Эмерик Прессбургер: венгр-британдық сценарист және режиссердің өмірі мен шығармашылығы
Emeric Pressburger
Эмерик Прессбургер – венгр-британдық сценарист, режиссер, продюсер (1902-1988). Майкл Поуэллмен бірлескен жұмыстары, «Қызыл туфлі» сияқты фильмдерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгриялық-британдық сценарист, режиссер және продюсер (1902–1988)
Hungarian British screenwriter, director and producer (1902–1988)
Эмерик Прессбургер (туған Имре Йозеф Прессбургер; 5 желтоқсан 1902 – 5 ақпан 1988) – венгриялық-британдық сценарист, кинорежиссер және продюсер. Ол Майкл Пауэллмен бірлескен жұмыстарымен, «Арчерлер» деп аталатын серіктестікте шыққан фильмдерімен ең көп танымал. Оның фильмдерінің ішінде «49-шы параллель» (1941), «Полковник Блимптің өмірі мен өлімі» (1943), «Өмір мен өлім мәселесі» (АҚШ: «Аспанға жол», 1946), «Қара Нарцисс» (1947), «Қызыл туфлілер» (1948) және «Хоффманның әңгімелері» (1951) бар.
Emeric Pressburger (born Imre József Pressburger; 5 December 19025 February 1988) was a Hungarian British screenwriter, film director, and producer. He is best known for his series of film collaborations with Michael Powell, in a collaboration partnership known as the Archers, and produced a series of films, including 49th Parallel (1941), The Life and Death of Colonel Blimp (1943), A Matter of Life and Death (US: Stairway to Heaven, 1946), Black Narcissus (1947), The Red Shoes (1948), and The Tales of Hoffmann (1951).
Алғашқы жылдар
Имре Йозеф Прессбургер Венгрия Корольдігінің Мишкольц қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Ол – Кэльман Прессбургердің және оның екінші әйелі Кэтеринаның (қызметтес аты Викс) жалғыз ұлы (әкесінің бұрынғы некесінен бір үлкен қарындасы болған). Ол Темсвардағы пансионда оқыды, онда математика, әдебиет және музыка салаларында жақсы нәтижелер көрсетіп, жақсы оқушы болды. Содан кейін Прага және Штутгарт университеттерінде математика мен инженерияны оқыды, бірақ әкесінің қазасы оқуын тастауға мәжбүр етті.
Imre József Pressburger was born in Miskolc, in the Kingdom of Hungary, of Jewish heritage. He was the only son (he had one elder half sister from his father's previous marriage) of Kálmán Pressburger, estate manager, and his second wife, Kätherina (née Wichs). He attended a boarding school in Temesvár, where he was a good pupil, excelling at mathematics, literature and music. He then studied mathematics and engineering at the Universities of Prague and Stuttgart before his father's death forced him to abandon his studies.
Берлин мен Париж
Прессбергер журналист ретінде еңбек жолын бастады. Венгрияда және Веймар Республикасы Германиясында жұмыс істегеннен кейін, 1920 жылдардың соңында Берлиндегі UFA-да (1926 жылы сол жерге көшіп келген) сценарий жазуға көшті. Нацистердің билікке келуі оны Парижге қашуға мәжбүр етті, онда ол қайтадан сценарист болып жұмыс істеді, содан кейін Лондонға кетті. Кейінірек ол: «Менің басыма келген ең жаман нәрселер – мен бақылай алмайтын оқиғалардың саяси салдары болды, ал ең жақсы нәрселер де солай болды» деді. Прессбургердің алғашқы фильмдері негізінен Германия мен Францияда түсірілді, ол UFA студиясындағы Dramaturgie бөлімінде (сценарийлерді іріктеу, мақұлдау және өңдеу) және дербес сценарийші ретінде жұмыс істеді. 1930 жылдары көптеген еуропалық фильмдер бірнеше тілде шығарылды. Германияда түсірілген кейбір фильмдер француз тіліндегі титрлермен сақталған, ал керісінше де кездеседі. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін, UFA басшысы компанияның қалған еврей қызметкерлерін жұмыстан босатты, ал Прессбургерге оның келісімшарты жаңартылмайтыны айтылды. Ол Берлиндегі пәтерінен шығып, «штурмдықтар есікті бұзбас үшін кілтті есікте қалдырып» Парижге кетті. 1935 жылдың соңында Прессбургер Англияда өзіне жақсы орын таба алатынына шешім келді.
Pressburger began a career as a journalist. After working in Hungary and Weimar Republic era Germany he turned to screenwriting in the late 1920s, working for UFA in Berlin (having moved there in 1926). The rise of the Nazis forced him to flee to Paris, where he again worked as screenwriter, and then to London. He later said, "[the] worst things that happened to me were the political consequences of events beyond my control the best things were exactly the same." Pressburger's early films were mainly made in Germany and France where he worked at the UFA Studios in the Dramaturgie department (script selection, approval and editing) and as a scriptwriter in his own right. In the 1930s, many European films were produced in multiple language versions. Some of the films made in Germany survive with French intertitles and vice versa. In 1933, after the Nazis came to power, UFA's head sacked the company's remaining Jewish employees with Pressburger being told his contract would not be renewed. He left his Berlin apartment, "leaving the key in the door so that the Stormtroopers wouldn't have to break the door down" and left for Paris. Late in 1935, Pressburger decided that he would do better in England.
Ұлыбританияға көшіп келді
Прессбургер 1935 жылы азаматтығы жоқ адам ретінде Ұлыбританияға келді; ол елде қалғанын шешкен соң, 1938 жылы есімін Эмерикке өзгертті. Англияда ол нацистерден қашқан венгр фильм жасаушылардың шағын тобын тапты, соның ішінде оны сценарийші ретінде жұмысқа алған «Лондон фильмдері» иесі Александр Корда да болды. Корда одан «Қара шпион» (1939) фильмінің сценарийін жақсартуды сұрағанда, ол фильмнің режиссері Майкл Пауэллмен танысты. Олардың бірлескен жұмысы келесі он жылдық бойына британдық киноның ең керемет туындыларын жасады. Дегенмен, Прессбургер кейбір жобаларды жеке орындады. Прессбургерді кейбір адамдардың айтуынша, ол тек «Майкл Пауэллдің сценарийшісі» ғана емес. Олар осы кезеңде бірге түсірген фильмдердің көбі Прессбургердің өзі жазған түпнұсқа әңгімелері болды, сонымен қатар ол команда үшін продюсердің көп бөлігін де атқарды. Прессбургер Пауэллге қарағанда монтаж процесіне көбірек араласты, ал музыкант ретінде фильмдеріне қосылатын музыканы таңдауға да қатысты.
Pressburger arrived in Britain in 1935 as a stateless person; once he decided to settle, he changed his name to Emeric in 1938. In England he found a small community of Hungarian film makers who had fled the Nazis, including Alexander Korda, owner of London Films, who employed him as a screenwriter. Asked by Korda to improve the script for The Spy in Black (1939), he met the film's director, Michael Powell. Their partnership would produce some of the finest British films of the next decade. However, Pressburger still did some projects on his own. Pressburger was much more than simply "Michael Powell's screenwriter" as some have categorised him. The films they made together in this period were mainly original stories by Pressburger, who also did most of the work of a producer for the team. Pressburger was also more involved in the editing process than Powell, and, as a musician, Pressburger was also involved in the choice of music for their films.
Кейінгі жұмыстар
Пауэлл мен Прессбергер 1950 жылдардың ортасынан бастап әрқайсы өз жолымен кетті. Олар жақын дос болып қала берді, бірақ бірге қолынан келгеннің бәрін жасағаннан кейін, жаңа нәрселерді зерттегісі келді. Оның кейінгі екі фильмі "Ричард Имри" деген атпен шықты. Прессбургердің екі романы жарық көрді. Біріншісі – "Жексенбі күні тышқанды өлтіру" (1961), ол Испания Азамат соғысынан кейінгі кезеңде өтеді. Роман жақсы пікірлер алды және көп ұзамай оннан астам тілге аударылды. 2015 және 2022 жылдары Faber баспасы қайта жариялаған "The Glass Pearls" (1966) The Times Literary Supplement басылымынан өте жағымсыз пікір алды, ол оның замандас бағасы болды. Кейіннен бұл роман жоғары бағаланды. 2019 жылы The Paris Review журналында Люси Скоулз оны "шын мәнінде керемет туынды" деп атады. Ол өзінің шеберлігі үшін де, Холокост әдебиеті жанрына маңызды үлес ретінде де танылуға лайық.
Powell and Pressburger began to go their separate ways after the mid 1950s. They remained close friends but wanted to explore different things, having done about as much as they could together. Two of his later films were made under the pseudonym "Richard Imrie". Two novels by Pressburger were published. The first Killing a Mouse on a Sunday (1961), is set in the period immediately following the Spanish Civil War. It received favourable reviews and was soon translated into a dozen languages. The Glass Pearls (1966), reissued in 2015 and again in 2022 by Faber, gained an especially negative assessment from The Times Literary Supplement, its only contemporary review. Subsequently it has been highly praised. Lucy Scholes in The Paris Review in 2019 called it "a truly remarkable work. It deserves to be recognized both for its own virtuosity, and as an important addition to the genre of Holocaust literature."
Жеке өмір
1938 жылғы 24 маусымда Прессбургер жалпы саудагер Андор Донаттың қызы Аги Донатқа үйленді, бірақ олар 1941 жылы ажырасты. Олардың балалары болмады. Ол 1947 жылғы 29 наурызда Венди Ормге қайта үйленді, олардың қызы Анжела және 1948 жылы сәби кезінде қайтыс болған тағы бір баласы болды; бірақ бұл неке де 1953 жылы Невада штатының Рино қаласында және 1971 жылы Ұлыбританияда ажырасумен аяқталды. Оның қызы Анжеланың екі ұлы да сәтті кино өндірушілер болды: Эндрю Макдональд – «Trainspotting» (1996) сияқты фильмдердің продюсері, ал Кевин Макдональд – «Оскар» жүлдесін жеңіп алған режиссер. Кевин атасының өмірбаянын және оның өмірі туралы «The Making of an Englishman» (1995) деректі фильмін жазды. Прессбургер 1946 жылы Ұлыбритания азаматы атанды. 1981 жылы BAFTA мүшесі, ал 1983 жылы BFI мүшесі болды. Прессбургер тартыншақты және жеке өмірін сақтайтын адам болды, кейде, әсіресе өмірінің соңғы жылдарында, аса сезімтал және меланхолияға ұшырауға бейім болатын. Ол француз тағамдарын ұнатты, музыканы жақсы көріп, зор юмор сезіміне ие болды. Ол бойы аласа, көзілдірік тағып, ақылды, құс сияқты бет пішініне ие болды. Ол «Арсенал» футбол клубының жанкүйері болды, ол Ұлыбританияға келгеннен кейін көп ұзамай пайда болды. 1970 жылдан бастап Саффолк графтығындағы Асполл қаласында тұрды. Ол Асполлдегі Әулие Марияның инабатты шіркеуінің зиратында жерленген. Оның қабірі – сол Англия шіркеуінің зиратындағы Дәуіт жұлдызы бар жалғыз қабір.
On 24 June 1938, Pressburger married Ági Donáth, the daughter of Andor Donáth, a general merchant, but they divorced in 1941. The union was childless. He remarried, on 29 March 1947, to Wendy Orme, and they had a daughter, Angela, and another child who died as a baby in 1948; but this marriage also ended in divorce in Reno, Nevada in 1953 and in Britain in 1971. His daughter Angela's two sons both became successful film makers: Andrew Macdonald as a producer on films such as Trainspotting (1996), and Kevin Macdonald as an Oscar winning director. Kevin has written a biography of his grandfather, and a documentary about his life, The Making of an Englishman (1995). Pressburger became a British citizen in 1946. He was made a Fellow of BAFTA in 1981, and a Fellow of the BFI in 1983. Pressburger was a diffident and private person who, at times, particularly later on in his life, could be hypersensitive and prone to bouts of melancholia. He loved French cuisine, enjoyed music, and possessed a great sense of humour. In appearance he was short, wore glasses, and had a sagacious, bird like facial expression. He was a keen supporter of Arsenal F. C., a passion he developed soon after arriving in Britain. From 1970 he lived in Aspall, Suffolk He is interred in the cemetery of St. Mary of Grace Church, Aspall. His is the only grave in that Church of England graveyard with a Star of David.
Романдар
Жексенбі күні тышқанды өлтіру. Лондон: Коллинз, 1961. – «Ақ атты көр» (1964) фильміне негіз болған. Лондон: Хайнеман, 1966.
Killing a Mouse on Sunday. London: Collins, 1961. – made into the film Behold a Pale Horse (1964)
The Glass Pearls. London: Heinemann, 1966.