Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мұхша улусы (, Muxşa olısı, موحشا ۇلىسى), немесе Наручат бектегі (, Naruçat bäklege, ناروچات بەكلئگئل; , Murunza; , Наручат Ордасы) – Алтын Орданың Орталық Мокша еліндегі бір бөлігі, 13-15 ғасырларда қазіргі Ресейдің Мордовия, Пенза және Тамбов облыстарының аумағын қамтыған. Астанасы Мұхша қаласы болған. Халықтың көп бөлігі мокшалар, мишар татарлары және буртастардан тұрған. 1313–1367 жылдары өздерінің ақшаларын соғып шығарған. Халықтың көпшілігі егіншілікпен айналысса, бір бөлігі мал шаруашылығымен және қолөнермен шұғылданған. Улустың (ауданның) негізгі аумағы Сура және Цна өзендері арасында орналасқан.
Mukhsha Ulus (, Muxşa olısı, موحشا ﯘلىسى), or Naruchat Duchy (, Naruçat bäklege, ناروچات بەكلئگئل; , Murunza; , Naruchad Horde) was a subdivision of the Golden Horde in Central Mokshaland, covering the territory of modern Mordovia, Penza Oblast and Tambov Oblast of Russia in the 13th 15th centuries with the capital in Mukhsha. The population consisted mainly of Mokshas, Mişär Tatars, and Burtas. In 1313–1367 they minted their own money. The population was mostly agricultural, some were cattle breeders and craftsmen. The main territory of the ulus (district) was situated between the rivers Sura and Tsna.
Тарих
Ортағасырлық Мокша патшалығы Мурунзаның аумағы 1237 жылы Бату хан басып алды. Латын деректерінде Моксель (Мокшаланд) деп еске алынады. Орыс Лорантиан кодексі Мокша патшасы Пурештің атын атайды. 634 жылғы тауық жылында Жошының ұлдары – Бағу, Орда және Берке, Үгетей ханның ұлы Қадан, Шағатайдың немересі Бури және Шыңғыс ханның ұлы Кұлқан Мокша, Буртастар және Аржандармен соғысып, оларды қысқа мерзімде жаулап алды. 1313-1342 жылдары Мұқша Мұқша улусының әкімшілік орталығы және Өзбек ханның резиденциясы болды. 1395 жылы ол Тимурдың шабуылына ұшырады, ол Мұқша астанасын қиратты. 1360 жылы Тағай бек улусты басып алды. Ол жартылай тәуелсіз Наручат билігіне айналды. 1367 жылы Мамай сол билікті басып алды. 14 ғасырдың соңында билік әлсіреп, 15 ғасырдың басында орыстар басып алды. Наручат билігі Мишер татарлары мен Мишер диалектісінің қалыптасу ортасы болды.
The territory of the Medieval Moksha kingdom Murunza was conquered by Batu Khan in 1237 In Latin sources mentioned as Moxel (Mokshaland). Russian Laurentian Codex mentions the name of the Moksha king, Puresh. in the year of the chicken, corresponding to 634, the sons of Jochi Bagu, Orda and Berke, the son of Ugetai kaan Kadan, the grandson of Chagatai Buri and the son of Genghis Khan Kulkan engaged in a war with Mokshas, Burtases and Arjans and in a short time took over them. In 1313 1342 Mukhsha became the administrative center of Mukhsha Ulus and residence of Öz Beg Khan. In 1395 it suffered the raid of Timur who destroyed the capital Mukhsha. In 1360 Tağay beg conquered the ulus. It became a semi independent Naruchat duchy. In 1367 Mamai conquered that duchy. In the end of 14th century the duchy declined and in the beginning of 15th century Russians conquered it. Naruçat Duchy was a place where Mişär Tatars and Mişär dialect were formed.