Кіріспе

Франция департаменті Nouvelle Aquitaine

Жоғарғы Виенна (ot vjɛn; , Nauta Viena; Upper Vienne) – Францияның оңтүстік-батыс орталық бөлігіндегі Nouvelle Aquitaine аймағындағы департамент. Виенна өзенінің атымен аталған, және Nouvelle Aquitaine құрайтын он екі департаменттің бірі болып табылады. Департаменттің әкімдік орталығы және ең ірі қаласы – Лимож, департаменттегі басқа қалалардың әрқайсысының халқы жиырма мыңнан кем. 2019 жылы Жоғарғы Виеннаның халқы 372 359 адамды құрады.

География

Haute Vienne – Nouvelle Aquitaine аймағының бір бөлігі. Ол алты департаментпен шектеседі: Крюзе шығыста, Коррезе оңтүстікте, Дордонь оңтүстік-батыста, Шаренте батыста, Вьенна солтүстік-батыста және Индре солтүстікте жатыр. Департаменттің аумағын шығыстан батысқа қарай бағытталған екі ірі өзен кесіп өтеді: Виенна – оның бойында екі ірі қала, Лимож және Сент-Жюньен орналасқан, сондай-ақ Крузаға құятын Гартемп өзені. Департаменттің оңтүстік-шығысында Орталық Массив орналасқан, ал департаменттегі ең биік нүкте – Пюи-Лагард. Шаренте өзенінің бастауы департамент аумағында, Шероннак коммунасында, Рошшуар қаласының жанында орналасқан. Департаменттің батыс бөлігінде Рошешуар соққы құрылымы – 200 миллион жыл бұрын Жер бетіне құлаған метеорит салдарынан пайда болған кратер жатыр. Кейінгі эрозия процестерінің нәтижесінде, қазіргі таңда кратердің геологиялық әсерлерінен басқа белгілері көріне бермейді.

Негізгі қалалары

Ең көп халқы бар коммуна – Лимож, префектура. 2019 жылға қарай 7 000-нан астам тұрғыны бар 5 коммуна бар: Бронза дәуірінен қалған артефакттардың ішінде Шалюста табылған балқылар бар. Римдіктер келгеннен кейін сауда кеңейді, ал алтын мен қалайы өндірілді. Ауыл шаруашылығы дамыды және жүзім өсірілді; Сент-Генседе шарап сақтауға арналған амфоралар табылды. Август патшалығы тұсында Виенн өзенінің стратегиялық орнында Аугусторитум қаласы құрылды (кейін Лимож қаласына айналды). Римдіктер осы жерден Бретань, Лион және Жерорта теңізіне дейін жолдар салды. III ғасырда аймаққа шапқыншылықтар жасалған кезде қала құлдырады. Визиготтардың үстемдігі қысқа болды және 507 жылы Воуилле шайқасынан кейін Хлодвиг I Лимузенді басып алды. 674 жылға қарай аймақ Аквитания герцогтығына қосылды және Лимож виконты құрылды. Содан кейін, түрлі күштер билік үшін күрескен тұрақсыз кезең басталды. 1199 жылы Ришар Жүрек Арыстан Шалюс Шаброль қамалында жараланып қайтыс болды. Аймақ Жүз жылдық соғысқа белсенді қатысты және 1360 жылғы Бретінь шартында Франция Англияға Лимузеннің көп бөлігін қамтитын үлкен аумақты берді. Лимож қаласы көтеріліс жасап, француз тәжіне адалдық серт берді, нәтижесінде 1370 жылы қала тоналанды. Одан кейін де қиын жылдар болды, бірақ бейбітшілік орнағаннан кейін департамент экономикалық пайда тапты; Виенн өзенінің жағасында былғары өңдеу шеберханалары пайда болды, қағаз өндірілді, баспа дамыды және аймақ әдемі эмаль өнімдерімен танылды. Шаруалардың көтерілісінен кейін Генрих IV Лимузен аймағына бейбітшілік пен гүлдену әкелді. Ол 1607 жылы Лиможға сапар шекті және ыстық қарсылықты күтті. Контрреформация Лимож қаласында көптеген монастырлар мен діни ордендердің құрылуына әкелді. 1761 жылы Анн Роберт Жак Турго Лимож департаментінің интенданты (салық жинаушысы) болып тағайындалды. Ол аймақ төлейтін салықтарды азайту бойынша келіссөздер жүргізді, салықтарды жинаудың әділ әдістерін жасады, сондай-ақ жол жүйесін жақсартты және ауыл шаруашылығын дамытуға көмектесті. 1765 жыл шамасында Сент-Ирикс-ла-Перше маңында, департаменттің оңтүстігінде каолин табылды, содан кейін фарфор өндірісі дамыды. Департамент 1790 жылдың 4 наурызында Француз революциясы кезінде құрылды, оның оңтүстік жартысы Лимузен аймағының бөлімшесі болды, ал солтүстік жартысы Марке графтығынан, сондай-ақ Ангумуа және Пуатудың бір бөлігінен бөлінді. Бастапқыда оған 81 нөмір берілді, бірақ 19 ғасырда, оған тағы жерлер қосылғанда, нөмірі 87-ге өзгертілді. Ол өзінен өтетін Виенн өзенінің бастауынан атын алды. 1998 жылы департаменттің оңтүстік-батыс бөлігі, Перигор аймағының солтүстік бөлігімен бірге, Перигор-Лимузен аймақтық табиғи паркі деп жарияланды.

Экономика

2013 жылы провинцияның ауыл шаруашылығынан жиырма миллион евро, ал Лимузеннен жиырма бір миллион үш жүз мың евро табыс түсті. Жоғарғы Виенде 351 475 бас ірі қара, 22 780 шошқа, 320 500 қой және 6500 ешкі болды. Сиырлардан 723 340 гектолитр, ал қойлардан 30 690 гектолитр сүт өндірілді. Сол жылы 1 897 800 гектар дәнді дақылдар егілді, ал өткен жылы 12 294 гектар жерде органикалық тағамдық өнімдер өндірілді.