Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей империясының әскери тарихы – Ресей империясының қатысқан қарулы қақтығыстарының тарихын қамтиды. Бұл тарих 1721 жылы Петр I құрған сәттен басталып, 1917 жылғы Ресей революциясына дейін созылады, ол Кеңес Одағының құрылуына әкеп соқты. Осы оқиғалардың көп бөлігі Императорлық Ресей армиясы, Императорлық Ресей теңіз күштері және 20 ғасырдың басынан бастап Императорлық Ресей әуе күштерімен байланысты.
The military history of the Russian Empire encompasses the history of armed conflict in which the Russian Empire participated. This history stretches from its creation in 1721 by Peter the Great, until the Russian Revolution (1917), which led to the establishment of the Soviet Union. Much of the related events involve the Imperial Russian Army, Imperial Russian Navy, and from the early twentieth century, the Imperial Russian Air Service.
Ресей империясы
Тарихшылар Ұлы Петрдің ресей тарихындағы билігінің маңыздылығын ұзақтан бері атап өтеді. Петр зор, бірақ технология және әлеуметтік жағынан артта қалған елде өсті. 1682 жылы Ресейді басқаруға келгеннен кейін, патша Ресей үкіметінің, қоғамының және әскерінің барлық аспектілерін батыс көршілеріне жақындату үшін белсенді түрде реформалады. Ол көршілерімен кең ауқымды соғыстар жүргізіп, соғыс машиналарын қуаттандыру үшін барлық қолда бар ресурстарды жұмсады және көптеген жас жігіттерді батысқа, Ресейдің болашақта қажет болатын кәсіптер мен дағдыларды үйренуге жіберді. Петр ескі Ресейді қиратып, жаңа Ресейді құрды. Петр жасаған ресей тарихының дәуірі әртүрлі атаулармен белгілі: билеуші мен жер арасындағы жаңа байланысқа байланысты Императорлық дәуір, астана оның билігінде жаңадан салынған Санкт-Петербургқа көшірілгендіктен Санкт-Петербург дәуірі және бұрын шетелге қарсы болған елде құрылған үлкен гегемонияны көрсеткен Бүкілресейлік кезең. Оның билік құрған кезінен 1917 жылғы Қазан төңкерісіне (және Ресей империясының тарауына) дейінгі кезең кейде оның маңыздылығына құрмет көрсету үшін Петр дәуірі деп аталады. Дегенмен, Ұлы Солтүстік соғысының соңында Петр император (император) титулын алғанға дейін Ресей империясы ресми түрде құрылмаған.
Historians have long marked the importance of Peter the Great's reign in Russian history. Peter came of age in a vast but technologically and socially backward country. Upon taking control of Russia in 1682, the tsar energetically redressed every aspect of Russian government, society, and military to more closely match its western neighbors. He fought expansive wars against his neighbors, squeezing every resource at his disposal to power his war machine, and send large numbers of young men west, to learn the trades and skills that Russia would need in the future. Peter founded a new Russia by shattering the old. The epoch of Russian history that Peter created has been variously known as the Imperial Age, because of the new connection between the ruler and land; the St. Petersburg Era, as the capital was moved to the newly built Saint Petersburg during his reign; and the All Russian Period, which stresses the greater hegemony founded in the previously xenophobic country. The period from the time of his rule to the October Revolution (and dissolution of the Russian Empire) in 1917 is also sometimes called the Petrine era, in tribute to his importance. However, the Russian Empire proper was not founded until Peter took the title of imperator (emperor), at the end of the Great Northern War.
Ерте жылдары және таққа отырғызу
Ұлы Петр 1672 жылдың 9 маусымында патша Алексей I және оның екінші әйелі Наталья Нарышкинаның ұлы ретінде дүниеге келді. Патшаның екі некеден 14 баладан астам баласы болды, бірақ тек үш еркек бала – Федор мен Иван бірінші некесінен, ал Петр екінші некесінен ересек жасқа жетті. Петр денсаулығы жағынан өгей бауырларынан әлдеқайда сау болды, олардың екеуі де ауыр физикалық кемістіктері болған. 1676 жылы Петрдің әкесі қайтыс болды, ал марқұм билеушінің үлкен ұлы Федор патша болып жарияланды. 1682 жылы Федор қайтыс болғаннан кейін таққа мұрагер қалдырмады. Таққа өтудің нақты жолы болмағандықтан, ең беделді екі бояр отбасы – Нарышкиндер мен Милославскийлер таққа бәсекелесу үшін әртүрлі мұрагерлерді қолдады. Нарышкиндер Петрді қолдап, алғашқы жеңіске жетті, және Петр 1682 жылдың сәуір айында патша болып жарияланды, ал анасы регенттік қызметін атқарды. Алайда мамыр айында Петрдің дені сау қарындасы София, Милославскийлердің қолдауымен стрельцтердің көтерілісін басқарып, таққа отырды және Нарышкин отбасының көптеген жетекші мүшелерін өлтірді, олардың өлтірілуін Петр куә болды. Содан кейін Иван аға патша, Петр кіші патша, ал София регент болып жарияланды. Шындығында, София өзінің туған бауырларын биліктен шеттету арқылы абсолютті билікті өз қолына алды. Бала кезінде Петр ақылды болғанымен, зиялы да, әдепті де емес еді. Ол дене күшіне ие және энергиясы мол болғандықтан, қолмен жұмыс істеуге бейімделді. Әсіресе, Петр теңізшілікке және әскери тәртіпке қызығушылық танытты. Ол достары – ақсүйектер мен қызметшілер ұлдарымен бірге жасалма жасақтар құрып, жауынгерлік ойындар өткізді. Ол өскен сайын, бұл шайқастар одан әрі күрделіленіп, ұйымдастырылған бөлімдер, құрамалар және тіпті тірі оқ-дәрілерді қамтыды. Олар ересек болғаннан кейін, Петрмен бірге шайқасқан жігіттер оның қолбасшылары мен жақын әскери кеңесшілеріне айналып, ақырында Ресейдің алғашқы екі элиталық гвардиялық полкінің – Преображенский және Семеновский полктерінің ядросын құрады. Бұл екі полк ресейлік дворяндардың негізгі құрамын құрады және басқа жерде офицерлер болудан бұрын әскери өмірді үйрену үшін қатардағы солдаттар ретінде қызмет еткен жас дворяндар үшін оқу алаңына айналды. Петрдің жасы ұлғайған сайын София өзінің тағына жас мұрагердің нұқсан келтіруі мүмкін екенін түсінді. 1689 жылы ол стрельцтердегі жақтастарын тағы да көтеріліс жасауға және билікті нығайтуға итермеледі. Қорқынышпен, Петр Мәскеуден қашып кетті. Алдағы күндері патриарх және көптеген боярлар мен ақсүйектер оның жағына қосылды. Стрельцтердің көпшілігі күмәнмен қарап, ешқандай әрекет жасаған жоқ, және София тақтан бейбіт түрде түсірілді. Осылайша, 1689 жылдың тамызында ол Ресейдің тиімді билеушісі ретінде мойындалды. Алайда, 17 жасында ол әскери тәртіпке қызығушылық танытпады және билігін анасы Наталья Нарышкинаға тапсырды. 1694 жылы ол қайтыс болғаннан кейін ғана Петр мемлекеттің басқаруын толыққанды қолға алды.
Peter the Great was born on June 9, 1672, to Tsar Alexis I and his second wife Natalia Naryshkina. The tsar had more than 14 children between the two marriages, but only three of the males, Feodor and Ivan by his first marriage and Peter by his second, survived into adulthood. Peter was considerably more healthy then his half brothers, both of which had serious physical disabilities. Peter's father died in 1676, and Feodor, the late ruler's oldest son, was proclaimed tsar. When Feodor, in turn, died in 1682, he left no heir to the throne. With no clear path for succession, the two most prominent boyar families, the Naryshkins and the Miloslavsky, backed different heirs in a competition for the throne. The Naryshkins, backing Peter, won an early victory, and Peter was proclaimed tsar in April 1682, with his mother as the acting regent. However, in May, Peter's able bodied half sister Sophia, leading a Miloslavsky backed rebellion by the streltsy, overtook the throne and killed many of the leading members of the Naryshkin family, the murders of whom Peter witnessed. In the aftermath, Ivan was proclaimed the senior tsar, and Peter the junior tsar, and Sophia the regent. In reality, Sophia took absolute power as an autocrat, shoving her half brothers away from power. As a child, Peter, though intelligent, was neither an intellectual nor particularly refined. Physically able and possessing manic levels of energy, he turned his attention towards working with his hands. In particular, Peter found interest in seamanship and in military manners. He formed mock troops with his friends, the sons of nobles and servitors, and staged mock battles. As he grew older, these battles became more and more elaborate, including organized units, formations, and even live ammunition. Once they became adults, the boys with whom Peter staged the fights would become his commanders and closest military advisers, eventually forming the core of Russia's first two elite guard units, the Preobrazhensky and Semenovsky regiments. These two regiments contained the core of the Russian nobility, and became training grounds for young nobles, who served as rank and file soldiers to learn military life before becoming officers elsewhere. As Peter grew older, Sophia realized the insecurity of her throne in the face of a fledging male heir. In 1689, she incited her supporters in the streltsy to rebel again and put her firmly in power again. Frightened by rumors of a plot, Peter fled Moscow. In the critical days that followed, the patriarch and many of the boyars and gentry rallied behind him. Most of the streltsy wavered and took no action, and Sophia was forced, peacefully, off the throne. Thus, in August 1689, he was acknowledged as the effective ruler of Russia. However, at the age of 17, he still had little interest in military manners, and passed on his rule to his mother, Natalya Naryshkina. It was not until her death in 1694 that Peter finally assumed control of the state.
Ертедегі билік пен әскери реформалар
Петр әскерилер мен теңізшілердің қатарын төменнен жоғарыға дейін зерттеді, офицерлік корпуске көтерілгенге дейін қатардағы қызметте болды. Осылайша, Петр 1709 жылы Полтава шайқасында жеңіске жеткеннен кейін ғана толық генерал атанды, ал он жылдан астам соң, Ұлы Солтүстік соғысы аяқталғаннан кейін толық адмирал болды. 1694 жылы Архангельскіде кеме жасау шеберханасын құрып, өзі жеке кеме салды. Ресейде білікті мамандардың жетіспеушілігі күшті болды, осы мәселені шешу үшін Петр Мәскеудегі шетелдік аудандарға барып, тақтан алыс, тыныш жағдайда кеме жасау, навигация, әскери құрылым және бекіністер салу сияқты салалардың ерекшеліктерін үйренді. Петр бірден барлық жерде болуды және барлығын өз көзімен көруді қалады. Царлық міндеттерін жеңіл қабылдап, ол және оның ақсүйек достары әдетте әсем ішімдік тойларын және басқа да ойын-сауықтарды ұйымдастырып, әңгіме мен ішімдік арқылы достар тобын біріктіретін жеке басылымдарды көрсетті. Алайда, ол сонымен бірге қатыгез де болуы мүмкін, бүліктерді басу үшін күш қолданудан тартынбады және қажет деп ойласа, тіпті достарын да ұрып-соқты. Үкіметтік аппаратты басқаруға кіріскеннен кейін Петр үкіметін басқаруға қабілетті білікті мамандардың жетіспеушілігін байқады. Ол шен мен тегіне мән бермей, Ресей империясының түкпір-түкпірінен, оның ішінде крепостнойлар, шетелдіктер, дін қызметкерлері, шетелдік мамандар және әдеттегі боярлар сияқты білікті мамандарды жұмысқа алды. Осылайша оның басқаруында әлеуметтік топтардың барлығынан адамдар болды. Олардың ішіндегі ең көрнектісі – Петрдің балалық шағынан бергі досы Александр Данилович Меншиков. Меншиков ең төменгі дәрежедегі ат тұтқыны болған, кейіннен көтеріліп, Петрдің ең қабілетті әкімшісі болды. Жемқор болғанымен, Меншиков Ресей үкіметінің барлық саласында кездесіп, Ресей сарайының үнемі бақылауында болды және Петрдің жазалауына жиі ұшырады, бірақ оның беделді орнын сақтап қалды. Ресей билігі нық орнағаннан кейін Петр әскерін жаңғыртуды бастады. Петр жартылай батыстану жолына түскен әскерді мұра етті және ол өзінің алдыңғыларының реформаларын консолидациялауға тырысты. Әскер егін жинау маусымында жыл сайын таратылып, Ресей армиясындағы жалғыз тұрақты күштер – штрельцтер болды, ол Петр заманында мұрагерлік, жақсы даярланбаған, жақсы жабдықталмаған күшке айналып, Мәскеуде гарнизонға орналасып, нақты шайқасқа қарағанда саясатта көбірек рөл атқарды. Петр ақсүйектерді офицерлік корпуске берік орналастырды. Өзінің жеке тәжірибесіне сүйене отырып, ол жас дворяндарды офицерлік корпусқа көтерілгенге дейін қатардағы сарбаздар ретінде қызмет етуге мәжбүр етті, ал өзін ерекшелендірген қарапайым адамдар офицерлік атаққа да ие бола алды. Петр мемлекетке өмір бойы қызмет етуге сенді, ол егін егу немесе соғысқа бару үшін болсын. Осылайша ол крепостнойларға фермада өмір бойы қызмет етуден құтылу үшін әскерде өмір бойы қызмет етуді ұсынды. Қарт және мүгедек ардагерлер әкімшілік және резервтегі лауазымдарға ауыстырылды, сондықтан олар қосылғаннан кейін Петрдің әскерлері өмір бойы әскерге байланысты болды. Петр Ресей армиясын басқаратын офицерлік элита үшін жаңа мектептер мен оқу орындарын құрды және көптеген ер адамдарды шетелге шетелдік ұстаздардан білім алуға жіберді. Құлдықтан босату туралы уәделер жеткіліксіз деп тапқандықтан, Петр әскерге шақыруды бастады, 50 үй ішінен 1 адамды талап ететін жұмылдырудан бастады. Бұл жұмылдыру 53 рет қайталанып, оның әскеріне 300 мың жаңа сарбаз қосылды. Ол дін қызметкерлері мен жаудан қашып кеткендер сияқты барлық қолда бар ресурстардан адам күшін тартуда шебер болды. Нәтижесінде пайда болған Ресей армиясы негізінен Ресейлік болды, әскер жалдамалы әскерлерге қатты арқа сүйеген еуропалық әріптестерінен әлдеқайда ұлтшыл болды. Ресей әскерлері алдымен Ресейліктердің судағы қозғалысын шектейтін ауыр тізбектерді күзеткен екі қарауыл мұнарасын басып алуға мәжбүр болды, оның барысында түріктер көптеген Ресейлік қоршау машиналарын басып алған сәтті шабуыл жасады. Ресейлік жауынгерлер жеңілістерін мойындап, қамалға тұрақты бомбалауды бастады. Алайда, қамалға су арқылы үнемі азық-түлік жеткізіліп тұрды, бұл Петрдің әскеріне түріктерге қарағанда көбірек зиян тигізді. Үш айдан кейін Петр кері шегінуге мәжбүр болды. Петр Мәскеуге оралғанда, бүлікшілік жойылған екенін білді. Ол штрельцтерді сұраққа алып, көптерін ағасының бұрынғы әйелі Софьяға деген құдайылық сезімі бар екенін мойындауға мәжбүр етті. Мыңдаған штрельцтер атылып, халыққа ілінді, ал Софья, Мәскеуге жақын монастырьға жер аударылған, енді монах атанды. Петр оның терезесінің сыртында жүздеген штрельцтердің денелерін іліп, оған оған қарсы тұрудың салдары еске салды. Ол штрельцтерге құдайылық сезім білдірген Эвдокия Лопухинамен некені де бұзып, оны да монах атанды.
Peter personally studied soldiers and sailors from the bottom up, serving in the rank and file before promoting himself into the officer corps. Thus, Peter did not become a full general until after his victory at Poltava in 1709, and did not become full admiral until the conclusion of the Great Northern War more than a decade later. As early as 1694, he established a dockyard in Archangel and built an entire ship by himself. Russia suffered from an acute lack of expertise, a problem Peter mitigated by going to the foreign quarters in Moscow; there, in a relaxed environment far removed from the throne, he learned the particulars of such things as shipbuilding, navigation, military formation, and the erection of fortifications. Peter wanted to be everywhere at once, and see everything for himself. Not taking his role as tsar very seriously, he and his noble friends often staged elaborate drinking rituals and other forms of horseplay, displays of personal excess that helped unite his circle of friends through talk and drink. However, at the same time, he could be cruel, not flinching from the application of force to put down rebellions and sometimes beating his own friends if he thought it necessary. Once he took over the governmental machinery, Peter found a distinct lack of skilled specialists with which to run his government. Never placing much importance in rank or origin, Peter began recruiting skilled specialists out of every corner of the Russian empire, including serfs, foreigners, clergymen, and foreign specialists along with the usual boyars. Thus his administration consisted of men from across the social gamut. Most prominent among them was a one Aleksandr Danilovich Menshikov, a childhood friend from Peter's days with the mock troops. Menshikov was a former stableboy of the lowest rank, and would later rise up and become Peter's most able administrator. As corrupt as he was energetic, Menshikov could be found in every part of the Russian governmental machinery, was under constant surveillance by the Russian court, and often met Peter's cudgel, all the while somehow maintaining his prominent position. With the head of the Russian governance now firmly in place, Peter began a sweeping modernization of his army. Peter inherited a partially Westernized military, and he sought to consolidate the reforms of his predecessors. The army dissolved annually during harvest seasons, and the only regular forces in the Russian army were the streltsy, a formally elite unit that had, by Peter's time, become a hereditary, ill trained, ill equipped force that garrisoned in Moscow and played more of a role in politics then in actual fighting. Peter started by firmly placing the nobility into the officer corps. Drawing on his personal experiences, he made young nobles serve as rank and file soldiers before ascending to the officer corps; commoners who distinguished themselves could achieve officer rank as well. Peter believed in lifelong servitude to the state, whether it was growing crops or fighting wars. Thus he offered serfs escape from their lifelong servitude on the farm in return for lifelong servitude in the army. Older and disabled veterans were transferred to positions in administration and the reserves, and thus, once they joined, Peter's troops were bound to the army for life. Peter established new schools and training grounds for the officer elite that was to lead the Russian army, and dispatched large numbers of men abroad to learn under foreign masters. Finding promises of release from serfdom insufficient, Peter began drafting soldiers, starting with a levy calling for 1 man for every 50 households. This levy was repeated an incredible 53 times, drawing 300,000 new soldiers into his army. He grew increasingly adept at pulling manpower out of every available resource, including the clergy and enemy deserters. The resultant Russian army was thus heavily Russian; the army was vastly more nationalistic then its European counterparts, which relied heavily on mercenaries. Russian forces first had to take a pair of watchtowers guarding heavy chains restricting Russian movements on the water, during which a successful sortie was launched by the Turks that captured many of the Russian siege engines. The Russians accepted the losses and laid down a steady bombardment onto the fort. However, the fort was constantly receiving supplies by water, and the attrition was hurting Peter's forces more than the Turks. After three months, Peter was forced to withdraw. Peter returned to Moscow to find that the rebellion had already been dealt with. He proceeded to interrogate the streltsy, torturing many into revealing that they sympathized with his half sister and former tsarina Sophia. Thousands of streltsy were executed and hung in public, and Sophia, who had been exiled to a monastery near Moscow, was now forced to become a nun. Peter had the bodies of hundreds of streltsy hung outside her window to remind her of the consequences of confronting him. He also ended his marriage with Eudoxia Lopukhina, who sympathized with the streltsy, and forced her to become a nun as well.
Алғашқы зардаптар мен Нарва шайқасы
Петір ісқақырына араласқан кезде, коалиция бұрыннан-ақ ыдырап бара жатқан еді. Карл XII бұрын-соңды болмаған әскери гений екенін және оның жаулары күткеннен әлдеқайда басым қолбасшы екенін көрсетті. 1700 жылдың шілдесінде Карл 15 мың адаммен Данияға өтіп, шайқасты олардың өкіметінің ортасына жеткізді; даниялықтар толығымен жеңіліп, бір ай ішінде қарсылық көрсетпеді. Бұл туралы хабарсыз, Петір 1700 жылдың тамызында Швецияға соғыс жариялады. Петір 35 мыңдық әскерге басшылық етіп, Фин шығанағының оңтүстігіндегі Нарва өзенінің жағасында орналасқан Нарва қаласын жылдам қоршауға алды. Петір қоршау жұмыстарын ұйымдастырды, бірақ Карлға көмек көрсету үшін күштер жинау үшін көп ұзамай кетіп қалды (сол арқылы, өзін қауіптен шеттетуге ұмтылды). Польша мен Ресейдің арасынан таңдау жасаған Карл XII Ресейді күштірек қауіп деп санады және қараша айында қоршалған қалаға шамамен 11 мыңдық шағын әскерді бастап келді.
By the time Peter became involved, the coalition was already falling apart. Charles XII proved to be an unprecedented military genius and far superior a commander then his foes had expected. With utmost daring, in July 1700 Charles crossed the straits to Denmark with 15,000 men, carrying the fighting into the heart of their territory; the Danes, utterly defeated, surrendered within a month. Unaware of this, Peter declared war on Sweden in August 1700. Peter led an army of 35,000 men, and quickly laid siege to the city of Narva on the banks of the Narva River, just south of the Gulf of Finland. Peter organized the siege works, but left soon after to organize reinforcements for Charles's eventual relief effort (and thus, as it would turn out, taking himself out of harm's way). Choosing between Poland and Russia, Charles XII thought Russia to be the more dangerous threat, and led a small army of around 11,000 men into the besieged city in November.
Армиясын қайта құру, Ливон жорығы және поляк жеңілісі
Орыс әскері жеңілгеннен кейін Карл XII орыстардың енді оған қауіп төндірмейтінін түсінді де, Ресейді қуудың орнына Польшамен күресу үшін оңтүстікке бет бұрды. Тарихшылар әлі күнге дейін Карлдың талқандалған орыс әскерін қуу керек пе, жоқ па деген мәселеде пікір айтуда. Егер ол Петрді қуғанда, тез жеңіске жетіп, соғыстың барысын өзгерте алатын еді. Дегенмен, 1701 жылғы жазда Риганы саксондықтардың қоршауынан босатқаннан кейін Карл Польша-Литва одағына кірді. Польшалықтар 6 жыл бойы қарсылық көрсеткенімен, шведтердің жеңісінен кейін соғыстан шығарылды. Август II тақтан алынып, оның орнына кем агрессивті Станислав Лещинский отырғызылды, ал Польша Ресеймен одақты үзіп жіберді. Алты жылдық тыныштық Ұлы Петр үшін өте маңызды болды. Ол әскерін жылдам қайта құрды. Жаңа офицерлер Ресей ақсүйектерінен таңдалып, шетелден шақырылды, ал Нарва шайқасында қаза тапқан сарбаздардың орны қатаң әскерге шақыру арқылы толтырылды. Петр жаңа жорығын қаржыландыру үшін барлық мүмкіндікті пайдаланды, салықтарды көбейтіп, жаңаларын енгізіп, тұз саудасын монополиялады, валютаны девальвациялады, ақша табу үшін барлық шараны қолданды. Ең танымал әрекеті – сақалға салық салу және шіркеулерді қоңырларды балқытып, зеңбірек жасауға мәжбүрлеу болды. Жаңа сарбаздарға жаңа қару қажет болғандықтан, ақшаның көп бөлігі Ресейдің металлургия өнеркәсібіне жұмсалды, осы арқылы өнеркәсіптің саны мен сапасы, сондай-ақ Ресей қару-жарағының сапасы жақсарды. Солтүстік соғысының аумақтық ерекшеліктерін ескере отырып, Петр ірі атты әскер жасағын құрды. Шереметьевтің сәттіліктері 1704 жылға дейін жалғасты. 1704 жылғы шілдеде ішкі аймақтағы маңызды Дорпат қаласы түсті, оның қабырғаларын Петрдің жаңа артиллериясы бұзды. Бұл артиллерия кейін Нарва шайқасының екінші кезеңінде шешуші рөл атқарды. Бұл жолы, үлкен күштермен және Карл XII Польшада алыс болғандықтан, Петр қаланы, ауыр шығындарға ұшыраса да, басып алды. Қаладағы қолбасшы абыройлы түрде қарсылық көрсетпеу арқылы берілудің қағидасын бұзды, ал орыстар қалаға кіргеннен кейін қалған швед әскері таңқыбастықпен өлтірілді. Жалпы алғанда, шведтердің отандық майдандағы көптеген жоғалтулары соғыстың салдарынан күйреген швед экономикасына ауыр соққы берді. Петр Балтық теңізінде де жаңа флотты жылдам құрды, ол оның оңтүстіктегі флотына ұқсас болды.
Following the battle, with the Russian army broken, Charles XII reasoned that the Russians were no longer a threat to him and turned south to deal with Poland instead of pursuing Russia. Historians still argue as to whether or not Charles should have pressed his pursuit of the broken Russian enemy; had he chosen to pursue Peter, he might vary well have forced a quick victory and changed the outcome of the war. Regardless, after breaking a Saxony siege on Riga in the summer of 1701, Charles crossed into the Polish–Lithuanian Commonwealth. Although the Polish resisted for 6 years, they were finally forced out of the war following Swedish victory, again at impossible odds, at the Battle of Fraustadt. Augustus II was forced off the throne and replaced with the less aggressive Stanisław Leszczyński, and Poland ended its alliance with Russia. The six year respite proved critical for Peter the Great. With characteristic energy, he quickly rebuilt his army. New officers were pulled out of the nobility in Russia and hired from abroad, and the replacement of soldiers lost at Narva was accomplished through heavy handed conscription. Peter scraped money to finance his new campaign out of every hole he could find, raising taxes, creating new ones, monopolizing the salt trade, and debasing the currency, anything he could do to raise more cash. Most notoriously, he introduced a tax on beards, and forced churches to melt their bells to make cannons. As new soldiers needed new weapons, much of the money went into the Russian metalworking industry, vastly improving the quantity and quality of the industry, and through it the quality of the Russian weaponry. Because of the large distances involved in the northern war, Peter also built up a large contingent of cavalry. Sheremetev's success continued into 1704. The major inland city of Dorpat fell in July 1704, its walls breached by Peter's new artillery. This artillery then went on to play a pivotal role in the second Battle of Narva. This time, with heavier numbers, and Charles XII far away in Poland, Peter was able to take the city, albeit with heavy casualties. The commander in the city violated the ideal of an honorable surrender by refused to give in, and once the Russians breached the city, the remaining Swedish forces were massacred. Overall, the many Swedish losses on the home front put a large dent in the Swedish economy, already strained by the effects of the war. Peter also rapidly assembled a new fleet in the Baltic, resembling his southern one
Дегенмен, 1708 жылғы жазға қарай Карл Литвада, Мәскеуге тікелей жолмен орналасты. Бірақ ол Ресей әскерлерінің әдейі қиратып, тастап кеткен шөл даламен және Смоленск бекінісімен қоршалған қорқынышты жермен бетпе-бет келді. Оның әскерлері ресейлік жеңіл әскерлердің үнемі шабуылына ұшырады, ал күш-жабдықтар әлі де жолға қойылған. Дипломатиялық тұрғыдан, Петр басып алған жерлерін, Санкт-Петербург пен Невадан басқа, қайтаруға келісім білдіргенімен, Карл шведтердің жеңісінен кем ештеңеге келіспеді. Оңтүстікте Украина, құнарлы және соғысқа қатыспаған жер жатты; ол сондай-ақ Украинаны бақылаған казак гетманы Иван Мазепаның, Петрге қарсы құпия жоспар құрып жатқанын білді. Осылайша, шведтер оңтүстікке бұрылып, Украинаға кірді. Тарихшылар тікелей шабуыл сәтті бола ма, жоқ па деген мәселеде әлі де пікір айтуда, бірақ украиндық шабуыл Карл үшін апатқа айналды. 1708 жылғы күзде Карлдың Ригадан шыққан ұзын керуені 12 000 күш-жабдықпен бірге жылдам атты әскерлердің шабуылына ұшырады. Олар күш-жабдықтарды және азық-түлікті қиын жағдайға түсірді, ал Лесная шайқасында Петрдің драгундары шведтермен тең күшпен шайқасты. Орыс әскерінің саны артуына байланысты шведтер азық-түліктерін өртеп, зеңбіректерін көміп, Карлдың негізгі әскеріне асығып кетті. 12 000 адамнан тек 6 000-ы ғана, ал күш-жабдықтардың ешқайсысы Карлға жетпеді. Адамдар көп, азық-түлік жоқ болғандықтан, Карлдың азық-түлік мәселесі одан да ушықты. Казақ күшін күту де бекер болды; Мазепа шведтерге қосылса да, ол өзімен бірге тек 3 000 сарбазды ғана алып келді. Жаза ретінде Меншиков Батуринді тонап, 6 000-нан астам еркек, әйел және балаларды өлтіріп, Мазепаның астанасын толығымен қиратты. Басқа ешкім де Украинадан кетуге батылы бармады, Украина Петрдің билігінде қалды. Маусымның соңында шабуылға дайындалғанда Карл XII аяғына оқ тиді. Осылайша, 1709 жылдың 8 шілдесінде (жаңа стиль бойынша) таңертең шайқас басталғанда, ол әскерге тасымалмен басшылық етіп тұрды. Петрдің қуанышына орай, шведтер оның күткеніндей қимыл жасады. Карл Петрдің қазған редуттарды жақсы білді және тосқауылға түсіп, күтпеген жағдайды жоғалтпау үшін, оларды мүмкіндігінше тез басып өтіп, содан туындайтын шығындарды қабылдауға, тіпті оның артиллериясының басым бөлігін қалдырып, оның қозғалысын жылдамдатуға шешім қабылдады. Бірақ Карл Петрдің шайқас алдындағы кеште қазған қосымша төрт редуттарды білмеді. Бұл жаңа қиындықтан шығу үшін Карл бағалы уақытын әскерін волейлік атуға қолайлы тізімдерден жылдам, бірақ атуға дайын емес колонналарға қайта құруға жұмсады, бұл оның бұрынғы күткен күтпегендігін жоғалтқан уақытты қажет етті. Петр Карлдың қимылдарынан хабардар болғаннан кейін жоспар тез бұзылды. Швед әскерінің көп бөлігі редуттармен шайқасқа түсіп қалды, ал екі жақтағы өрттен шыққан түтін және негізгі күштер алдындағы орыс және швед атты әскерлері арасындағы шайқас дауысы оның әскерін тиімді ұйымдастыруына кедерілді. Карл күштерін қайтадан волейлік атуға қолайлы тізімге қайта құру үшін батысқа бұрды, орыс лагерінің жанындағы төменгі орманды жерге орналастырды. Полтава шайқасы Ресей тарихындағы ең шешуші жеңістердің бірі болды. Полтава шайқасының және одан кейінгі капитуляцияның нәтижесінде швед әскерінің көп бөлігі жойылды, Швеция шабуылға ашық қалды. Отанында бұл жеңіс Петрге саяси капитал мен соғыс тыныштығын берді, оның ішкі мәселелерді шешуіне көмектесті. Шындығында, егер Петр шайқаста жеңіліп қалғанда, патшаның реформаларына қарсылық жаңа патшаны қолдауға айналуы мүмкін еді. Полтава Ресей әскерінің қаншалықты жетілгенін көрсетті; содан кейін, тоғыз жыл бұрын, орыстар шведтермен тіпті үлкен сандық артықшылықпен шайқасқанда жартылай жойылған еді. Ұлы Петр шайқастың нәтижесінің маңыздылығын толыққанды түсінді және тұтқынға алынған шведтерге олардың "сабақтары" үшін алғыс айтты. Дегенмен, шайқас соғысты жеңіске жеткізбеді, ол әлі жартысынан да аспаған еді.
Regardless, by the summer of 1708, Charles was positioned in Lithuania, facing a road directly towards Moscow. However, he faced a desolate tundra, deliberately laid bare by Russian forces and protected by the significant fortress of Smolensk. His troops were constantly being harassed by Russian light troops, and reinforcements were still en route. Diplomatically, although Peter offered deals that would return all of the land he captured, save Saint Peterburg and Neva, Charles would not settle for anything less than Swedish victory. Ukraine, fertile and as yet untouched by the war, lay to the south; he also knew that Cossack hetman Ivan Mazepa, who largely controlled Ukraine under Peter, was secretly scheming against his tsar. Thus, the Swedes turned south, and entered Ukraine instead. Historians still argue over whether or not a direct attack could have succeeded, but the Ukrainian diversion turned out to be a disaster for Charles. Charles's long baggage train out of Riga, along with 12,000 reinforcements, were caught by fast moving Russian cavalry in the fall of 1708. They harassed the reinforcements and supplies, and in the ensuing Battle of Lesnaya Peter's dragoons fought the Swedes to a standstill. Facing increasing Russian numbers, the Swedes were forced to burn their supplies, bury their cannons, and make a rush for Charles's main army; out of 12,000 men, only 6,000, and virtually none of the supplies, actually made it to Charles. With more men and no supplies, this only compounded Charles's food problems. The thought of Cossack reinforcements proved to be illusory as well; although Mazepa defected to the Swedes, he only brought 3,000 troops with him. As retribution, Menshikov sacked and razed Baturyn, slaughtering upwards of 6,000 men, women, and children and completely destroying Mazepa's capital. No one else dared defect, and Ukraine remained firmly under Peter's control. In late June, while preparing for the attack, Charles XII was shot in the foot. Thus, once the charge was made on the morning of 8 July 1709 (N. S.), he was leading the battle off of a litter. To Peter's satisfaction, the Swedes moved in exactly the way that he had anticipated. Charles was well aware of the redoubts that Peter had dug, and had reasoned that, to avoid being bogged down and losing the element of surprise, he would rush past them as quickly as he could, and accept the resulting losses, even leaving the bulk of his artillery behind to speed his movement. However, Charles was not aware of the additional four pieces of earthwork that Peter had dug on the eve of battle; to surmount this new problem, Charles spent valuable time rearranging his troops from firing lines, superb for volley fire, to faster moving but less fire ready columns, a time consuming move that lost him the element of surprise he had hoped for earlier. With Peter now aware of Charles's movements, the plan quickly went awry; many of the Swedish forces got caught up fighting the redoubts anyway, and the smoke from fire on both sides, and the din from the engagements between the Russian and Swedish cavalry ahead of the main force, prevented him from effectively organizing his army. Charles pulled his forces west to reorganize back into a firing line, in a low wooded area to side of the main Russian camp. The Battle of Poltava was one of the most decisive victory in Russian history. The result of the Battle of Poltava, and of the following surrender, was that the bulk of the Swedish army was simply annihilated, leaving Sweden wide open for attack. At home, the victory gave Peter the political capital, and the war lull, he needed to crush ongoing domestic issues; in fact, if Peter had lost the battle, opposition to the tsar's reforms could have become active support for a new tsar. Poltava demonstrates how far the Russian army had come; after all, just nine years earlier, the Russians had been almost destroyed fighting the Swedes with an even greater numerical advantage. Peter the Great fully appreciated the importance of the battle's outcome, and made sure to thank the captured Swedes for their "lessons". However, the battle did not win the war, which was not yet even half over.
Швецияның соңғы жеңілісі және оның салдары
Османдықтармен мәселе шешілгеннен кейін Петр өзінің назарын солтүстікке және Балтық теңізіндегі Швеция империясын жоюға бұрды. 1710 жылы Виборг, Рига және Реваль қалаларын жаулап алды. Карл XII биліктен қуылғаннан кейін Швецияға қарсы коалиция қайта құрылды. Петр әскерін оңтүстік Балтық теңізіндегі одақтастарына көмектесу және шығыстағы шабуылдар арасында бөлді. Қазіргі Эстония мен Ливония нашар қорғалғандықтан, тез құлдырады. Содан кейін Петр солтүстікке жылжып, 1713 жылы Финляндияға басып кірді. Осы уақытта Карл 1714 жылы жасырын түрде Швецияға оралды. Империясы қираған және жоғалтуға ештеңесі қалмаған шведтер соғысты жалғастырды. Теңізде, жеңіс әлі де күмәнді болғанда пайдасыз болған, алдын ала салынған орыс флоты Ресей жеңістерін бекітуде өзін көрсетті; 1714 жылы Гангутта, 1719 жылы Оселде және 1720 жылы Гренгамдағы жеңістер Петрге теңізді бақылауды ұсынды. Швеция империясын жоюмен бірге Петр әскерін реформалауды және жетілдіруді жалғастырды. Ресейдің сол кездегі әкімшілік жүйесі – приказ, ескірген, дүрмек басқару формасы болды, юрисдикциялар бір-бірімен қабаттасып, билік бөлінісі болмады. 1717 жылы ол оларды швед үлгісіндегі коллегиялармен (министрліктермен) немесе «колледждермен» алмастыра бастады. Петр, әдетте, орыстар мен шетелдік қызметкерлерді тең пропорцияда жұмысқа алды. Приказды алмастырған коллегиялар өз мүшелерінің келісімінсіз шешім қабылдай алмады, бұл «кеңес арқылы басқару» деп аталды, ол теріс шешімдер мен жемқорлықты басуға көмектесті. Бірінші құрылған екі коллегияның бірі – армияны басқарған және Меншиков басқарған Әскери коллегия, екіншісі – флотты басқарған және адмирал Федор Апраксин басқарған Әскери-теңіз коллегиясы болды. Ресейдің күшке кенеттен өрлеуі және соғыстағы ұзақ сәттілігі Еуропа бойынша алаңдау толқындарын тудырды. Бұл алаңдауды басуға көмектесу үшін Петр 1717 жылы Парижге сапар шекті. Сапары нәтижесіз болғанымен – Франция тек араласпауға уәде берді, – ол Петрге Батыс Еуропаны зерттеуге мүмкіндік берді. 1718 жылдың соңында Карл XII шайқаста, мүмкін, өз әскерлерінің қолынан басына оқ тиіп қаза тапты. Қираған Швеция Ресейге қарсы одақтастар іздеді, бірақ іздеу сәтсіз аяқталды, ал ресейлік әскерлер Балтық теңізінен өтіп, Швеция құрлығына шабуыл жасап, тіпті Стокгольм маңындағы қалаларға жетті, содан кейін шведтер жеңілісті мойындады. Ішкі саясатта Петр 1725 жылы қайтыс болғанға дейін Ресейге тағы бір маңызды үлесін қосты: Рангтар кестесін. 1722 жылы енгізілген кесте төрт негізгі мемлекеттік сала – армия, флот, мемлекеттік қызмет және сарайды 14 негізгі ранга бөліп ұйымдастырды. Бұл мемлекеттік лауазымдарды стандарттауға және офицерлерге өзара маңыздылығын дәл бағалауға мүмкіндік берді; қарапайым халық үшін кесте болмады. Кесте Петрдің дворяндық тағайындауын және ресейлік әскери лауазымдарды ұйымдастыруын жүзеге асыруы болды; Петр жаңа боярларды тағайындаған жоқ, ал 1682 жылы нақты дағдыдан гөрі тектілігіне басымдық берген ескі mestnichestvo құрмет кодексі заңды түрде жойылды. Бұрын ол ad hoc тағайындаулар жасаған, бірақ Ұлы Солтүстік соғысы кезінде бұл тез шаршатып, өзгерістерді қажет етті. Кестеде белгілі бір деңгейге жеткендер жеке дворяндыққа ие болды, ал қызметіне байланысты 12-ші немесе 8-ші рангқа жеткендерге мұрагерлік дворяндық берілді, осылайша еңбегін марапаттап, Петрдің дворяндығын қанағаттандырды. Кесте, шағын өзгерістермен, 1917 жылы жойылғанға дейін қолданылып келді.
With the issue with the Ottomans now settled, Peter turned his attention back to the north, and to the dismantling of the Swedish Empire on the Baltic. He seized Viborg, Riga, and Reval in 1710. With Charles XII now deposed, the coalition against Sweden was formed again. Peter divided his army between assisting his allies in the south Baltic, and his own attacks in the east. What is now Estonia and Livonia, weakly defended, fell quickly. Peter then moved north and invaded Finland in 1713. Meanwhile, Charles, traveling incognito, returned to Sweden in 1714. The Swedes, with their empire broken and nothing left to lose, continued to fight. At sea, the prebuilt Russian fleet, which had proved useless when victory was still uncertain, was proving its worth at consolidating Russian victories; victories at Gangut in 1714, Ösel in 1719, and Grengam in 1720 gave Peter control of the sea. Even while he was dismantling the Swedish Empire, Peter continued to reform and refine his army. Russia's administration system at the time, the prikazy, was an antiquated, jumbled form of governance, with overlapping jurisdictions and lacking separation of powers. In 1717 he began replacing these instead with [[Collegium (ministry), or "colleges", based on the Swedish model. As a rule Peter employed equal parts native Russians and foreign servitors. Unlike the prikazy they replaced, colleges could not make a decision without a consensus of their members, so called "governance by board" that helped stifle wayward decisions as well as corruption. Among the first two colleges created were the College of War, which controlled the army and was led by Menshikov, and the Admiralty Board, which controlled the navy and was led by admiral Fyodor Apraksin. The sudden rise of Russia to power, and its protracted success in the war, triggered waves of concern across Europe. To help quell these waves, Peter traveled to Paris in 1717. Although his trip was inconclusive—France only promised to avoid involvement—once again, it gave Peter an opportunity to study Western Europe. In late 1718, Charles XII himself was shot through the head in a minor battle, possibly by his own soldiers. A broken Sweden sought allies against the Russian juggernaut, but the search proved fruitless, and with Russian troops regularly crossing the Baltic and raiding mainland Sweden, even reaching the suburbs of Stockholm, the Swedes finally admitted ultimate defeat. Domestically, Peter contributed one last major element to Russia before his death in 1725: his Table of Ranks. Introduced in 1722, the Table organized the four major governmental branches, the army, navy, civil service, and court, into 14 major ranks. This standardized government positions and allowed officers to accurately gauge their relative importance; there was no table for common men. The Table was Peter's way of handling the appointment of nobility, as well as organizing Russian military positions; Peter had not appointed any new boyars, and the old honor code of mestnichestvo, which placed more stress on hereditary origins then on actual skill, had been rightfully abolished in 1682. He had resorted to the ad hoc appointment before, but by the time of the Great Northern War this was quickly proving tedious, necessitating the change. Those that reached a certain level on the table were granted personal nobility, and for those that reached rank 12 or 8, depending on the service, hereditary nobility was granted, thus both rewarding merit and satisfying Peter's nobility. The Table, with minor changes, continued to find use until it was finally abolished in 1917.
Польшаның бөлінуі
Екатеринаның тұсында Ресейдің батысқа қарай кеңеюі Польшаның бөлінуінен туындады. Польша XVIII ғасырда әлсіреп келе жатқанда, оның көршілері – Ресей, Пруссия және Австрия – Польша тағына өз кандидаттарын орнатуға тырысты. 1772 жылы үш мемлекет поляк территориясын алғашқы рет бөлу туралы келісімге келді, осы арқылы Ресей Беларусьтің және Ливонияның бір бөлігін алды. Бөлістен кейін Польша кең ауқымды реформалар бағдарламасын бастады, оның ішінде Польша мен Ресейдегі консервативтік топтарды алаңдатқан демократиялық конституция болды. Радикализм қаупін сылтау ретінде пайдаланып, осы үш держава конституцияны күштен жойып, 1793 жылы Польшадан тағы территорияны тартып алды. Бұл жолы Ресей Днепр өзенінің батысындағы Беларусь пен Украинаның көп бөлігін иеленді. 1793 жылғы бөліс Польшада Ресейге және Пруссияға қарсы көтеріліске әкелді, ол 1795 жылы үшінші бөліспен аяқталды. Орыстар қатал шайқастан кейін Варшава маңындағы Прага қаласын басып алды. Үшінші бөлістің нәтижесінде Польша халықаралық саяси картадан мүлдем жоғалып кетті. Польшаның бөлінуі Ресейдің территориясын және беделін арттырғанымен, жаңа қиындықтар да тудырды. Польшаны буферлік аймақ ретінде жоғалтқаннан кейін Ресей енді Пруссиямен де, Австриямен де ортақ шекараға ие болды. Сонымен қатар, империя этникалық құрамы жағынан әртараптанды, поляктардың, украиндердің, белорустардың және еврейлердің көп санына қабылдады. Алғашында орыс үкімдігі кезінде негізінен шаруалар ретінде жұмыс істеген украиндер мен белорустардың тағдыры көп өзгерген жоқ. Дегенмен, католик поляктар тәуелсіздіктерін жоғалтқанына қатты наразылық білдіріп, интеграциялану қиынға соқты.
Russia's westward expansion under Catherine resulted from the partitioning of Poland. As Poland became increasingly weak in the eighteenth century, each of its neighbors—Russia, Prussia, and Austria—tried to place its own candidate on the Polish throne. In 1772 the three agreed on an initial partition of Polish territory, by which Russia received parts of Belarus and Livonia. After the partition, Poland initiated an extensive reform program, which included a democratic constitution that alarmed reactionary factions in Poland and in Russia. Using the danger of radicalism as an excuse, the same three powers abrogated the constitution and in 1793 again stripped Poland of territory. This time Russia obtained most of Belarus and Ukraine west of the Dnieper river. The 1793 partition led to an anti Russian and anti Prussian uprising in Poland, which ended with the third partition in 1795. The Russians took Praga, a suburb of Warsaw, after a fierce battle. As a result of the third partition, Poland disappeared from the international political map. Although the partitioning of Poland greatly added to Russia's territory and prestige, it also created new difficulties. Having lost Poland as a buffer, Russia now had to share borders with both Prussia and Austria. In addition, the empire became more ethnically heterogeneous as it absorbed large numbers of Poles, Ukrainians, Belarusians, and Jews. The fate of the Ukrainians and Belarusians, who primarily worked as serfs, changed little at first under Russian rule. Roman Catholic Poles resented their loss of independence, however, and proved difficult to integrate.
Пугачев көтерілісі және Александр Суворов
1768-1774 ж. Осман империясымен болған соғыста Ресей үлкен әлеуметтік дүрбелеңге ұшырады, ол – Пугачев көтерілісі. 1773 жылы Дон казагы Емельян Пугачев өзін қайта келген патша Петр III деп жариялады. Басқа казактар, Ресейдің орталықтандырылған мемлекетінің ықпалын сезінген түрлі түркі тайпалары, Урал тауларындағы жұмысшылар, сондай-ақ жеке бастықтан босануды үміттенген шаруалар да бүлікке қосылды. Ресейдің соғыспен айналысуы Пугачевке Волга аймағының бір бөлігін бақылауға мүмкіндік берді, бірақ 1774 жылы тұрақты әскер көтерілісті жаншып тастады. Осы дәуірдегі Ресей армиясының тарихы Ресей генералы Александр Суворовтың есімімен байланысты, ол тарихта ешбір шайқаста жеңіліске ұшырамаған ұлы генералдардың бірі саналады. 1777 жылдан 1783 жылға дейін Суворов Қырымда және Кавказда қызмет етті, 1780 жылы генерал-лейтенант, ал 1783 жылы жаяу әскерінің генералы атанды. 1787 жылдан 1791 жылға дейін ол 1787-1792 жылдардағы орыс-түрік соғысында түріктермен қайта соғысып, Измайл және Рымник сияқты көптеген жеңістерге жетті. Суворовтың басшылығы Костюшко көтерілісі кезінде поляктарға қарсы Ресейдің жеңісіне де зор үлес қосты.
During the 1768–1774 war with the Ottoman Empire, Russia experienced a major social upheaval, the Pugachev Uprising. In 1773 a Don Cossack, Emel'yan Pugachev, declared himself as the re emergent tsar Peter III. Other Cossacks, various Turkic tribes that felt the impingement of the Russian centralizing state, and industrial workers in the Ural Mountains, as well as peasants hoping to escape serfdom, all joined in the rebellion. Russia's preoccupation with the war enabled Pugachev to take control of a part of the Volga area, but the regular army crushed the rebellion in 1774. The history of the Russian army in this era was linked to the name of Alexander Suvorov a Russian general, reckoned one of a few great generals in history who never lost a battle. From 1777 to 1783 Suvorov served in the Crimea and in the Caucasus, becoming a lieutenant general in 1780, and general of infantry in 1783, on the conclusion of his work there. From 1787 to 1791 he again fought the Turks during the Russo Turkish War of 1787–1792 and won many victories, such as Izmail and Rymnik. Suvorov's leadership also played a key role in Russian victory over Poles during the Kościuszko Uprising.
Екатеринадан кейін
Екатерина II 1796 жылы қайтыс болды, оның орнына ұлы Павел (1796–1801 жылдары билік етті) келді. Оның Ресейдің сыртқы саясатын тәуелсіз жүргізуі елді 1798 жылы Францияға қарсы Екінші коалицияға, ал 1801 жылы Ұлыбританияға қарсы қарулы бейтараптыққа итермеледі. Жаңа император орыс әскерін прусстық үлгіде жаттықтырды, бұл Суворовпен келіспеушілікке және оның қызметтен алынуына, содан кейін өз еркімен шетке кетуіне әкелді. Бірақ, 1798–1799 жылдары ол әскерге қайта шақырылды, Суворов басқарған орыс әскерлері Италия мен Швейцарияда, әсіресе Треббия шайқасында керемет көрсетті. XIX ғасырдың басында Ресейдің халқы, ресурстары, халықаралық дипломатиясы және әскери күші оны әлемдегі ең қуатты мемлекеттердің біріне айналдырды. Оның күші Еуропа істеріне барынша белсенді араласуға мүмкіндік берді. Осы рөл империяны Наполеонға қарсы соғыстарға тартты, бұл Ресей және Еуропаның қалған бөлігі үшін ауқымды салдарларға алып келді. Ағарту дәуірінен кейін Ресей Орталық және Батыс Еуропадағы либералдық тенденцияларға қарсы күреске белсенді түрде кірісті.
Catherine II died in 1796, and her son Paul (r. 1796–1801) succeeded her. His independent conduct of the foreign affairs of Russia plunged the country first into the Second Coalition against France in 1798, and then into the armed neutrality against Britain in 1801. The new emperor drilled the Russian army on the Prussian model, which resulted in conflict with Suvorov and his subsequent removal and self imposed exile. However, he was recalled to the army in 1798–1799 Russian troops led by Suvorov performed brilliantly in Italy and Switzerland — especially at the battle of Trebbia. During the early nineteenth century, Russia's population, resources, international diplomacy, and military forces made it one of the most powerful states in the world. Its power enabled it to play an increasingly assertive role in Europe's affairs. This role drew the empire into a series of wars against Napoleon, which had far reaching consequences for Russia and the rest of Europe. After a period of enlightenment, Russia became an active opponent of liberalizing trends in Central and Western Europe.
Декабристердің көтерілісі
Сонымен қатар Ресей өз кеңеюін жалғастырды. Вена конгресі Польша Корольдігін (Ресейлік Польша) құрды, оған Александр конституция берді. Осылайша Александр I Польшаның конституциялық монархі болды, бірақ Ресейдің автократиялық императоры болды. Ол сондай-ақ 1809 жылы аннексияланған және автономия мәртебесіне ие болған Финляндияның шектеулі монархі еді. 1813 жылы Ресей Кавказдың Баки аймағында Парсы есебінен аумақтарға ие болды. XIX ғасырдың басында империя Аляскада да бекем орналасты. Тарихшылардың көпшілігі Александр I билік еткен кезеңде революциялық қозғалыс туды деген келісімде. Наполеонды Батыс Еуропаға дейін қуған жас офицерлер революциялық идеялармен Ресейге оралды. 18-шы ғасырда әкешіл, автократиялық Ресей мемлекеті тарапынан қолдау көрсетілген интеллектуалдық жаңару, енді автократияға қарсылықты, өкілдік үкімет талаптарын, жеке меншік құқығын жоюды және кейбір жағдайларда үкіметті революциялық жолмен құлатуды қамтыды. Әсіресе офицерлер Александрдың Польшаға конституция бергеніне, ал Ресейдің конституциясыз қалғанына наразы болды. Александр 1825 жылы күтпеген жерден қайтыс болғанда бірнеше құпия ұйым көтеріліске дайындалып жатқан еді. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның орнын кім басатыны туралы жағдайды түсінбеушілік туды, өйткені оның інісі Константин таққа отыру құқығынан бас тартты. 3000-ға жуық сарбаз жаңа император Николайға адалдық ант беруден бас тартып, оның орнына Ресей конституциясына адалдықтарын жариялады. Бұл оқиғалар 1825 жылдың желтоқсан айында болғандықтан, көтерілісшілер декабристер деп аталды. Николай көтерілісті оңай жеңіп, тірі қалған декабристер тұтқындалды. Көптегені Сібірге жер аударылды. Декабристер патшалық таққа өз кандидаттерін отырғызуға тырысқан сарай төңкерішілерінің ұзақ тарихындағы бір буын еді. Бірақ декабристер либералды саяси бағдарламаны жүзеге асыруды көздегендіктен, олардың көтерілісі революциялық қозғалыстың бастауы деп есептеледі. Декабристердің көтерілісі үкімет пен либералды топтар арасындағы алғашқы ашық жарылыс болды, бұл жарылыс кейіннен кеңейе түсті.
At the same time, Russia continued its expansion. The Congress of Vienna created the Kingdom of Poland (Russian Poland), to which Alexander granted a constitution. Thus, Alexander I became the constitutional monarch of Poland while remaining the autocratic tsar of Russia. He was also the limited monarch of Finland, which had been annexed in 1809 and awarded autonomous status. In 1813 Russia gained territory in the Baky area of the Caucasus at the expense of Persia. By the early nineteenth century, the empire also was firmly ensconced in Alaska. Historians have generally agreed that a revolutionary movement was born during the reign of Alexander I. Young officers who had pursued Napoleon into Western Europe came back to Russia with revolutionary ideas. The intellectual modernization that had been fostered in the 18th century by a paternalistic, autocratic Russian state now included opposition to autocracy, demands for representative government, calls for the abolition of serfdom, and, in some instances, advocacy of a revolutionary overthrow of the government. Officers were particularly incensed that Alexander had granted Poland a constitution while Russia remained without one. Several clandestine organizations were preparing for an uprising when Alexander died unexpectedly in 1825. Following his death, there was confusion about who would succeed him because the next in line, his brother Constantine, had relinquished his right to the throne. A group of officers commanding about 3,000 men refused to swear allegiance to the new tsar, Alexander's brother Nicholas, proclaiming instead their loyalty to the idea of a Russian constitution. Because these events occurred in December 1825, the rebels were called Decembrists. Nicholas easily overcame the revolt, and the Decembrists who remained alive were arrested. Many were exiled to Siberia. To some extent, the Decembrists were in the tradition of a long line of palace revolutionaries who wanted to place their candidate on the throne. But because the Decembrists also wanted to implement a liberal political program, their revolt has been considered the beginning of a revolutionary movement. The Decembrist Revolt was the first open breach between the government and liberal elements, a breach that would subsequently widen.
Әскердің әлсіздігі
Николай I патша (1825–1855 жылдары биледі) өте үлкен әскеріне ерекше назар бөлді; 60–70 миллион халқы бар елде әскерде бір миллион адам болды. Олардың жабдықтары мен тактикасы көне болғанмен, патша, өзін әскери киіммен киіндіріп, офицерлермен қоршаған, 1812 жылы Наполеонды жеңгенімен мақтанды және парадтағы әдемілігімен үлкен мақтаныш сезінді. Мысалы, атты әскердің жылқылары тек парад формацияларында ғана жаттығудан өтті және шайқаста нашар өнер көрсетті. Көріктілік пен әшекейлік оның байқамаған терең кемшіліктерін жасырды. Ол өзінің көптеген азаматтық мекемелерін олардың біліктілігіне қарамастан генералдарға тапсырды. Әскери шайқаста даңққа ие болған атеист шіркеу істерін қадағалауға тағайындалды. Армия Польша, Балтық елдері, Финляндия және Грузия сияқты Ресейге жат аймақтардан келген ақсүйек жастар үшін әлеуметтік өрлеудің құралы болды. Екінші жағынан, көптеген бұзақылар, ұсақ қылмыскерлер мен жағымсыз адамдар жергілікті билік өкілдері тарапынан әскери қызметке өмір бойына алынды. Халық әскери шақыру жүйесінен және шаруаларды жылдың жартысын әскерлерге бағындырудан наразы болды. Кертисс «Николайдың әскери жүйесінің қатаңдығы, соғысқа дайындықтан гөрі, сөзсіз бағынуға және парадтағы қимылдарға басымдық берді, нәтижесінде соғыс кезінде тиімсіз қолбасшылар туды» деген қорытынды жасады. Оның Қырым соғысындағы қолбасшылары ескі және қабілетсіз болды, тіпті оның мылтықтары да нашар болды, өйткені полковниктер ең жақсы жабдық пен азық-түлікті сатқан. Соңында, оның билігінің соңындағы Қырым соғысы әлемге бұрын ешкім түсінбеген нәрсені көрсетті: Ресей әскери жағынан әлсіз, технологиялық жағынан артта қалған және әкімшілік тұрғысынан тиімсіз. Оңтүстікке және Түркияға қарай үлкен мақсаттар қойғанына қарамастан, Ресей сол бағытта теміржол желісін салған жоқ және байланыс нашар болды. Бюрократия парақорлыққа, сыбайлас жемқорлыққа және тиімсіздікке толы болды және соғысқа дайын емес еді. Әскери-теңіз күштері әлсіз және технологиялық жағынан артта қалған еді; Армия өте үлкен болғанымен, тек парадтарға ғана жарамды болды, солдаттарының жалақысын жымқыратын полковниктерден, нашар моральдықтан және Ұлыбритания мен Франция дамытқан соңғы технологиядан қалыс қалды. Фуллер атап көрсеткендей, «Ресей Крым түбегінде жеңілді және әскерилер әскери әлсіздікті жеңу үшін шаралар қабылданбаса, қайтадан жеңіледі деп қорқады».
Tsar Nicholas I (reigned 1825–1855) lavished attention on his very large army; with a population of 60–70 million people, the army included a million men. They had outdated equipment and tactics, but the tsar, who dressed like a soldier and surrounded himself with officers, gloried in the victory over Napoleon in 1812 and took enormous pride in its smartness on parade. The cavalry horses, for example, were only trained in parade formations, and did poorly in battle. The glitter and braid masked profound weaknesses that he did not see. He put generals in charge of most of his civilian agencies regardless of their qualifications. An agnostic who won fame in cavalry charges was made supervisor of Church affairs. The Army became the vehicle of upward social mobility for noble youths from non Russian areas, such as Poland, the Baltic, Finland and Georgia. On the other hand, many miscreants, petty criminals and undesirables were punished by local officials by enlisting them for life in the Army. The conscription system was highly unpopular with people, as was the practice of forcing peasants to house the soldiers for six months of the year. Curtiss finds that "The pedantry of Nicholas' military system, which stressed unthinking obedience and parade ground evolutions rather than combat training, produced ineffective commanders in time of war." His commanders in the Crimean War were old and incompetent, and indeed so were his muskets as the colonels sold the best equipment and the best food. Finally the Crimean war at the end of his reign demonstrated to the world what no one had previously realized: Russia was militarily weak, technologically backward, and administratively incompetent. Despite his grand ambitions toward the south and Turkey, Russia had not built its railroad network in that direction, and communications were bad. The bureaucracy was riddled with graft, corruption and inefficiency and was unprepared for war. The Navy was weak and technologically backward; the Army, although very large, was good only for parades, suffered from colonels who pocketed their men's pay, poor morale, and was even more out of touch with the latest technology as developed by Britain and France. As Fuller notes, "Russia had been beaten on the Crimean peninsula, and the military feared that it would inevitably be beaten again unless steps were taken to surmount its military weakness."