Кіріспе

Испаниядағы монастырь

Санта-Мария-ла-Реал – Испанияның Ла-Риоха қауымындағы Нахера қалашығында орналасқан монастырь. Бастапқыда корольдік негіздеме болған, кейін Альфонсо VI оны Клюни орденіне тапсырған. Бұл Сантьяго жолындағы маңызды қажырлы саяхатшылардың тоқтау орны болған. Әсіресе шіркеудің хорындағы ағаш өнер туындыларымен әйгілі.

Тарих

Бұл жердегі алғашқы құрылыс 11 ғасырға дейін барады. Санта-Мария-ла-Реал және оған жалғасқан патшалық пантеоны 1052 жылы Наварра королі Гарсия Санчес III құрған. Кейіннен ол епископтық орынға дейін көтеріліп, Папаның билігіне бағынды. 1076 жылы Наварра патшалығы Леон және Кастилияның Альфонсо VI-ның қолына өтті. Мозарабик рәсімі (кейде Исидорлік немесе испандық рәсім деп аталады) Латын рәсімімен алмастырылды. Силос миссалы – мозарабик миссалы, ол қағаздағы ең көне белгілі Батыс қолжазбасы болып табылады және 11 ғасырда монастырьда жазылған.

Клюникалық тәртіп

1079 жылы кафедра мұсылмандық жаулап алудан бұрын епископтық орын болған Калахорраға көшірілді. Альфонсо Сент-Мария-ла-Реалды Клюни орденіне берді, ол Пиреней тауларының оңтүстігіндегі екі маңызды Клюни орталығының біріне айналды. Клюни билігінің орталығы ретінде, монастырь Кастилияға Клюни реформасын әкелумен байланысты. Бұл Альфонсоның Риоха аймағындағы билігін нығайтуға көмектескен сияқты. 1142 жылы Клуни аббаты Петр Қадірлі монастырға келді. Испанияда ол араб тілінен аударма жасаушылармен кездесіп, Құранның еуропа тіліне алғаш рет аударылуын тапсырды. Монастырь 15 ғасырға дейін Клюнидің қол астында болды, содан кейін Родриго Борджия (кейін Папа Александр VI) тұсында Папаның бұйрығымен тәуелсіз аббаттыққа айналдырылып, сол кезде толық қайта жаңартылудан өтті.

Монастырдың кейінгі тарихы

Сатьяго жолының танымалдылығы төмендеген сайын, паломниктік саяхаттан түскен кірістен тәуелді болған монастырьдың да жағдайы нашарлады. Монастырь ұзақ жылдар бойы құлдырап, тозығы жетті. XIX ғасырда Испанияның Наполеон басып алуы мен 1830 жылдардағы дінге қарсы заңдар (Мендисабалдың шіркеу мүліктерін тәркілеуі) салдарынан қиындықтарға тап болды, содан кейін 1889 жылы ұлттық ескерткіш деп жарияланды. 19 ғасырдың соңында францискан монахтарының келуі монастырьдың жағдайын жақсартты.

Монастырь

Санта-Мария-ла-Реал-де-Нахера монастырының сыртқы пішіні оның ұзақ тарихының нәтижесінде қалыптасқан әртүрлі стильдердің үйлесімі. Қорғаныс қажеттілігінен қабырғалар биік салынды және бастиондар қызметін атқаратын тіреулер орнатылды. 17 ғасыр қабырғалардың, есіктердің және шаршы мұнараның әшекейлеуін қалдырды. Шіркеудің портигі 1621 және 1625 жылдар аралығында салынған. Монастырь ішінде екі негізгі бөлімді ажыратуға болады: Патшалық мавзолейі орналасқан шіркеу және рыцарьдар деп аталатын монастырь. Монастырьге кіру «Карл I қақпасы» арқылы жүзеге асырылады. Бұл қақпа сәнді стильде әсем безендірілген; оның үстінде екі басты бүркіт бейнеленген Карл I-нің үлкен гербі орналасқан. Бұл герб монастырь құрылысына жан-жақты көмек көрсеткен корольді құрметтеу мақсатында қолданылған. Жоғарғы монастырьға баруға арналған баспалдақ қақпаның жанында орналасқан. Бұл баспалдақ Ренессанс стилінде салынған және Trompe l'œil әдісімен боялған панельдермен әшекейленген жарты шар пішіндес күмбезбен жабылған. Әшекейлеудің орталық мотиві – құс: пеликан. Оның құрылысы 1594 жылы басталған, ол «Патшалық баспалдақ» деп аталады.

Шіркеу

Вирген де ла Кьюеваға (Үңгірдегі Құдай анаға) құрмет көрсететін алғашқы шіркеу 1052 жылы ашылды және алғашқы ғибадатхананы Үңгірдегі Құдай анаға бағыштады. Ғимараттың стилі роман стиліне тән, мосарабтық ықпалы бар. Қазіргі ғибадатхана 1422 және 1453 жылдар аралығында гүлді готика стилінде салынған, әсем әрі қарапайым формаларды ұсынады. Барлық күмбездер орталық апсиданы жабатын күмбезден басқа қарапайым қабырғалы; бүйірлік апсидалар шаршы, ал трифориумда үшбұрышты терезелер бар. Ішкі кеңістікте 10 бағанамен бөлінген үш бөлім бар. Хорының астында үңгірге кіреберіс орналасқан, онда Құдай ананың бейнесі табылған деп есептеледі, ол содан бері өзгеріссіз сақталған. Негізгі рередос 17 ғасырға жатады, барокко стилінде жасалған, жүзім мен жапырақтармен әшекейленген үлкен Соломон бағаналары бар. Құдай ананың киім ауыстыратын бөлмесі (Камарин) орталық бөлігінде орналасқан, ішінде бенедиктиндердің негізін қалаушылары – әйел (Сент-Сколастика) және еркек (Сент-Бенедикт) тармақтары, сондай-ақ негізін қалаушы патшалардың бейнесімен қоршалған түпнұсқа бейнесі бар. Құдай ананың бейнесімен бірге табылған деп есептелетін элементтердің бейнесі ерекше көзге түседі: Мадонна лилиялары бар құмыра (монастырдың символы), шам және қоңырау. Бұл элементтердің үстіндегі фриз патша Дон Гарсияның Құдай ананы тапқан оқиғасын баяндайды. Рередосты Кальвария аяқтайды. Сол жақ қанатта қазіргі ғибадатхана салынғанға дейін болған бұрынғы негізгі рередостың көшірмесі сақталған. Алғашқысының бір бөлігі 19 ғасырда сатылғаннан кейін Антверпен мұражайында орналасқан. Оның авторы Ханс Мемлинг.

Мәриямның бейнесі

Діни кешеннің құрылысына бастама берген бейне – ағаштан қашалған ортағасырлық полихромды (тек алдыңғы жағында боялған) мүсін. Онда бала Исаны қолында ұстап, оң қолымен батасын беріп, сол қолымен шар ұстап тұрған Құдай ана бейнеленген. Бейне 1948 жылы Принсип де Виана институтында қалпына келтірілді. Ұлыбританияның таж зергерлік бұйымдарына жататын Императорлық мемлекеттік тәж 1838 жылы королева Викторияның таж кию рәсімі үшін жасалған. Алдыңғы жағындағы айқыш ортасында Санта-Мария-ла-Реал-де-Нахера монастырынан алынған рубин табылады, ол Қара ханзада Петір қатыгездікпен соғысына көмектескеннен кейін, соғыс олжасы ретінде Англияға әкелінген.

Үңгір

Нахера төңірегінде кездесетін, уақыт өте келе түрлі мақсаттарда қолданылған көптеген үңгірлердің бірі – бейне табылган, ғибадатханаға енген үңгір. Дәстүр бойынша, осы үңгірде бұл Қызға арналған шағын шіркеу алғаш орналасқан және оған табынылған. 1044 жылы, бүркітпен аң аулап жүрген король, бүркітінің ізімен осы үңгірде Мадонна гүлдерінің шоғы, шам мен қоңыраумен бірге Қасиетті Ананы тапқан. Король мұсылмандарға қарсы соғыстағы жеңістерін осы табылган бейнеге байланыстырған. Басты рередос салынғанға дейін Қыздың бейнесі осы жерде сақталған. Кейіннен ол Реал Альказары шіркеуінен келген басқа бейнемен ауыстырылды, ол 1845 жылдан бері көрініп тұр. Бұл мүсін 13 ғасырдың соңында жасалған. Ол 1998 жылы қалпына келтірілді. Бұл үңгір көптеген ақсүйектер мен дін қызметкерлерінің жерленуі үшін таңдалған орындардың бірі болды. 20 ғасырдың соңында жүргізілген қалпына келтіру жұмыстарына дейін бұл қабірлер ғимараттың ішінде орналасқан.

Хор

Хорда готикалық стильдегі орындықтар жиынтығы ерекше көзге түседі. Ол 1493 және 1495 жылдар аралығында жасалған, жұмысты басқару Андрес және Николас Амутио ағайындыларына тапсырылды және аббат Пабло Мартинес де Урунуэла қаржыландырды (олар сол жақ төменгі екінші орындықтың арт жағында бейнеленген). Орындықтардың арқалықтарындағы мүсіндер, сондай-ақ мизерикордиялардың әрқайсысы бір-бірінен өзгеше және діни символдарды, күнделікті өмірден көріністерді және сол кездегі маңызды тұлғаларды көрсетеді. Нахера патшасы Гарсия бейнеленген аббаттық орындықтың мүсіні ерекше назар аударуға лайық. Орындықтар жиынтығы екі үлкен картинамен аяқталады. Олардың бірінде алты патша жұбы бейнеленген галереяны көруге болады. Жиынтықты рококо пейзажымен шеңберленген жұқа жоғары бағаналы фриз үстіндегі бенедиктин қауымының барокколық бейнесі толықтырады. 19 ғасырдың соңында монументалды кешен тасталып қалғаннан кейін ол көп зақымданды.

Патшалық кесене

Наварра Корольдігінің алғашқы бөлігі – Нахера-Памплона Корольдігінің патшаларының қабірлері үңгірге кіреберістің екі жағында, басты нефтің табанында орналасқан. Мұнда 918 жылдан 1076 жылға дейін тақты билеген Химена немесе Абарка әулетінің патшалары, содан кейін 1135 жылдан 1234 жылға дейін билік еткен Гарсия Рамирес жерленген. Бұл әулет Абаркадан шыққан. Қабірлік сандықтардан құралған мүсіндік өнер жұмысы, ішіндегі денелердің заманынан кейін жасалған. Олар Ренессанс стилінде, белгілі бір Платереск элементтерімен ерекшеленеді. Декорациясы қарапайым, әртүрлі тұлғалардың патшалық белгілерімен бедерленген жатқан фигуралары және эпитафиялық консольдер ақ тас қабірлердің үстіне орналасқан. Бұл мавзолей шамамен 1556 жылы салынған.

Инфант кесенесі

Инфанттардың кесенесі сол қанатта орналасқан, онда патша болмаған патшалық тұлғалардың қалдықтары сақталған. Барлық қабірлердің ішіндегі ең маңыздысы – Наварралық Бланка деп те аталатын Бланка Гарсестің қабірі. Наварралық Бланканың қабірі, оның тек қақпағы ғана сақталған, бұл жиынтықтағы жалғыз түпнұсқа. Ол 12 ғасырға жатады және романдық стильде жасалған туынды. Ол Евангелиядан алынған көріністермен және өте жас шағында қайтыс болған марқұмның өмірінен бейнелер салған барельефтермен әсемделген.

Нахера герцогтарының кесенесі

Бас құрбандық үстелі 1482 жылы католик монархтары құрғаннан бері Манрике де Лараның Нахера герцогтары кесенесінің сол жағында орналасқан. Нахера герцогтары 1600 жылға дейін қаламен басқарды, бірақ олардан кейін ұрпақтары қалмады. Олардың арасында ең танымал тұлға – алғашқы герцог, «Күшті» Педро Манрике III де Лараның қабірі. Ол Фердинанд II Арагонның сарайында маңызды рөл атқарды, оныңмен бірге Гранада соғысына қатысып, 1512 жылы осы корольдік жаулап алынғаннан кейін Наварраның вице-королі болды. Сондай-ақ, онда 1521 жылы Наварраның вице-королі болған және Игнатий Лойоламен бірге Памплона қоршауында шайқасқан Хуан Эстебан Манрике де Лара да жерленген.

Жоғарғы сарай

1517 және 1528 жылдар аралығында гүлді готикалық стильдегі күмбездер мен бағаналармен, ал аркалардың ою-өрнегінде платереск стилімен үйлесім тапқан монастырь салынды. Мұндағы қабырғаға орналасқан қабірлердің көпшілігі де осы стильде жасалған. 24 арка әрқайсысы әртүрлі мотивтермен безендірілген тас торы бар. Бұл тас торы жұқа бағаналармен тіреліп тұр. 1578 жылы осы деңгейден жоғары жағында жоғарғы монастырь салынды. Монастырь "Рыцарьлер монастыры" деп аталуына себеп – осы жерді жерлеу орны ретінде көптеген ақсүйектер таңдауы. Осы қабірлердің ішінде тек қабырғалардағылары ғана сақталған, ал едендегілері нашар сақталғандықтан қалпына келтіру жұмыстары кезінде алынып тасталды. 19-шы ғасырда монументалды кешенге немқұрайлы қарау және тиімсіз пайдалану монастырдың күйреуіне себеп болды. Қазіргі таңда тек төменгі монастырь қалпына келтірілді.

Королева Менсия Лопес де Хароның шіркеуі

Португалия королевасы Менсия Лопес де Хароның қабіріне кіреберіс, монастырьдың батыс жағындағы бұрыштардың бірінде орналасқан. Бұл әйел Португалия королі Санчо II Каптандының екінші әйелі болған. Бұл король 1248 жылы қайтыс болғанда, Менсия Нахераға қайтып келді және 1272 жылы қайтыс болғанға дейін сонда өмір сүрді. Саркофаг 13 ғасырға жатады және Португалия гербімен, сондай-ақ Лопес де Харо гербімен әсемделген. Менсияның қабірінің жанында оның інісінің және 1367 жылы Нахера шайқасында қаза тапқан Гарси Лассо Руис де ла Веганың қабірлері де бар. Бұл шапелде зор құрметке ие болған Мәсіхтің бейнесі сақталған.

Диего Лопес де Хароның кесенесі

Лопес де Харо әулеті патша Санчо Ұлы оларды тағайындағаннан бастап 19 ғасырға дейін Нахера графы және Бискай иелері атағын сақтап келді. Бискайяның 10-шы мырзасы, «жақсы» Диего Лопес де Хароның (1170–1214) кесенесі шіркеудің кіреберісіне жақын, негізгі кемесінің аяғында, монастырдың оңтүстік қабырғасында орналасқан. 1216 жылы қайтыс болған оның екінші әйелі Тода Перес де Азаграның саркофагы Диего мырзаның саркофагының жанында. Мазарлар роман стилінде жасалған, бірақ кейіннен Ренессанс стиліндегі сыртқы әшекейлер қосылған. Барельефтерде 18 ғасыр киімдерімен жерленген адамдар мен жерлеу салтанаты бейнеленген.

Ғибадатханаға кіретін қақпа

Ғибадатханаға кіретін қақпа платереско стиліндегі кесу өнерінің көрнекті үлгісі. Ол 16 ғасырдың бірінші жартысында жасалған және төртбұрышты тікбұрыштарда жиналған медальондармен, өсімдік өрнектерімен және фантастикалық жануарлармен әшекейленген. Ол жаңғақ ағашынан қашалған.