Кіріспе

Жұқпалы вирус, негізінен иттерге әсер етеді
ит парвовирусының 2-типі

Ит парвовирусы (CPV, CPV2 немесе парво деп те аталады) – негізінен иттер мен қасқырларды қамтитын жұқпалы вирус. CPV өте жұқпалы және иттердің нәжісімен тікелей немесе жанама байланыс арқылы таралады. Вакциналар осы инфекцияны болдырмауға көмектеседі, бірақ емделмеген жағдайларда өлім-жітім 91%-ға дейін жетеді. Көбінесе емдеу ветеринариялық стационарда жүргізіледі, ал ит парвовирусы түлкілер, қасқырлар, мысықтар және скунстар сияқты басқа сүтқоректілерге де жұғады. Мысықтар панукопенияға да осал, ол парвовирустың басқа штаммы болып табылады.

Белгілер

Ауруды жұқтырған иттерде үш-он күн ішінде аурудың белгілері көрінеді. Бұл белгілерге әлсіздік, құсу, қызба және іш өтпе (көбінесе қанды) жатуы мүмкін. Әдетте, парвовирустық ішек қабынуының (ПІҚ) бірінші белгісі – әлсіздік. Екінші белгілері – салмақ жоғалту және аштық жоғалту немесе іш өтпе, одан кейін құсу. Іш өтпе мен құсу организмнің суының жетіспеуіне (дегидратация) алып келеді, бұл электролиттердің тепе-теңдігін бұзады және итке қауіпті болуы мүмкін. Әлсіреген иммундық жүйе салдарынан қосымша инфекциялар пайда болады. Ішек қабығының зақымдануынан қан мен белок ішекке өтеді, нәтижесінде анемия және белок жоғалу пайда болады, сондай-ақ эндотоксиндер қанға өтіп, эндотоксимияға себеп болады. Инфекцияның соңғы сатыларында иттерден ерекше иіс шығады. Ақ қан клеткаларының саны төмендеп, ит одан әрі әлсірейді. Осы факторлардың кез келгені немесе барлығы шок пен өлімге әкелуі мүмкін. Жасы кіші жануарларда аман қалу көрсеткіші нашар.

Диагностика

Диагноз CPV2-ні фекалияда ЭЛИСА немесе гемагглютинация тестісі, не электронды микроскопия арқылы анықтау арқылы қояды. ПТР CPV2 диагностикасы үшін қолжетімді, және оны аурудың кейінгі сатысында, фекалияда вирус аз бөлінетін кезде, ЭЛИСА анықтай алмайтын жағдайда қолдануға болады. IV сұйықтықтар, құсуды басатын және антибиотиктер тері астына, бұлшық етке немесе тамырға жіберіледі. Сұйықтықтар әдетте стерильді, теңдестірілген электролит ерітіндісі, тиісті мөлшерде В витаминдері кешені, декстроза және калий хлориді қоспасынан тұрады. Ішек дискомфортын, жиі іш өткенің салдарынан азайту үшін аналгетиктер қолданылуы мүмкін; бірақ опиоидты аналгетиктердің қолданылуы екіншілік ілеусқа және қозғалыс белсенділігінің төмендеуіне алып келуі мүмкін. Жақсы гидратацияға қол жеткізу үшін берілетін сұйықтықтардан өзге, күшті құсу немесе іш өткен сайын, сол көлемде сұйықтық тамырға жіберіледі. Пациенттің сұйықтыққа қажеттілігі жануардың дене салмағы, уақыт өте келе салмақтағы өзгерістер, сусыздану деңгейі және дене бетінің ауданы бойынша анықталады. CPV-ге шалдыққан донор иттің қан плазмасын ауру итке құю арқылы пассивті иммунитет беруге болады. Кейбір ветеринарлар осындай иттерді өздерінің клиникаларында ұстайды немесе мұздатылған сарысуды қолданады. Бұл емге қатысты бақыланатын зерттеулер жүргізілмеген. Бүйрек жасушаларындағы алдын ала зерттеулер нитазоксанид, клозантел натрий және клозантелдің иттің парвовирусына және оның түрлі штамдарына қарсы кең спектрлі антивирустік агенттер ретінде ең жоғары потенциалы бар екенін көрсетті, бұл осы ауруды емдеудің болашақ әдістеріне үміт береді. 2023 жылдың мамыр айында USDA, Elanco Animal Health компаниясына Canine Parvovirus Monoclonal Antibody (CPMA) әзірлеуге шартты рұқсат берді, бұл препарат вирустың өзін, симптомдарын емес, нысаналайды. CPMA ветеринарларға алғаш рет 2023 жылдың шілдесінде таратыла бастады.

Тарих

Парвовирус CPV2 – 1970-ші жылдардың соңында пайда болған салыстырмалы түрде жаңа ауру. Ол алғаш рет 1978 жылы анықталды және бір-екі жылдың ішінде бүкіл әлемге тарады. Вирус мысық панлейкопениясына (ол да парвовирус) өте ұқсас; олардың 98% бірдей, тек вирустық капсид протеині VP2-дегі екі аминқышқылымен ғана ерекшеленеді. Сондай-ақ, ол күңкіс энтерит вирусына (MEV) және егерше мен түлкілердің парвовирустарына да өте ұқсас. CPV2 белгілі бір жабайы етті жануарлардың анықталмаған парвовирусының (мысық парвовирусы (FPV) сияқты) мутациясы болуы мүмкін. Алдында CPV2 тек иттің ауруларын тудырады деп есептелген.

Нұсқалар

Иттерде парвовирустың екі түрі бар, олар – ит минуттық вирусы (CPV1) және CPV2. CPV2 ең қауісті ауруды қоздырады және үй иттері мен жабайы иттәріге әсер етеді. CPV2 вирусының 1979 және 1984 жылдары анықталған CPV 2a және CPV 2b деген түрлері бар. Тағы бір түр – CPV 2c, Glu 426 мутанты, ол Италияда, Вьетнамда және Испанияда табылды. 2a және 2b түрлерінің антигендік белгілері бастапқы CPV2-ге өте ұқсас. Дегенмен, 2c түрінің антигендік белгілері ерекше. Бұл иттерді вакцинациялаудың тиімсіздігі туралы пікірлерге әкелді, бірақ зерттеулер CPV 2b негізінде жасалған CPV вакциналары CPV 2c-ге қарсы жеткілікті қорғаныс деңгейін қамтамасыз ететінін көрсетті. CPV 2b штаммы (FP84 штаммы) үй мысықтарының шағын бөлігінде ауру тудыруы мүмкін, бірақ FPV-ге қарсы вакцинация қорғаныш болып көрінеді. Жасы мен тұқымымен қатар, стрестік орта, бактериялар, паразиттер және ит коронавирусымен бірге жұқтыру сияқты факторлар иттің қауісті инфекцияға шалдығу қаупін арттырады.

Ішек-қарын түрінде

Иттер CPV2-мен фекалияда, жұқтырған топырақта немесе вирусты тасымалдайтын заттар арқылы ауыз арқылы жұғады. Жұтылғаннан кейін вирус жұтқыншақтың лимфоидты тінінде көбейіп, қан ағынына таралады. Одан вирус тез бөлінетін жасушаларға, әсіресе лимфа түйіндеріндегі, ішек крипталарындағы және сүйек кемігіндегі жасушаларға шабуыл жасайды. Лимфа түйіндерінде лимфоциттердің саны азаяды, ішек крипталарында некроз бен бұзылулар пайда болады. Қалыпты жағдайда ішекте болатын анаэробты бактериялар қан ағынына өте алады, бұл процесс транслокация деп аталады, нәтижесінде бактериемия және сепсис дамиды. Ауыр жағдайларда ең көп кездесетін бактериялар – Clostridium, Campylobacter және Salmonella түрлері. Бұл жүйелік қабыну синдромына (SIRS) алып келуі мүмкін. SIRS қанның гиперкоагуляциясы, эндотоксиемия және жедел тыныс жетіспеушілігі синдромы (ARDS) сияқты асқынуларға әкеледі. Сепсиске байланысты бактериялық миокардиттің де кездесетіні хабарланған. CPV жұқтырған иттерде ішектің бір бөлігі екіншісіне кіретін интуссуцепция қаупі жоғары. Вирус, егер жануарда құрттар немесе басқа ішек паразиттері болса, көбінесе өлімге әкеледі.

Жүректік түр

Бұл түрі сирек кездеседі және аналықтың жатырында немесе туғаннан кейін алғашқы 8 апта ішінде жұқтырған күштіктерге әсер етеді.

Вирусология

CPV2 – Parvoviridae тұқымдасына жататын қаптамасыз, бір тізбекті ДНК вирусы. Атауы латын тіліндегі "parvus" сөзінен шыққан, яғни "кішкентай", себебі вирустың диаметрі 20-26 нм ғана. Оның икосаэдрлік симметриясы бар. Геномның ұзындығы шамамен 5000 нуклеотидті құрайды. CPV2 эволюциясын жалғастыруда, ал жаңа штаммдардың сәттілігі, әсер ететін жануарлар шеңберінің кеңеюімен және оның рецепторы – иттің трансферрин рецепторымен байланысының жақсаруымен байланысты. CPV2-нің эволюциялық деңгейі жоғары, бұл нуклеотидтік алмасу жылдамдығының А гриппі вирусы сияқты РНК вирустарына ұқсас болуымен байланысты болуы мүмкін. Ал FPV тек кездейсоқ генетикалық өзгерістер арқылы эволюциялайды. CPV2 иттерге, қасқырларға, түлкілерге және басқа да иттің туысқандарына әсер етеді. CPV2a және CPV2b симптомдармен ауырған мысықтардың шағын пайызынан бөлініп алынған, және ірі мысықтарда мысық панлейкопениясынан көбірек кездеседі. Бұрын вирустың түрлер арасында жұқпайды деп есептелген. Алайда, Вьетнамда жүргізілген зерттеулер CPV2-нің шағын антигендік өзгерістерге ұшырап, табиғи мутация арқылы фелидтерге жұғуға қабілетті екенін көрсетті. Вьетнам мен Тайваньдағы мысық парвовирусының (FPV) оқшауламаларын талдау нәтижесінде, оқшауламалардың 80% астамы мысық панлейкопения вирусының (FPLV) емес, иттің парвовирусының типіне жататыны анықталды. CPV2 мысықтарға итттерге қарағанда оңай жұғуы мүмкін және осы түр ішінде тез мутацияға ұшырайды.

Алдын алу және зарарсыздандыру

Аурудың алдын алу – күшік немесе иттің денсаулығын сақтаудың жалғыз жолы, себебі бұл ауру өте қауіпті және жұқпалы. Тиісті вакцинация 7–8 аптадан бастап, 3–4 апта сайын кем дегенде 16 аптаға дейін жүргізілуі керек. Жүкті аналарды вакцинациялауға болмайды, өйткені бұл күшіктердің түсігіне себеп болуы мүмкін және ананы қатты науқастатуы мүмкін. Вирус өте төзімді, ол нәжісте және топырақ сияқты басқа да органикалық материалдарда 1 жылға дейін тірі қалуы мүмкін. Ол өте төмен және жоғары температурада да тірі қалады. Вирусты өлтіретін жалғыз үй шаруашылығы дезинфекциялық құралы – ағартқыш. 16 апта немесе одан үлкен күшіктерге 3–4 апта аралықпен 3 рет вакцинация жасалады. CPV2-ден сәтті айыққан ит әдетте 3 аптаға дейін жұқпалы болып қалады, бірақ ол 6 аптаға дейін де жұқпалы болып қалуы мүмкін. Жұқпалы инфекция қаупі негізінен вирус қоршаған ортада бірнеше ай бойы тірі қалу қабілетіне байланысты, қоршаған ортаның фекалиялармен ластануынан туындайды. Көршілер мен отбасы мүшелері, сондай-ақ иті бар адамдар, жұққан жануарлар туралы хабардар етілуі керек, сонда олар өз иттерінің вакцинацияланғанын немесе иммунитетіне тексерілгенін қамтамасыз ете алады. Модификацияланған тірі вакцина 3–5 күн ішінде қорғаныс береді; басқа жануарлар қорғалғанға дейін жұқпалы жануар карантинде болуы керек.