"Будапешт метрополитенінің құпиялары"

Кіріспе

2003 жылғы фильм

«Контроль» – 2003 жылғы венгр комедиялық триллері. Халықаралық кинофестивальдерде, әсіресе артхаус кинотеатрларында көрсетілген бұл фильм Будапешт метрополитенінің қияли нұсқасында өтеді. «Контроль» венгр тілінде жолаушылардың төлем жасағанын тексеру үшін билет бақылаушыларының жұмысын білдіреді. Сюжет билет бақылаушылары, жолаушылар және күдікті қылмыскер төңірегінде құрылады. Фильмнің авторы және режиссері Нимрод Антал, ал басты рөлдерді Сандор Цсаньи, Золтан Мучси және Чаба Пиндрох сомдады. Фильм Еуропа мен Солтүстік Америкадағы бірнеше кинофестивальдерге қатысты. Ол Чикаго халықаралық кинофестивалінде «Алтын Хьюго» сыйлығын жеңіп алды және 2004 жылғы Канн кинофестивалінде «Un Certain Regard» бағдарламасында көрсетілді. Сонымен қатар, бұл фильм 2004 жылғы «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды.

Сюжет

Бульцу (Сандор Чани) метрода билет инспекторы; ол түндерін пойыз платформаларында ұйықтап, метродан ешқашан шықпайды. Оның инспекторлардан тұратын командасы – тәжірибелі профессор (Золтан Мучси), шатасқан Лексо (Сандор Бадар), невротикалық нарколептик Муки (Цсаба Пиндрох) және ақылсыз жаңадан келген Тиби (Золт Наги) – жолаушылардың әртүрлі тәсілдермен айыппұл төлеуден жалтарып, оларды үнемі сыйламауына және шабуылға ұшырауына себеп болады. Бульцудың компаниядағы бәсекелесі, үлгілі қызметкер Гонзо (Балаз Михайлифи) оны "рельс бойынша жүгіруге" шақырады: соңғы метро стансадан кеткеннен кейін екеуі рельске түсіп, түнгі жөндеу вагоны оларды қағып кетпес бұрын келесі стансаға жаяу жетіп баруға тырысады. Бульцу жарысты жеңіп, жүгірудің нәтижесінде өзін-өзі суға батырып алған Гонзоны қиындықпен құтқарады. Күнделікті тексеру кезінде ол аю костюмі киген Зсофиге (Эстер Балла) ғашық болады, ол метроның тәжірибелі жүргізушісі Беланың (Лайос Ковач) қызы. Тағы бір жағдайда Бульцу өзінің әріптесі Лациді (Ласло Надаси) тыныштандыруға тырысады, бірақ Лаци жолаушымен ұрысып, оны кепілге алады; Лаци енді шыдай алмайтынын айтып, жолаушының тамағын кесіп тастайды. Боти есімді қайта-қайта тәртіпсіздік жасаған әрекеткерді (Gyalogkakukk, мағынасы – венгр тіліндегі Road Runner; Бене Матьяшши) қуалау кезінде Бульцу оны дәл өзі сияқты киім киген, капюшон киген адамның рельске итеріп жібергенін көреді; бұл адамдардың өз-өздеріне қол жұмсады деп ойлаған оқиғалардың бірі. Бұл кейіпкердің қайта-қайта түсіне кіруінен Бульцу кісі өлтірушіні ұстай алмайды, ал тергеу кезінде оқиғаның егжей-тегжейін компанияның бас директорына (Дьердь Черхальми) хабарлаудан бас тартады. Бас директор оқиғаның видеосын жариялаумен қорқытады, онда тек Бульцу ғана көрінеді. Мұки кейін Бульцуды кісі өлтіруші деп айыптайды, оның түндері үнемі болмайтынын және оның Лаци сияқты психикалық мәселелері бар екенін айтады; ашуланған Бульцу оны да рельске итеріп жіберуге асығады. Метрода костюмдік кеш кезінде Бульцу капюшон киген адамды көріп, оның соңынан жүреді, олар ұрысады, содан кейін Гонзомен өткен жарысқа ұқсас рельс бойынша жүгіру басталады. Бульцу капюшон киген адамнан озып, пойызбен қашып құтылады. Капюшон киген адам рельстен шықпайды. Содан кейін Бульцу періште киіміндегі Зсофимен кездеседі, екеуі де ақыры жер бетіне шығады.

Bulcsú (Sándor Csányi) is a ticket inspector on the underground; he spends his nights sleeping on the train platforms, and never leaves the underground. His ragtag team of inspectors – consisting of the veteran Professzor (Zoltán Mucsi), the disheveled Lecsó (Sándor Badár), neurotic narcoleptic Muki (Csaba Pindroch) and dimwitted greenhorn Tibi (Zsolt Nagy) – is routinely disrespected and assaulted by the commuters, who evade paying fines in a variety of ways. One of Bulcsú's company rivals, model employee Gonzó (Balázs Mihályfi) challenges him to a "rail run": after the last metro leaves a station, the two get on the tracks and try to make it to the next station on foot before the midnight maintenance carriage runs them over. Bulcsú wins the contest, barely saving Gonzó who wets himself as a result of the run. During a routine inspection, he is enamored by a girl dressed in a bear suit called Zsófi (Eszter Balla), the daughter of one of the veteran metro drivers, Béla (Lajos Kovács). On another occasion, Bulcsú unsuccessfully attempts to calm his colleague Laci (László Nádasi) after Laci gets into an altercation with a passenger and takes him hostage; Laci says he cannot take it anymore and slits the passenger's throat. After chasing a repeat offending prankster called Bootsie (Gyalogkakukk, lit. Road Runner in the Hungarian original; Bence Mátyássy), Bulcsú witnesses him being pushed on the tracks by a hooded figure, dressed in exactly the same attire as him; another incident in a long line of what people thought were suicides. Because of his recurring nightmare of this figure, Bulcsú fails to apprehend the murderer, and when he is questioned, he refuses to disclose details of the incident to the lead executive (György Cserhalmi) of the company. When the executive threatens to disclose the video footage of the incident, which only shows Bulcsú, he resigns his job. Muki later insinuates that Bulcsú is the murderer, citing his continual nightly absence and accusing him of having the same mental issues as Laci did; an infuriated Bulcsú almost pushes him on the tracks as well. During an underground costume party, Bulcsú spots and follows the hooded figure and they get into an altercation, after which they start rail running similarly to the contest with Gonzó earlier. Bulcsú manages to outrun the hooded figure and escape the train. The hooded figure never emerges from the tracks. Bulcsú then meets Zsófi, who is now dressed as an angel, and the two finally emerge back to the surface.

Өндіріс

Антал Андрей Тарковский, Стэнли Кубрик, Терри Гиллиам, Мартин Скорсезе және Такеши Китаноның әсерімен жазылды. Metacritic 25 сыншының бағасы бойынша 72/100 ұпай берді. Американдық киносыншы Роджер Эберт фильмді 4 жұлдыздың 3.5-іне бағалап, "Анталдың әрекетке деген сезімі бар, бірақ «Контроль» фильмін ерекшелейтіні – кейіпкерлер мен көңіл-күйді басқаруы" деп жазды. Эберт фильмнің оқиға орыны мен атмосферасын пост-апокалиптикалық ғылыми-фантастикалық фильмге ұқсатты.