Кері хронология – сюжетті кері баяндау тәсілі. Сюжет соңынан басталады, себеп-салдарын анықтау көрерменге қызығушылық тудырады. Әдебиетте кең қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сюжетке қарама-қарсы аңыз құрылымы
Narrative structure in reverse order to the plot
Кері хронология – бұл аңыз құрылымы және оқиғаны баяудың бір әдісі, онда сюжет кері ретпен ашылады. Осы әдісті қолданатын оқиғаларда, көрінетін алғашқы сахна шын мәнінде сюжеттің соңы болып табылады. Сол сахна аяқталғаннан кейін, соңғы сахна көрсетіледі, осылайша көрермендер хронологиялық тұрғыдан алғашқы сахнаны көреді. Көптеген оқиғаларда өткен оқиғаларды көрсету үшін флэшбэк қолданылады, бірақ көптеген дәстүрлі фильмдердегі сахналар реті А, Б, С және т.б. болса, кері хронологиядағы фильм Z, Y, X және т.б. болады.
Reverse chronology is a narrative structure and method of storytelling whereby the plot is revealed in reverse order. In a story employing this technique, the first scene shown is actually the conclusion to the plot. Once that scene ends, the penultimate scene is shown, and so on, so that the final scene the viewer sees is the first chronologically. Many stories employ flashback, showing prior events, but whereas the scene order of most conventional films is A B C etc., a film in reverse chronology goes Z Y X etc.
Мақсаты
Кері хронологияны қолданатын повесть себептерді емес, оқиғалардың салдарынан басталады, көрермендерді кейіпкерлердің ниеттерін және сюжеттің дамуын түсінуге итермелейді, сондай-ақ "Ол неге осылай істеді?" сияқты сұрақтар қоюға шақырады. Көрермен болашақтағы оқиғалардан алған ақпарат негізінде өткен шақтағы көріністерді түсіндіреді, бұл оларға оқиға барысына белсенді қатысу мүмкіндігін береді.
A narrative that employs reverse chronology presents effects before causes, asking the audience to piece together information about character motivations and the plot and encouraging them to ask themselves questions like "is this why she acted this way?" Scenes set in the past are interpreted in light of information the viewer has already learned from scenes set in the future, giving the audience a degree of narrative agency.
Театр
Бірнеше пьесада осы тәсіл қолданылған. Джордж С. Кауфман мен Мосс Харттың 1934 жылғы "Қуанышпен айналып өтейік" пьесасы кері тәртіппен баяндалады, сондай-ақ Гарольд Пинтердің "Сату" (1978) пьесасы да солай. Кауфман мен Харттың пьесасы 1981 жылы Стивен Сондхаймның музыкалық комедиясына бейімделді, ал Пинтердің пьесасы 1983 жылы фильмге түсірілді.
A number of plays have employed this technique. George S. Kaufman and Moss Hart's 1934 play, Merrily We Roll Along, is told in reverse order, as is the Harold Pinter play Betrayal (1978). Kaufman and Hart's play was adapted as a musical comedy by Stephen Sondheim in 1981, and Pinter's play was made into a film in 1983.
Фильм
1927 жылы Жан Эпштейннің «La glace à trois faces» (Үш жақты айна) фильмінде оқиғалар кері бағытта дамып, басты кейіпкердің бөлмеден шығуынан басталып, көрермен кіреберісті көретінге дейін жетіп саяды. Чех комедиясы «Бақытты соңы» (1966) – гильотинаға түскен адамның басы қайта орнына қойылып, жаңа туған сәбидей анасының құрсағына қайта оралатын фарс. Атом Эгоян Пинтердің пьесаларынан шабыттанған «Тәмді ақырғы өмір» (1997) фильмінің оқиғасын кері хронология бойынша баяндайды, фильмнің алғашқы көрінісі 1977 жылғы, ал соңғысы 1968 жылғы оқиғаларды көрсетеді. Бұл тәсіл кейіннен Оңтүстік Кореялық режиссер Ли Чандунның «Peppermint Candy» (2000) фильмінде, Кристофер Ноланның қысқа мерзімді есте сақтау қабілетінің жоғалуы туралы «Memento» (2000) фильмінде, сондай-ақ Жан-Люк Годардтың қысқаметражды «De l'origine du XXIe siècle pour moi» (2000) фильмінде қолданылды. «Irréversible» (2002) фильмінде бұл тәсіл осыншалықты тиімді қолданылған, сондықтан соңғы титрлер фильмнің басында ғана көрсетілмейді, сонымен қатар, таныс болған жоғары емес, экраннан төмен қарай жылжиды. «Peppermint Candy» фильмі басты кейіпкер Юнхоның сыныптық кездесуді бұзуымен басталады, содан кейін ол жақын маңдағы темір жолға шығып, пойыздың өзіне шабуын күтеді, ал пойыз келгенге дейін «Мен қайтып барғым келеді!» деп айқайлайды (бұл көрініс камераға түспейді). Содан кейін фильм Юнхоның өмірінің ертерек кезеңдерін көрсетеді, әрбір кезеңнен бұрын оның рельстерде тұрған көрінісі алыстан көрсетіледі, осылайша оны көңілі қалып, өзін-өзі өлтіруге итермелеген оқиғалар ашылады, нәтижесінде ол өзен жағасындағы парктегі сынып бітіру кешінде болашағына үміт артатын жас жігіт ретінде көрінеді. «Memento» (2000) фильмінде антероградты амнезиямен ауыратын адам бейнеленген, яғни ол жаңа естеліктер қалыптастыра алмайды. Фильм басты кейіпкердің көзқарасын ұстана отырып, кері хронологиялық тәртіппен дамиды, көрермендерді әр көрініске дейін болған оқиғалардан хабарсыз қалдырады (олар кері хронологиялық тәртіппен көрсетілгендіктен, кейінірек ғана ашылады). «Irréversible» фильмінде адам өлтіруге қатысты зорлық-зомбылықтың әрекеті фильмнің басында орын алады (демек, бұл оқиғаның соңғысы). Фильмнің қалған бөлігінде біз зорлық-зомбылықтың тек кек алу әрекеті екенін ғана емес, сонымен қатар, не үшін кек алу керектігін де білеміз. Фильм өзінің графикалық мазмұнымен көп дау тудырды; егер сахналар хронологиялық тәртіппен көрсетілгенде, бұл зорлық-зомбылық мазмұны оны қарапайым және мағынасыз қатыгездікпен толы кек алу фильміне айналдырар еді. Алайда, кері бағытта айтылған оқиғада, көрермендер әрбір әрекеттің нақты салдары туралы ойланады және көбінесе «көзге көрінетіннен артық нәрсе» бар екенін сезінеді. Франсуа Озонның 2004 жылғы «5x2» фильмі екі адам арасындағы қарым-қатынастың тарихын кері хронология бойынша бес эпизодта баяндайды. «Мәңгілік күн сәулесінде» (Eternal Sunshine of the Spotless Mind, 2004) фильміндегі маңызды қосымша оқиға кері бағытта айтылады. 2007 жылғы «P.S. I Love You» фильмінде Джерри Кеннедидің (Жерард Батлер) Холлимен (Хилари Суонк) танысып, махаббатқа толы кездесулері кері бағытта көрсетілген.
In 1927, Jean Epstein's La glace à trois faces (The Three Sided Mirror) features a sequence where the events happen in reverse, beginning with the protagonist's exit from a room until the viewer sees the entrance. The Czech comedy Happy End (1966) is a farce which starts with a guillotined man finding his head popped back on his shoulders and ends with him as a new born being pushed back into his mother's womb. Atom Egoyan, influenced by Pinter's plays, tells the story of The Sweet Hereafter (1997) in reverse chronology, with the first scene of the film set in 1977 and the last in 1968. The technique was later employed in Peppermint Candy (2000), by South Korean director Lee Chang dong; in Memento (2000), a mystery directed by Christopher Nolan about short term memory loss; and in Jean Luc Godard's short film De l'origine du XXIe siècle pour moi (2000). In Irréversible (2002), the technique is used so thoroughly that the end credits are not only shown at the beginning of the movie, but they roll down the screen, rather than upwards as is familiar. Peppermint Candy begins with the protagonist, Yongho, disrupting a class reunion, then climbing onto nearby railroad tracks where he waits for a train to hit him, screaming "I want to go back!" right before it does (not shown on camera). The film then shows earlier periods of Yongho's life, each time preceded by a view of him on the tracks from further away, as the experiences that made him disillusioned and suicidal are revealed, culminating in him as an idealistic young man optimistic about his future at his class's graduation at the same riverfront park. Memento (2000) features a man with anterograde amnesia, meaning he is unable to form new memories. The film parallels the protagonist's perspective by unfolding in reverse chronological order, leaving the audience as ignorant of the events that occurred prior to each scene (which, played in reverse chronological order, will not be revealed until later) as the protagonist is. In Irréversible, an act of homicidal violence takes place at the start of the movie (i. e., it is the final event to take place). During the remainder of the film we learn not only that the violence is an act of vengeance, but what exactly is being avenged. The film was highly controversial for its graphic nature; had the scenes been shown in chronological order, this violent content would make it a simple, and pointlessly brutal, revenge movie. However, as it is, told in reverse, the audience is made to consider the exact consequences of each action, and there is often "more than meets the eye." The 2004 film 5x2, directed by François Ozon, tells the story of a relationship between two people in five episodes using reverse chronology. In Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004), a main substory is told in reverse. In the 2007 movie P. S. I Love You, the scenes in which Gerry Kennedy (Gerard Butler) meets and courts Holly (Hilary Swank) are shown in reverse.
Теледидар
Джейн Кэмпионның "Екі дос" (1986) теледрамасы және 1997 жылы шыққан "Сайнфелд" сериалының "Адалдық" эпизоды осы техниканы қолданады. "Сайнфелд" эпизоды Харольд Пинтердің "Адалдық" пьесасының пародиасы болып табылады және "Пинтер" есімді кейіпкері бар. "X-файлдар" сериалының 2000 жылғы "Redrum" эпизоды осы техниканы пайдаланып, оқиғаларды көрерменмен бірге кері бастан кешіретін кейіпкерге назар аударады. 2002 жылғы ER эпизоды "Hindsight" травмалық жол апаттарына әкелетін оқиғаларды кері хронологияда көрсету үшін қолданылады. 1997 жылғы "Жұлдызды жол: Вояджер" эпизоды "Бар алдында және кейін" жазушысы Кеннет Биллердің айтуынша, Мартин Амистің "Уақыттың жебесі" романының негізінде жазылған, сонымен қатар оқиғаларды көрерменмен бірге кері бастан кешіретін кейіпкер бар. Sealab 2021 "Shrabster" эпизоды да кері ретпен көрсетіледі. Бірнеше маусым бойы қайта жаңғырған "Доктор Кто" сериалында Доктор мен оның серіктерінің қызы (Ривер Сонг) арасындағы болашақтағы қарым-қатынасқа негізделген кең сюжет болды, ол "кері уақыт желілері" деп аталды (яғни Доктор уақыт арқылы бір жолмен саяхаттап жатқанда, Ривер қарама-қарсы жолмен саяхаттап жатты), бұл олардың хронологиялық тәртіппен кері әрекеттесуіне себеп болды. 2017 жылы британдық телесериалы "Rellik" (кісі өлтірушінің кері жазылуы) сериалдық кісі өлтіруші туралы оқиғаны кері ретпен баяндайды. 2018 жылы "Inside No. 9" сериалының "Once Removed" эпизоды кері хронологияны пайдаланып, үйді көшіріп бара жатқан отбасы туралы қараңғы оқиғаны және одан кейін басталатын кісі өлтіруді көрсетеді. Сондай-ақ 2018 жылдан бастап FX антологиялық сериалы "Американдық қылмыс тарихының" екінші бөлімі дизайнер Джанни Версаченің өлтірілуіне арналған, бірнеше эпизод бойы кері хронологияны қолданып Версаченің өлтірушісі Эндрю Кунананның өмірін зерттейді. Британдық полициялық драмасы "Rellik" ("қатерлі" сөзі кері жазылған) полицияның адам өлтіруден күдіктіні өлтіруінен басталады; қылмыстар мен тергеулер содан кейін кері ретпен көрсетіледі, соңында кісі өлтірушіні осы жолға түсірген балалық шақтағы жарақаттармен аяқталады.
The made for television drama Two Friends (1986), by Jane Campion, and the 1997 episode, "The Betrayal", of the hit sitcom Seinfeld, employs the technique. The Seinfeld episode is a take off of the Harold Pinter play Betrayal and has a character named "Pinter." "Redrum", a 2000 episode of The X Files, uses the technique in focusing on a character experiencing the events in reverse along with the audience. The 2002 ER episode "Hindsight" uses reverse chronology to illustrate the events leading to traumatic car accident. A 1997 Star Trek: Voyager episode, "Before and After", which writer Kenneth Biller claimed was based on a Martin Amis novel Time's Arrow, also features a character experiencing the events in reverse along with the audience. The Sealab 2021 episode "Shrabster" is also in reverse order. For a few seasons, the revived Doctor Who had an extensive storyline focusing on a relationship between the Doctor and his companions' daughter (River Song) from the future based on "opposite timelines" (i. e., as the Doctor was travelling through time on one path, River was travelling on an opposite path) causing them to interact in opposite chronological order. In 2017, the British TV mini series Rellik (Killer backwards) tells a story about a serial killer in backwards order. In 2018, the episode "Once Removed", from the series Inside No. 9 uses reverse chronology to tell a dark story about a family who is moving house, and the murder that subsequently begins. Also from 2018, the second installment of the FX anthology series American Crime Story focuses on the assassination of designer Gianni Versace, employing reverse chronology through the course of several episodes to explore the background of Versace's killer Andrew Cunanan. The British police drama Rellik ("killer" spelled backwards) begins with the police killing the murder suspect; the crimes and investigation are shown in reverse order from there, ending with the childhood trauma that led the killer to his path.