Кіріспе

Сан-Лоренцо-де-Эскориал, сондай-ақ Эскориал-де-Ариба деп те аталады, Испанияның Мадрид қауымдастығындағы қала және муниципалитет, Сиерра-де-Гуадарраманың оңтүстік-шығыс жағында, Мадридтен 29 миль (47 км) қашықтықта орналасқан. Бұл сол атпен аталған сот округінің орталығы. Елді мекенді көршілес Эль-Эскориал ауылынан, сондай-ақ Эль-Эскориал-де-Абахо деп те аталатын ауылдан ажырату үшін Эль-Эскориал-де-Ариба деп атайды. Эль-Эскориал монастыры қаладағы ең танымал ғимарат және испандық Ренессанс кезеңінің маңызды ескерткіштерінің бірі. Монастырь ішіндегі Патшалық кітапхана ерекше көзге түседі. Монастырь және оның тарихи айналасы 1984 жылдың 2 қарашасында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне "Эль-Эскориал, монастырь және оның аймағы" деген атаумен енгізілді. Бұл орын Испанияның мұра тізімінде де қорғалады; 2006 жылдың 21 маусымынан бастап Мадрид қауымдастығы оны мәдени мүлік ретінде қорғауда. Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал Абантос тауының оңтүстік беткейінде (биіктігі 1753 м) орналасқан. Муниципалитеттің орташа биіктігі – және қалалық аумақтың көп бөлігі одан жоғары орналасқан. Бұл елді мекен бастапқыда Эль-Эскориал монастырының төңірегінде пайда болып, біртіндеп тауға қарай кеңейді. 20 және 21 ғасырларда қала қарқынды қалалық кеңейуді бастан өткерді, әсіресе Абантос тауының оңтүстік-шығыс жағына қарай.

Биіктік және гидрография

Қаланың орташа биіктігі: Қаланың көп бөлігі теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, оның ішінде Эскориал монастыры шамамен жоғарыда жатыр. Ең биік нүктесі – теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Абантос тауының шыңы. Қаланың жалпы ауданы , оның көп бөлігі таулы аймақ. Муниципалитеттің оңтүстігінде Эль-Эскориал айналымы (Circo de El Escorial) орналасқан, оңтүстігінде Абантос тауының оңтүстік беткейлерімен және солтүстігінде эс төбелерімен шектеседі. Солтүстікке қарай, Куелгамурос аңғарының еңісі бойында, Гуадаррамамен шекаралас Валле-де-лос-Каидос (Құлағандар аңғары) жатыр. Оңтүстік-батысқа қарай муниципалитет Касита-дель-Принсипе парктері мен бақтары арқылы Эль-Эскориалға дейін созылады. Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал Гуадаррама өзенінің суайдырында орналасқан. Лас Махотаста бастау алатын Ауленсия өзені, көршілес Эль-Эскориал ауылын кесіп өткеннен кейін Гуадарраманың негізгі саласы болып табылады. Шағын су қоймалары бар бұлақтар да кездеседі.

Өсімдіктер

Өсімдіктердің түрлері муниципалитеттің биіктіктегі өзгеруіне байланысты әртүрлі. Оның төменгі биіктігінде, шамамен 3000 фут (914 м), тар жапырақты еменнің (Fraxinus angustifolia) жайылымдары орналасқан; ал Ла Эррерия орман зонасында Пиреней емені (Quercus pyrenaica), тәтті каштан (Castanea sativa) және Монпелье кәдіргісі (Acer monspessulanum) өседі. Жоғарырақ биіктікте теңіз қарағайы (Pinus pinaster) және тас қарағайы (Pinus pinea), сондай-ақ мәңгі жасыл емен (Quercus ilex), тікенді арша (Juniperus oxycedrus) және лабданум (Cistus ladanifer) кездеседі. 1219 метрге дейін шотланд қарағайы (Pinus sylvestris) және қара қарағай (Pinus nigra) өседі. Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал таулы аймақтарында Америкалық бұта (American beech), кедрлер, ларичтер, Лоусон кипарисі (Chamaecyparis lawsoniana) және сикомор (Acer pseudoplatanus) сияқты жергілікті емес өсімдік түрлері де бар. Бұл ағаштарды 20 ғасырдың басында орман шаруашылығы мектебінің студенттері отырғызған. Casita del Príncipe парктері мен бақтарында 18 ғасырда отырғызылған алып секвойялар (Sequoiadendron giganteum) сияқты тарихи маңызы бар ағаштар да кездеседі. Муниципалитеттің көп бөлігі "Абантос қарағайлы орман" және 1961 жылдан бері қорғалатын табиғи аймақ болып табылатын Эррерия аймағында орналасқан, бұл аймақ Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал Санта-Мария-де-ла-Аламедамен бөлісетін аумаққа дейін созылады. Орталықта Пиреней түбегі мен Балеар аралдарына тән 200-ден астам ағаш және бұта түрлерінен тұратын коллекция бар.

Тарих

Сан-Лоренцо-де-Эскориалдың тарихы монастырь мен Эскориал қаласын салумен тығыз байланысты. Бұл ғимарат туралы алғашқы тарихи деректер 1558 жылға дейін жетеді, осы кезде Испанияның Филипп II-і орын табу үшін, архитекторлар, дәрігерлер, тас қасушылар және басқа да шеберлерден тұратын комиссия тағайындады. Эль-Эскориал ауылы мұндай жобаны жүзеге асыру үшін қажетті жағдайларға ие болды. Оның орман, тас карьерлері мен аң ауру орындарының көптігі, судың сапасы және Испанияның географиялық орталығында, Абантос тауының етегінде орналасқан жері соңғы шешімге әсер ететін факторлар болды, ол 1561 жылы қабылданды. Салушылар 1563 жылдың 23 сәуірінде монастырьдың негізгі тасын қалады. Оған бір жыл бұрын Филипп II болашақ монастырьдің орнына жақын жерді сатып алуға кірісті, мақсаты – ауыл шаруашылығы, балық аулау, аң аулау және демалысқа арналған Эль-Эскориалдың корольдік иелігін құру еді. Олардың арасында қазіргі Сан-Лоренцо-де-Эскориалда орналасқан Фуэнтелампарас темір зауытының Дахасы (Дехеса) (қазір Ла Эррерия деп аталады) және көршілес Эскориал ауылындағы Ла Граньилья-де-Ла Фреснеда-де-Эскориал шаруашылықтары болды. Құрылыс 21 жылға созылды, бұл Эль-Эскориалдың қалалық және әлеуметтік ортасын өзгертіп, ауылды 1565 жылы қалаға айналдырды. Қала басшысы қаланың басқаруын жүзеге асырды. Қала басшысының билігі Король тікелей басқаратын аң ауру орындарына немесе монастырьдің преоры басқаратын ауыл шаруашылығына қатысты емес еді. 1585 және 1586 жылдары Рим-католик шіркеуі екі папалық бұйрық арқылы монастырды Толедо архиепископының билігінен алып, монастырь преорына бағындырды. Бұл әкімшілік құрылым 18 ғасырға дейін сақталды, осы кезде монарх Карлос III жаңа аумақтық және әкімшілік жүйені енгізді. Монастырь маңында үй салуға тыйым салу қалалық билік органдары мен жаңа құрылысты шектеуді көздегендер арасында дау тудырды. Бұл мәселе сол кезде өте сезімтал болды, өйткені патша отбасының жиі келуі үйлер салу және патша үйінде жұмыс істейтін мемлекеттік қызметшілерді қамтамасыз ету үшін ғимараттар салуға деген сұранысты арттырды. Дауды шешу король Карлос III-ке тиесілі болды, ол 1767 жылдың 3 мамырында монастырь базарының жанында тұрғын үй салуға рұқсат берді, бұл Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал муниципалитетінің құрылуына және қаланың Эль-Эскориалдан тәуелсіздік алу процесінің басталуына әкелді. Бұл жаңа ауылдың дамуы өте жылдам болды, Карлос III қаланың кеңеюіне рұқсат бергеннен кейін бірнеше жыл ішінде халық саны мыңнан асты. Монастырьдың етегінде пайда болған жаңа елді мекен өзін-өзі басқару құқығын көп уақыттан кейін ғана алды. Филипп II-нің әкімшілік құрылымы Карлос III-нің губернатор тағайындауымен, бұл қала басшысы мен Эскориал преорының өкілеттіктерін шектеді, содан кейін жерді жекешелендірумен бұзыла бастады. Бұл қазіргі Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал муниципалитетінің құрылымының дамуына ықпал етті, өйткені бұл жекешелендіру корольдік жерлердің көп бөлігін қамтыды, тек Эррерия шаруашылықтары, монастырьді қоршап тұрған жерлер, Принц коттеджі және Сәби коттеджі ғана сақталды. 1836 жылдың 26 қыркүйегінде Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал тәуелсіз муниципалитетке айналды. 1887 жылы ол өзінің алғашқы мэрін сайлады. Осы уақытқа дейін осы лауазымда 22 адам қызмет еткен. Испания Азамат соғысы кезінде (1936-1939) халық республикалық үкіметке адал болды және қаланың атын қысқа мерзімге Эль-Эскориал-де-Сьерра деп өзгертті. Бүгінде Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал қаласы 12 елді мекеннен тұрады: Колменар-дель-Аройо, Колменарехо, Эль-Эскориал, Фреснедиллас-де-ла-Олива, Навалагамелла, Робледо-де-Чавела, Санта-Мария-де-ла-Аламеда, Вальдемакеда, Вальдеморилло, Вильянуэва-дель-Пардильо және Зарзалехо, сондай-ақ Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал монастыры.

Экономика

Туризм, қонақжайлылық және сауда – Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориалдың негізгі экономикалық қызметтері. Бұл муниципалитет Мадрид қауымдастығының ең маңызды туристік орындарының бірі болып табылады. Көбінесе туристер Мадридтен бастап бір күндік сапарлар жасайды. Түне қалатын туристердің саны, Алкала-де-Хенарес, Аранхуэз немесе Чинхон сияқты аймақтың басқа тарихи қалаларындағыдай, онша көп емес. Соңғы жылдары қала қонақ үй туризмін, сауда көрмелерін, конгрестерді және мәдени-білім беру бағытты курстарын дамытуға тырысуда. Universidad Complutense Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориалды Euroforum орналасқан жер ретінде ілгерілету үшін жазғы курстар ұйымдастырады. Муниципалитетте 10 қонақ үй бар, оларда барлығы 611 бөлме (2006 жылғы мәлімет бойынша). Осы муниципалитет ішінде ең көп танылатын ескерткіштердің екеуі орналасқан. Эскориал монастыры ең көп келушілерді тартатын ескерткіштердің бірі болып табылады (2004 жылы 504 238 турист), Мадридтің Корольдік сарайынан (сол жылы 720 710) кейін екінші орында тұрады. Қала шетінде орналасқан "Құлағандардың аңғары" ұлттық тізімде үшінші орында (407 578 келуші). Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориалда құрылыс саласы да қарқынды дамуда. Оның аумағының көп бөлігі қорғалған, мысалы, Эррерия ормандары сияқты, бірақ қала соңғы жылдары үлкен қалалық өсімді бастан өткерді, құрылыс шектеулері жоқ аймақтарда жаңа тұрғын үйлер бой көтерді. Бұл Абантос тауының оңтүстік-шығыс беткейінде де байқалады, онда көптеген жаңадан салынған аудандар бар, әсіресе 1999 жылдың 21 тамызында болған қарағайлы ормандарды қамтыған өрттен кейін.

Негізгі көрікті жерлер

Қаланың Испания тәжімен байланысының нәтижесінде маңызды тарихи-көркемдік, қалалық және мәдени мұрасы бар. Оған экологиялық, геологиялық және археологиялық құндылықтар да қосылады. Ескерткіштің бір бөлігі ЮНЕСКО мұрасы тізіміне енгізілген. Бұған қоса, бұл орын Мадрид қауымдастығынан "Эскориал: монастырь, табиғи және мәдени орта" деген атаумен тарихи ескерткіштер санатында "Мәдени маңызы бар объекті" атағын алды. 21 маусымдағы 52/2006 Жарлығымен бекітілген соңғы заңды құжатқа Эль-Эскориал, Зарзалехо және Санта-Мария-де-ла-Аламеда қалалары да кіреді. Бұл аймақ Филипп II-нің иелігінде болған және монарх монастырь маңындағы патшалық резиденцияның шекарасын белгілеген жерлерді қамтиды.

Дүниежүзілік мұра орындары

1984 жылғы 2 қарашада монастырь құрылысы кезінде соңғы тастың орналасуының төрт жүз жылдығы тойлануымен бірге, Буэнос-Айресте (Аргентина) өткен ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра комитеті (Дүниежүзілік мұра комитеті) «Эль-Эскориал, монастырь және оның айналасы» ескертігін Мұра тізіміне (Дүниежүзілік мұра тізімі) енгізді. Бұл жазба Эль-Эскориал монастырының, Инфанте (жоғарғы) және Принсипе (төменгі) үйлерінің, сондай-ақ Эль-Эскориал сарайының аумақтық қорғалуын анықтайды. Испанияның басты Ренессанс ескерткіштерінің бірі саналатын бұл ғимарат 16 ғасырдың соңғы үштен бірінде Абантос тауының 3,373 фут (1028 м) биіктігіндегі беткейінде салынды. Хуан Баутиста де Толедо жобаны бастады, ал оның қайтысынан кейін Хуан де Эррера жаңа сәулет стилін енгізе отырып, аяқтады. Оның ауданы 33 327 шаршы метрді құрайды және 16 аула, 88 бұлақ, 13 оратория, 15 монастырь, 86 баспалдақ, 9 мұнара, 1200 есік және 2673 терезеден тұрады. Басты фасадының ұзындығы 679 фут (207 м). Ғимараттың ең маңызды бөліктеріне Патшалар пантеоны, Эль-Эскориал базиликасы және Корольдік кітапхана кіреді. 16 ғасырдан бері Эскориал монастыры «дүниедегі сегізінші ғажайып» деп аталып келеді. Принсипе және Инфанте үйлері – 18 ғасырдың неоклассикалық стильдегі екі сарайы. Екеуі де Хуан де Вильянуэвамен Карлос IV, сол кездегі Астурия князі, және оның інісі Испания инфанты Габриэль үшін демалыс орындары ретінде салынды. Мұра тізімінде белгіленген аумақтық қорғау аймағы қазіргі таңда кеңейтілуде. Испан билігі ЮНЕСКО мұрасы мәртебесін Филипп II-нің бастапқы жарлығына енген барлық аумаққа таратуды жоспарлап отыр.

Танымал тұлғалар

Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориал Испания королігімен тығыз тарихи байланыста болды, ол Габсбургтер және Бурбон әулеттерінің әртүрлі монархтарының тұрғын үйі және жерленген орны болды. Патшалардың болуы мәдениет және өнер саласының түрлі тұлғаларын муниципалитетке тартты. Эль-Эскориалды 16 ғасырда безендіруге қатысқан сәулетшілер, мүсіншілер мен суретшілердің көптеген тізімінен бөлек, Жирона музыканты Антонио Солер (Олот, 1729) 1783 жылы Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориалда қайтыс болды, өйткені ол өзінің мансабының көп бөлігін осы жерде өткізген. 19 және 20 ғасырларда қала Мадридтің шағын қалашығына айналды, онда көрнекті саяси және мәдени қайраткерлер тұрды. Осы есімдердің ішінде муниципалитетте уақытша тұрған комедиографтар Серафин Альварес және Хоакин Альварес Квинтеро ерекше аталады. 20 ғасырда Сан-Лоренцо-де-Эль-Эскориалда туған балалардың арасында ақын Луис Фелипе Виванко (1907–1975), сәулетші Хуан Эррерос (1958) және ботаник Луис Себалос и Фернандес де Кордова (1896–1967) есімдері бар.

Мерекелер мен дәстүрлер

Сан-Лоренцо тұрғындары өз мерекелерін 10 тамызда, Испанияның Филипп II Эскориалды арнаған және осының нәтижесінде муниципалитет атын алған қасиетті Лоренцо мерекесі күні тойлайды. Бұл ғимарат 1557 жылғы 10 тамызда болған Сент-Квентин шайқасындағы жеңісті еске алу үшін салынған. "Біздің Анамыз, Рақымды Ғарыш Анасы" қажылығы Сан-Лоренцо де Эль-Эскориалдың ең маңызды дәстүрі болғаны сөзсіз. Ол қыркүйек айының басында Испаниядағы діни мерекелердің ішінде өтеді. 1948 жылдан бері Мадрид қауымдастығы оны туристік тартымдылық деп жариялаған. Сан-Лоренцодағы Ұлы апта Гвадарраменья аймағының көркемдік байлықтарының бірі болып ерекшеленеді. Рождествода көптеген адамдар Мәсіх туған Бейт-Лехемдегі туу салтанатын еске алу үшін көшелерге шығады.

Білім

Сан-Лоренцо-де-Эскориалда 5 балабақша (2 мемлекеттік және 3 жеке), 2 мемлекеттік бастауыш мектеп, 1 орта білім беру институты және 3 жеке мектеп (мемлекеттік қаржыландырумен және қаржыландырусыз), сондай-ақ 1 шетелдік орталық және Комплутенсе университетіне қарасты 1 Университет орталығы (Мария Кристина университеті) бар.