Кіріспе

Галлиялық тайпа
Галлия Кельтикадағы ценоманилер

Аулерци Ценомани (немесе Аулерци Ценомани) – темір дәуірі мен римдік кезеңде қазіргі Сарта департаментінде қоныстанған галлиялық тайпа. Ценоманилер Аулерци тайпаларының ең күштісі болған.

Куәліктер

Олар Цезарь (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы) айтуынша Аулеркос және Аулеркис, Cenomanis totidem [толығымен сол], Плиний (1-ші ғасыр) бойынша Aulerci Cenomani, Птолемей (2-ші ғасыр) еңбектерінде Au̓lírkioioi oi Kenománnoi (Αὐλίρκιοιοἱ οἱ Κενομάννοι) және Notitia Dignitatum-да (5-ші ғасыр) Цероманн ретінде тілге алынады. Массалия маңында, Оңтүстік Галлияда тұратын басқа тайпа да Сеномани деп аталған. Келттердің б.з.д. 4-ші ғасырдың басында Италия түбегіне басып кіргенінен кейін, Ценомани тайпасының бір бөлігі немесе осы аттас тайпа Цизальпин Галлиясында қоныстанды.

Этимология

Галлиялық этноним Cenomani мағынасы әлі де нақты емес. Алғашқы бөлігі, болжам бойынша, ceno түбірінен шыққан, ол "алыс, ұзақ" дегенді білдіруі мүмкін. Екінші элемент manos ("жақсы") сөзінен немесе *menH ("бару") түбірінен туындаған болуы мүмкін, сондықтан Cenomani – "алысқа баратын" деген мағынаны білдіреді. Пьер Ив Ламберт сондай-ақ *cene/o сөз түбірімен байланысты екенін ұсынады (қ.ирл. cinid "шығу, тарау", уэльс cenedl "туғандық"). Жалпы мағынасы – "туғандар". Шамамен 400 жылы Ceromannos (1101 жылы Cenomannis, *Cemans, кейін 12-ші ғасырдан бастап Le Mans) деп аталатын Ле-Ман қаласы және 6-шы ғасырда Cinomanico (765 жылы Celmanico, *Cemaine, кейін 12-ші ғасырдан бастап Le Maine) деп тіркелген Maine аймағы, галликалық тайпаның атымен аталған.

География

Бұл тайпа Карнуттардан батысқа қарай, Сена және Луара өзендері арасында мекендеген. Олардың негізгі қаласы Виндинум немесе Суиндинум (кейін "Субдиннум" деп бұрмаланған), содан кейін Civitas Cenomanorum (осыдан Ле-Манс қаласы, ал одан да кейін Cenomanian геологиялық кезеңі) және Notitia Dignitatum-да Cenomani деп аталған. Қаланың бастапқы аты, галл қалаларындағыдай, көбінесе халықтың атымен алмастырылған.

Тарих

Цезарьдің (Белл. Галл. VII, 75.3) мәліметінше, олар 5000 сарбаздық күшпен Ұлы көтеріліске (б.з.д. 52 ж.) қатысып, Верцингеторикке көмектесті. Август тұсында олар Галлия Лугдуненсистің цивитас стипендиариясы (Римнің салық төлейтін қаласы) болды, ал 4 ғасырда Галлия Лугдуненсистің III бөлігіне кірді.

Сисалпинский Cenomani

Цизальпин Галлиясында кең аумақты иеленген Кеномани деген тағы бір халық болды; алайда, олардың бір және бірдей халық екендігі туралы пікірталас бар. "Кеномани" атауының жазылуы және соңғы буынның дауыстысының ұзақтығы талқылау тудырды. Арбуа де Джубенвиллдің сөзіне қарағанда, Италиядағы Кеноманилер Галлиядағы Кеноманилерден өзгеше. Соңғы жағдайда, "Ле-Ман" атауындағы "ман" буынының сақталуы дауыстыға түскен басымдыққа байланысты; егер дауысты қысқа және басылмаған болса, ол жоғалып кетер еді. Италияда "Кеномани" – халықтың аты, ал Галлияда – Aulerci тайпасының тегі. Уильям Смит осы айырмашылықты қабылдап, халықтарды өз грек және рим географиясы сөздігінде екі бөлек мақалаға орналастырды. Алайда, егер Катонның (Плинийде, Nat. Hist. iii. 19. s. 23) жазбасындағы дәстүр шын болса, яғни Кеноманилер Массилия (қазіргі Марсель) маңындағы Volcae тайпасының арасында қоныстанған болса, бұл олардың Италиядағы Цизальпин Галлиясына дейін келген жолын көрсетуі мүмкін. Ливийдің мәліметінше, Цизальпин Галлиясындағы Кеноманилер Гелитовий басқарған Белловезустың жорылысынан кейін келді және Бриксия (Брешия) мен Верона қалаларын құрды.