Жоли Габор: Венгр-американ сағасы және әлеуметтік өмір сүрушісінің өмірі

Кіріспе

Венгриялық-американдық зергер және қоғамдық өмірге белсенді қатысушы (1896–1997)

Джоли Габор, Сигети графының әйелі (туған Janka Tilleman; 30 қыркүйек 1896 – 1 сәуір 1997) – Венгрияда туған американдық зергер және қоғамдық өмірге белсенді қатысушы, актрисалар Магда, Зса Зса және Ева Габордың анасы ретінде танымал.

Отбасы

Габор Янка Тиллеман 1896 жылдың 30 қыркүйегінде Австрия-Венгрияның Будапешт қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Джона (немесе Йонас) Герш Тиллеман (Ши Тиллеман мен Шейндель Гроссманның ұлы) және Чаве Фейге (кейін Франческа) Тиллеман (туған есімі Рейнхарц, Рейнхарц немесе Рейнхарц; Айзег Рейнхарц пен Дороттья Штайнның қызы); Джолидің ата-анасының екеуі де Галициялық еврей тегінен (Галиция сол кезде Австрия империясының бір бөлігі болды, қазіргі Польша мен Украинада) шыққан. Тиллемандар зергерлер болған, олар "Алмас үйі" деп аталатын зергерлік дүкеннің иесі болған. Әкесі өзінің есімін Йозефке өзгертті. Тиллеман отбасының еврей тегіне хирург, доктор Ласло Таубер, сондай-ақ еврей, Будапешттегі Габорлардың досы және көршісі де сілтеме жасаған. Габордың анасының Рейнхарцтар отбасы Венада зергерлік дүкендер ашқан; оның анасының ағасы Тиллемандарға Будапешттегі Rákóczi utca 54 мекенжайында орналасқан "Алмас үйі" зергерлік бизнесін ашуға көмектесті. Франческа (Йозеф Тиллеманның жесірі), қысқа уақытқа дәрігер және жалпы тәжірибелі дәрігер, доктор Микса Кенде (туған есімі Кон), Мор Липот Кон мен Рези Конның ұлына тұрмысқа шықты. Габор Аннет Тиллеманның (1931 ж.т.) әпкесі, Джолидің ағасы Себестиен Тиллеманның қызы және АҚШ-тың венгр-американдық өкілі Том Лантостың (Будапештте туған Лантос Тамас Петер) әйелі болды, ол АҚШ Конгресінің екі палатасында қызмет еткен алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз Холокосттан аман қалған адам. Себастиан Тиллеман (немесе Тиллеманн, оның отбасының тармағының стилі) және оның анасы, Тиллеман әулетінің анасы Франческа, 1944 жылы Будапештке жасалған одақтастардың бомбалау шабуылы кезінде қаза тапты. Габор өзінің туған кездегі есімі, әдетте венгр еркектеріне арналған, туралы былай деді: "Менің ата-анам ұл болуды қатты қалағандықтан, мені Янчи деп атады, ол шамамен 'Кішкентай Джон' немесе 'Джонни' деп аударылады". Алайда, оның туу туралы куәлігінде оның туған есімі "Янка" деп көрсетілген. Бес баласының арасында үшіншісі болған Габордың бауырлары үш апасы мен бір інісінен тұрады: Дора, Евгения ("Зени" немесе "Жанет"), Розалия ("Розали" немесе "Розали"), және Себестиен (немесе Себастьян; "Себ" лақап атымен таныс). 1895 жылы Сидония есімді апасы туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Джолидің қалған апаларының барлығы соғыстан аман қалған деп есептеледі. Розалия алғашқы күйеуі Эммануэль Рейспен бірге Австралияға көшіп кетті. Дора Венгрияға оралды, онда ол және оның күйеуі Хьюго Клейн қайтыс болды. Евгения Армин Арвайға тұрмысқа шықты; тегі кейіннен "Харви" деп ағылшыншаланды. 1896 жылы туылғанына қарамастан, Габор 1900 жылы туғанмын деп мәлімдеді, бірде өзінің жасы туралы көп өтірік айтқанын, сондықтан нақты туған күнін есіне түсірмейтінін айтты. "Нью-Йорк Таймс" газетінде оның туған жылы 1900 жыл деп жазылған. 1945 жылдың 30 желтоқсанында кемедегі жолаушылар тізілімінде Габор өзінің жасын 45 жыл екі ай деп көрсеткен, бұл оның 1900 жылы туғандығын білдіреді. Алайда, оның туу туралы куәлігінде 1896 жылы туғаны расталған. Автор Доминик Данн 1995 жылы Габордың 109 жаста болғанына сенген, бұл оның шамамен 1886 жылы туғанын білдіреді. Алайда, 1900 жылы туған болса, ол алғашқы некесінде 13 жаста болған. 1987 жылғы "Биографиялық сөздік" басылымында Джоли Габордың толық туған күні 1896 жылдың 29 қыркүйегі деп көрсетілген, сондай-ақ 1959 жылғы Халықаралық атақтылар тізілімінде де көрсетілген.

Gabor was born Janka Tilleman on September 30, 1896, in Budapest, Austria Hungary. Her parents were Jona (or Jónás) Hersch Tilleman (son of Schie Tilleman and Scheindel Grossman) and Chawe Feige (later Franceska) Tilleman (née Reinharz, Reinharcz, or Reinhartz; daughter of Eiseg Reinharz and Dorottya Stein); both of Jolie's parents were of Galician Jewish ancestry (Galicia was then part of the Austrian Empire, present day in Poland and in Ukraine). The Tillemans were jewelers who owned a jewellery shop known as "The Diamond House". Her father changed his forenames to József. The Tilleman family's Jewish descent was also cited by a surgeon, Dr. Laszlo Tauber, also Jewish and a friend and neighbor of the Gabors in Budapest. The Reinharz family of Gabor's mother had established jewelry shops in Vienna; her mother's uncle helped the Tillemans open their jewelry business, "The Diamond House", located at Rákóczi utca 54. in Budapest. Franceska (Josef Tilleman's widow), briefly married a medical doctor and general physician, Dr. Miksa Kende (né Kohn), son of Mór Lipót Kohn and Resi Kohn. Gabor was the aunt of Annette Tilleman (b. 1931), daughter of Jolie's brother Sebestyén Tilleman, and wife of Hungarian American U. S. Representative Tom Lantos (né Lantos Tamás Péter, in Budapest), the first, and to date only, Holocaust survivor to serve in either house of the United States Congress. Szebasztian Tilleman (or Tillemann as his branch of the family style themselves) and his mother, the Tilleman matriarch Franceska, were killed during an apparent Allied bombing raid on Budapest in 1944. Addressing her birth forename, usually reserved for Hungarian males, Gabor stated, "My parents were so eager to have a son they named me Jancsi, which translated comes out Little John or Johnny". Her birth certificate, however, indicates her birth name was "Janka". The third of five surviving children, Gabor's siblings comprised three sisters and one brother: Dóra, Eugénia ("Zseni" or "Janette"), Rozália ("Rosalie" or "Rozalie"), and Sebestyén (or Szebasztian; nicknamed "Seb"). A sister, Sydonia, died shortly after birth in 1895. Jolie's other sisters are all believed to have survived the war. Rozália emigrated to Australia with her first husband, Emmanuel Reiss. Dóra returned to Hungary, where she and her husband, Hugo Klein, died. Eugénia married Armin Arvay; the surname later anglicized to "Harvey". Although born in 1896, Gabor claimed to have been born in 1900, once jokingly stating that she had lied so much about her age she did not remember her actual birth date. Her obituary in The New York Times gave a birth year of 1900. On a ship's passenger manifest dated December 30, 1945, Gabor gave her age as 45 years and two months, which would make her year of birth 1900. Her birth certificate, however, confirms her birth year to be 1896. Author Dominick Dunne stated, in 1995, that Gabor was believed to be 109, which would mean a birth year of approximately 1886. A 1900 year of birth, however, would have made her 13 at the time of her first marriage. The 1987 edition of Biographical Dictionary, cites Jolie Gabor's complete birthdate to be September 29, 1896, as does the 1959 International Celebrity Register.

Мансап

1930 жылдары Габор Будапештте кристалл мен фарфор сататын Crystello дүкенін, сондай-ақ 4 Kígyó utca мекенжайында қолмен жасалған костюм зергерлік бұйымдар дүкенін – Jolie's ашты. Ақырында Будапешт аймағында осындай бес дүкен болды. Фирманың зергерлік бұйымдарына жартылай қымбат тастар да қосылды және олардың көне стильдегі шеберлігімен жасалғаны үшін жоғары бағаланды. "Римде Булгаридің танымал болғаны сияқты, мен де Будапештте дәл солай танымал болдым", – деді бір кезде Джоли. "Jolie's дүкені соншалықты сәтті болды, демалыс күндері адамдар сыртта кезекте тұрып, дүкеннен кім шығады күтіп отыратын". Габор еске алғандай, Германияда нацизмнің күшеюі оны бөлшек сауда бизнесін тарылтуға мәжбүр етті. "Барлығы: 'Жолидің қазір Берлин мен Лейпцигке зергерлік бұйымдарға баруы ақымақтық', – деді. Мен содан кейін ешқашан бармадым". Венгрияны немістер басып алғанда ол дүкендерді жабуға мәжбүр болды, сол кезде ол және басқа отбасы мүшелері Португалияға қашып кетті. Оларға Португалияның Венгриядағы елшісі Карлос Сампаио Гарридо көмектесті, – Габордың қызы Магда оның көмекшісі немесе жақын серігі болған деген хабар бар, ол 1944 жылы көптеген венгр еврейлеріне қауіпсіз өтуге көмектесті. 2001 жылы Vanity Fair журналында жарияланған мақалада Сампаионың басшылығымен отбасы "жасырын түрде елден шығарылған" делінген. Оның ағасы Себестьян (немесе Себастьян), ол да зергер, 1942 жылдан бастап соғыстың бір бөлігін еңбек лагерьлерінде өткізді, содан кейін ол және олардың жесір анасы Франческа Будапештке жасалған бомбалау шабуылында қаза тапты. Габор 1945 жылдың 30 желтоқсанында 49 жасында АҚШ-қа келді. 1946 жылы ол Нью-Йоркте сәтті костюм зергерлік бизнесін ашты (жай ғана Jolie Gabor деп аталды), қыздарынан 7200 доллар қарыз алды. Кейін ол 699 Мэдисон авенюге көшті. Габор сонымен қатар фирманың Палм-Спрингсте (Калифорния) филиалын ашты. Компанияның дизайнерлерінің қатарында Эльза Бек, Стивен Келен д'Оксилион және оның өзінің қызы Магда болды. Сатушылардың бірі – болашақ опера дивасы Мария Калластың анасы Эвангелия Каллас еді. 1953 жылы дүкенде әшекейлі металл тырнақтар, олар страздармен безендірілген, таныстырылды. 1975 жылы, 80 жасқа жуық, Джоли Кийн лекция бюросымен шабыттандыратын спикер ретінде келісім жасады. Ол елді аралап, сұлулық пен әйелдердің күштенуі арасындағы байланыс туралы лекция оқыды.

In the 1930s, Gabor opened Crystello, a shop selling crystal and porcelain in Budapest, as well as Jolie's, a handmade costume jewelry shop at 4 Kígyó utca in Budapest; she also established another branch of that shop in Győr. Eventually there were five such shops in the Budapest area. The firm's jewels also incorporated semiprecious stones and were admired for their old fashioned settings and workmanship. "Just like Bulgari is known in Rome, that's how well known I was in Budapest", Jolie once stated. "Jolie's did so well that at holiday time they were standing outside in line waiting until somebody goes out from the inside." The rise of Nazism in Germany forced her to curtail her retail business, Gabor recalled, "Everybody told, 'Jolie is crazy to go now to Berlin and Leipzig for jewelry.' I never went again." She was forced to close the stores when Hungary was occupied by the Germans, at which time she and other family members fled to Portugal. They were assisted by Carlos Sampaio Garrido, Portuguese ambassador to Hungary — Gabor's daughter Magda reportedly was either his aide or his mistress — who provided safe passage to many Hungarian Jews in 1944. An article in Vanity Fair stated in 2001 that it was under Sampaio's guidance that the family " had been spirited out of the country " Her brother, Sebestyén (or Sebastian), also a jeweler, spent part of the war in labor camps, beginning in 1942, until he and their widowed mother, Franceska, were later killed in a Budapest bombing raid. Gabor arrived in the United States on December 30, 1945, aged 49. She opened a successful costume jewelry business (called simply Jolie Gabor) in New York City in 1946, with $7,200 borrowed from her daughters. It later moved to 699 Madison Avenue. Gabor also established a branch of the firm in Palm Springs, California. Among the company's designers were Elsa Beck and Stephen Kelen d'Oxylion, as well as her own daughter, Magda. One of the saleswomen was Evangelia Callas, mother of future opera diva Maria Callas. In 1953 the store introduced ornamental metal fingernails studded with rhinestones. In 1975, almost 80 years old, Jolie signed with the Keene Lecture Bureau as an inspirational speaker. She toured the country speaking about the relationship between beauty and female empowerment.

Теледидардағы рөлдері

1957 жылы Джоли Габор "What's My Line?" шоуында құпия қонақ ретінде қатысты. 1950 жылы Габор "Black Jack" фильмінде зергер рөлінде эпизодтық түсірілімде болды. 1955 жылы Габор "Колгейт комедия сағатында" өнер көрсетті. 1960 жылы Габор "Майк Уоллеспен сұхбатта" қатысты.