Кіріспе

1836 жылы Иоганн Петер Экерманның "Гетемен әңгімелер" (Gespräche mit Goethe) кітабы – Иоганн Петер Экерманның Гетенің өмірінің соңғы тоғыз жылында осы ғалыммен болған әңгімелерін жазған еңбегі. Экерман Гетенің жеке хатшысы қызметін атқаратын кезде бұл әңгімелер өтті. Кітап алғаш рет 1836 жылы (екі томдық түрінде) жарық көрді және 1848 жылы (тағы бір том қосылып) мазмұны кеңейтілді. Экерман бұл кітапты Гетенің Германиядағы даңқы төмендеп бара жатқан кезде жариялады, сондықтан кітап бастапқыда онда жақсы сатылмады. Бірақ ол халықаралық оқырмандар арасында тез танымал болды және одан кейін Германияда да, бүкіл әлемде де Гетенің шығармаларына деген қызығушылықты қайта жандандыруда маңызды рөл атқарды. Кейбір басылымдар кітапты "Экерманмен әңгімелер" деп, автор ретінде Гетенің есімін көрсетіп шығарады. Бұл дұрыс емес, себебі Экерман редактор емес, кітаптың авторы. Керісінше, кітапта автордың көзқарасы туралы ашық айтылады. Экерман өзінің өмірбаянына қатысты көптеген материалдарды қамтиды және оның "әңгімелері" сөзбе-сөз жазылған емес, естелік негізінде құрастырылған екенін нақты көрсетеді.

Үлгілер

1824 жылғы 24 қарашада жазылған. Бүгін кешке театрға барар алдында Гётеге бардым, ол жақсы және көңілді болды. Мен оған Доулан мырзамен бірге Плутархтың неміс тіліндегі аудармасын оқымақ екенімді айттым. Бұл бізді Рим және Грекия тарихы туралы сөйлесуге әкелді. Гёте: «Рим тарихы қазіргі ой-қиялымызға сай келмейді. Біз адамзатқа көбірек қызығушылық танытамыз және Цезарьдің жеңістеріне бірге сезіне алмаймыз. Грекия тарихы да бізге көптеген нәрселермен көмектеспейді. Барлық халық бір шетелдік жауға қарсы біріккенде ғана оның тарихы ұлы және даңқты болады; бірақ мемлекеттердің бөлінуі және олардың бірін-бірімен үздіксіз соғыстары, гректердің гректермен күресуі шыдай алмайтын жағдай. Сонымен қатар, біздің заманымыздың тарихы маңызды оқиғаларға толы, Лейпциг және Ватерлоо шайқастары өте зор, сондықтан Марафон және осындай басқа да күндер толығымен көлеңкеде қалады. Біздің ұлы адамдарымыз да олардан кем емес. Веллингтон, Блюхер және француз маршалдары ежелгі заманның кез келген батырымен тең тартыса алады». Бірақ кейінірек аударған Джон Оксенфорд «жиі жіберілгендер оны дерлік қысқартылған нұсқаға айналдырды» деп шағымданады. Дегенмен, кейінгі аудармашылар Экерманның еңбегін еркіндікпен пайдаланды, автобиографиялық материалды қатты қысқартты және ағылшын тілінде адал аударма берудің орнына оның мәтінін едәуір өзгертті. Фридрих Ницше оны «барлық неміс кітаптарының ең жақсысы [dem besten deutschen Buche, das es gibt]» деп атады. Ол көбінесе Босвеллдің «Джонсонның өмірі» кітабымен салыстырылады. Хорхе Луис Борхес бұл екі кітапты «ешқандай жаймен салыстыруға болмайды» дейді, себебі Босвеллдің жанды мінезі оның кітабы үшін маңызды, ал…