тайпасын біріктірген Лугадунум Конвенарум жаңа қаласын құрғанын айтады – бұл болашақ Сент-Бертран де Комминг. Дегенмен, ауқымды археологиялық зерттеулер бұған ешқандай дәлел таппады. Август кезеңінде қала римдіктердің ықпалына кеңінен ілігіп, кеңейді. Тері ауруынан зардап шеккен әскерінің бірі Лушонның және оның «Онезиенс» моншаларының жылу суларына батып, олардың емдік қасиеттерін ашты. 21 күннен кейін (әдеттегі және қазірге дейін сақталған емдеу ұзақтығы) ол толыққандай жазылып шықты. 25 ж.б.д. Тиберий Клавдий үш бассейн қазып, жылу моншаларын дамытты. Моншалардың қарапайым ұраны: «Balneum Lixonense post Neapolitense primum» (Лушон моншалары Неапольдікінен кейін ең жақсысы) – қазірге дейін қаланың ұраны болып табылады. Юлий Цезарь өзінің «Естеліктерінде» осы аймақ туралы айтқан. Готтар мен вестготтар, сондай-ақ маврлар бұл аймақтан өтті. Адамдар Ларбуст және Уэйльдің жоғары жартастарында паналады. Бұл шапқыншылықтардың іздері кейбір жергілікті мифтер мен аңыздарда сақталған. Шарль және Гастон Феб бұл аймаққа Франция мен Испания арасындағы шекаралық марканың ерекше мәртебесін берді, оған белгілі бір автономия берілді. Бұл аймақ жүз жылдық соғысқа, сондай-ақ катарлық және протестанттық реформацияны басуға тиісінше әсер етпеді. Адамдар «өзгертілген» католицизмге адал болды, оны Сен-Беа епископтары ғасырлар бойы бақылап отырды. Діни қызметкерлер қауымдастықта өмір сүрді, кейде қарулы және үйленген, білімі төмен және жақсы даярланбаған. Олар жерлеу рәсімдері үшін ақшаны сулы тамақ түрінде алды және Римге емес, өздерінің туған үйлерінің мүдделеріне адал болды. 987 жылы «Баньер» ауылы мен оның шіркеуінің маңындағы жылу моншалары өте табысты деп сипатталды. Тюссанда үлкен жәрмеңке болды, бірақ ол Испаниямен саудадан көбірек пайда көрген Сен-Беат жәрмеңкесінің танымалдылығына жете алмады. 1200 жыл шамасында Иерусалимдегі Сент-Джон госпитальдері Монтобан мен Жюзе де Лушон арасындағы Фронтесте командалық орын құрды. Мақсаты – Сантьяго жолындағы екінші дәрежелі жол болған тауға өтуді бақылау және қыста өмірін қауіпке тіккен паломниктер мен саудагерлерге арналған бейімдемелер ұйымдастыру. Франция бейімдемесінің ғимараты осы кезеңнен басталады және бұл госпитальерлердің қалған жалғыз іздері. Кейін Порт-де-Венаск асуы ашылды. Содан кейін госпитальерлер мен діни қызметкерлері басшылық еткен адамдар арасында ғасырлар бойы үздіксіз күрес басталды. Мақсат тез арада діни емес, экономикалық болып кетті және бұл салықтарды бөлісу туралы емес еді. Ақырында орден бұл аймақты тастап кетті. Бұл аймақта ақсүйектер өте аз болды, ал шаруалар әрқашан тіршілік үшін күресті. Ескі Лиз және Пасери келісімдері таудың екі жағындағы адамдарға, тіпті патшалықтар соғысып жатқан кезде де, еркін жүріп-тұру мен еркін сауда жасауға мүмкіндік берді. Кез келген бойкот халықты оңай қырып-жоятындықтан, оған көп қолдау көрсетілмейтін еді. Бұл келісімдер жүйелі түрде жаңартылып, патшалар мен епископтарға жүктелді. Сайланған өкілдік етудің кең таралған түрі болды: консулдар. Осылайша Пиреней республикалары туралы айтуға болады. Франция патшалары бұл жағдайға тоқтам салуға тырысты, оларға бұл жағдай абсурдты көрінді. 1759 жылы Гасконияның интенданты барон Антуан Мегре д’Этиньи Лушонға жіберілді. Ол ұжымдық еңбек пен жерді иемдену арқылы жүріп өтуге болатын жол жасаудан бастады. Ол халықты бақылауға алу үшін драгундар ротасына жүгінуге мәжбүр болды, өйткені олар мұндай авторитарлық қарым-қатынасқа үйренбеген. 1761 жылы ол моншаларды қайта ұйымдастырып, олардың болашақ дамуына негіз салды. 1763 жылы Ришелье герцогінің маршалы су ішуге келді және 1769 жылы соттың көп бөлігін алып қайтып келді. Спа-салоны іске қосылды. Барон сонымен қатар теңіз флотына ағаш және балқымаларға ағаш көмірін жеткізу үшін орман шаруашылығын дамытты. Ол 1767 жылы 47 жасында, күйреген күйі қайтыс болды. Оның мұрагері қаланың басты артериясы Этиньи аллеясына өз есімін берді, ал 1889 жылы оның бейнесі әлі де моншалардың алдында қойылған. Француз революциясы мен француз империясы Лушонға аз әсер етті. Лушонға көптеген танымал адамдар келді, олар императрица Евгения немесе граф Рассел Киллоудың «Пиренеизм» бастауымен танымал болған жылу суларына тартылды. Ламартин, Хосе Мария де Эредиа (ол Лушонға жақын Марньяк ауылында да тұрды, онда ол «Трофейлер» өлеңдер жинағы үшін Пик-дю-Гардан шабыттанды), Наполеон III принці, Император ұлы, Эдмонд Ростан, Гюстав Флобер, Ги де Мопассан, Октав Мирбо, және Стивен Лиежар. Мулай Мухаммед (болашақ Марокконың Мухаммед V), Испанияның Альфонсо XIII, Саша Гитри, Франсис Карко және Франсуа Мориак ең көрнекті қонақтардың арасында болды. 1873 жылы теміржолдың келуі және 1880 жылы казиноның салынуы қаланың танымалдығын одан әрі дамытты, онда жоғары сапалы және әлемдік туристер 1920 жылдарға дейін келді. Еңбек ақысы және әлеуметтік қамсыздану сияқты әлеуметтік жеңілдіктер туристік халықты демократияландырды. 1890 жылы «Ла Люшоннез» компаниясымен гидроэлектр станциясы салынды. «Тур де Франс» өзінің бастапқы кезеңдерінен бастап қаланың міндетті кезеңдерінің біріне айналды. 1922 жылы бітірілген Супербаньер тау қонақ үйінің ашылуы, содан кейін тісті дөңгелек теміржолымен және бүгінде гондоламен байланысты, спа-салонын қысқы спорт курортымен толықтырды. 1968 жылғы қысқы Олимпиадада Ингрид Лаффорг табысқа жетті. Оның егіз қарындасы Бритт Лаффорг FIS тау шаңғысы әлем чемпионатында табысқа жетті. 1834 жылы Винсент де Шозенк өзінің «Пиренейлер немесе жаяу саяхаттар» кітабында коммунаны «Пиренейлер патшайымы» деп атады. Лушон минералды суы Франция бойынша сатылды. Қазба жұмыстары үш үлкен бассейннің мрамормен қапталған және ыстық ауа мен бу айналымы бар іздерін ашты. 2010 жылдың ақпан айының соңында «Синктия» дауілі Францияда 50 адамның өмірін қиып, Лушон мен оның аймағына соқты. Желдер шыңдарда сағатта 200 км жылдамдықпен соқты, бұл елеулі зардаптарға әкелді.

Демография

Коммуна тұрғындары француз тілінде Лушонне немесе Лушоннез деп аталады.

Әдебиет пен кинода

Багнере де Лушон 1904 жылы М.Р. Джеймстің "Антиквардың арбалы оқиғалары" жинағында жарық көрген "Кеннон Альбериктің қоқыс кітапшасы" атты қысқаша әңгімесінде қысқаша еске алынады. Бұл қала Франсуа Мориактың 1932 жылы жарық көрген "Le Noeud de Vipères" романындағы алғашқы сахналардың оқиғасы орын алатын жері. 2018 жылы түсірілген "Нәрселер өз орнына түскенде" фильмі осы қалада түсірілді және қала фильмнің негізгі тақырыбы болып табылады.

Спорт

Superbagnères – Сан-Авентин коммунасының аумағында орналасқан шаңғы курорты, қаланың оңтүстік-батысында, тек Багнере де Лушоннан ғана қол жетімді. Тарихи тұрғыдан, ол қаламен темір жол арқылы байланысты болған, Францияда тіреуіш темір жолын орнату үшін екінші курорт болды, бірақ бүгінде гондола лифтімен байланысқан. Әр кабинаға дейін төрт адам сыйып, шыңға жету үшін он шақты минут уақыт кетеді, ол жаз бен қыс маусымдарында да жұмыс істейді. Ерекше қар жағдайында және орманды жақсы білетін талантты жергілікті тұрғындар ғана Лучонға шаңғымен түсуге мүмкіндік алады. Жаз айларында аймақта велосипедпен жүру өте танымал. Супербагнера, Коль-де-Пейресурд, Порт-де-Бале, Коль-де-Ментé, Коль-дю-Портильон және Коль-де-Порте-д’Аспе жоталарының бәрі жақын жерде орналасқан. Багнере де Лушон 1910 жылдан бері «Тур де Франс» жарысының тұрақты кезеңі болып табылады. «Тур де Франс» жарысынан басқа, Route du Sud про-сериялық жарысы да Лушон арқылы өтеді, 2008 жылы Superbagnères қаласында, ал 2009 жылы Лушон қаласында аяқталды. Лучон тау велосипедімен жүруге де танымал орын. Екі аңғардың қосылысында орналасқандықтан, тауға қарай әртүрлі бағыттар бар, бірақ олардың көпшілігі тік көтерілістен басталады (гондола тау велосипедтерін тасымалдай алады). Лучонда және аңғардың төменгі бөлігінде тау велосипеді бойынша бір-бір нұсқаулық ұйымы бар. (Қосымша сілтемелерді қараңыз). Лушонда сонымен қатар гольф алаңы, тандем парапланерлік серуендер (Superbagnères-тен), теннис корттары және желкендеумен әуеайлақтар ұсынылады. Лушонның қала орталығына жақын орналасқан тоғыз тесікті гольф алаңы бар. Ол 1900 жылдардың басында салынған, бұл оны департаменттегі ең көне гольф алаңдарының біріне айналдырады. 2008 жылы «Club de Golf Luchon» өзінің 100 жылдық мерейтойын тойлады.