Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қоршау Маубеж қоршауы 1914 жылдың 24 тамызынан 7 қыркүйегіне дейін Маубеждің қамалған лагерінде (le camp retranché de Maubeuge) Батыс майданда Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Тионвилльден (Диденхофен, 1871–1919) Люксембург қаласына, Арлонға және Намурға дейінгі Бельгияға қарай созылған темір жол, Бельгиядағы Намур қаласындағы Мёз өзені үстіндегі темір жол көпірінің қиратылуынан тоқтатылды. Қоршау кезінде солтүстіктегі неміс әскерлері тек Трирден Льежге, Брюссельге, Валенсиенске және Камбрейге дейінгі жалғыз жолды ғана пайдалана алды, ол күніне ең көп дегенде қырық пойызды қабылдай алатын. Тамыз айының соңында гарнизон бірнеше шабуыл жасады, бірақ үшіншісі өте қымбатқа түсті, содан кейін француздар неміс шабуылына дайындалды. Неміс бомбалауы 29 тамызда сағат 13:00-де басталды, ал қаруларының дәлдігін арттыра отырып, оқтардың түсуі туралы ақпаратты өткізген қамалданған позициядағы (Entrenched Position) агенттер көмектесті. Форттар мен жаяу әскердің баспаналары (опраги) неміс және австриялық аса ауыр гаубицалармен қиратылды; неміс орта артиллериясы күтпегендей тиімді болды. Маубеж қаласының бір бөлігі өртеніп, бейбіт тұрғындар мен дезертирлердің оңтүстік-батыстағы Хоуммонт ауылына қашуына себеп болды. 1-7 қыркүйек аралығында француздар ашыққа шығарылып, шығыстан жасалған жаяу әскер шабуылдары Самбрдың екі жағындағы француз қорғанысын біртіндеп басып алды, аман қалғандарды Маубежге қайтаруға мәжбүр етті. Маубеж губернаторы, бригадир генерал Жозеф Фурнье 7 қыркүйекте генерал Ханс фон Цвельге бас берді, ол келесі күні сағат 12:00-де күшіне енді. Француздар 5000 адамнан зардап шекті, ал 49000-ға жуық әскер тұтқынға түсті, сонымен қатар бірнеше жүз қару мен пулеметтер де жауға түсті; неміс әскерінің жоғалғандары 1100–5000 адамды құрады. Гарнизон ауыр және аса ауыр артиллерияның бомбалауына, әуе шабуылдарына және жаяу әскер шабуылдарына он бес күн бойы төтеп берді, бұл Бельгия мен Франциядағы басқа қоршалған бекіністерден ұзақ болды, соның салдарынан неміс 2-ші армиясы Марнаға қарай Франко-британ әскерлерін қуғанда әскер тапшылығына тап болды.
The siege of Maubeuge took place from 24 August – 7 September 1914, at the Entrenched Camp of Maubeuge (le camp retranché de Maubeuge) the start of the First World War on the Western Front. The railway from Thionville (Diedenhofen, 1871–1919) to Luxembourg City, Arlon and Namur into Belgium had been cut by the demolition of the rail bridge over the Meuse at Namur in Belgium. During the siege, the German armies in the north could use only the single track line from Trier to Liège, Brussels, Valenciennes and Cambrai, which could accommodate a maximum of forty trains a day. At the end of August the garrison made several sorties but the third was a costly failure, after which the French prepared to receive the German attack. The German bombardment began at 1:00 p. m. on 29 August, assisted by agents in the Entrenched Position who passed reports on the fall of shot, greatly increasing the accuracy of the German guns. The forts and infantry shelters (ouvrages) were wrecked by the German and Austrian super heavy howitzers; German medium artillery proved unexpectedly effective. Parts of Maubeuge were set on fire, causing an exodus of civilians and deserters to the village of Hautmont to the south west. From 1 to 7 September, the French were forced out into the open and infantry attacks from the east gradually overran the French defences on both sides of the Sambre, forcing the survivors back level with Maubeuge. Brigadier General Joseph Fournier, the governor of Maubeuge, surrendered to General Hans von Zwehl on 7 September, effective at noon the next day. The French suffered 5,000 casualties and up to 49,000 troops went into captivity, along with several hundred guns and machine guns; German casualties were 1,100–5,000 men. The garrison had withstood bombardment by heavy and super heavy artillery, air raids and infantry attacks for fifteen days, longer than any other besieged fortress in Belgium or France, leaving the German 2nd Army short of troops as it pursued the Franco British Armies southwards towards the Marne.
18711914 жыл
1870–1871 жылдардағы франко-пруссия соғысынан кейін француздар неміс шекарасында көбірек бекіністер салды және Хирсон, Мобеж, Лилль және Дюнкеркте жаңа құрылыстармен шекаралық бекіністерді солтүстікке қарай кеңейтті. Реймонд Адольф Сере де Ривьерс алты бекініс және жеті аралық бекініс (опраждар, нығайтылған баспаналар) салу арқылы Маобеж бекінісін (Maubeuge лагері) құруды қадағалады. Қала қабырғалары XVII ғасырда маршал Себастьен де Вобанмен салынған. Форт-де-Буссои, де-Сарт, де-Лево, д’Омон, дю Бурдиау және Форт-де-Серфонтен қала қабырғаларынан тыс, шамамен 6 км² аумақта салынды. Форт-де-Бурдиау 1885 жылға дейінгі қабырғалы типте болды, бірақ оның бетон қабығы болды, ол кейбір заманауи ауыр артиллерияға төтеп бере алды. Қабырғалы форттар қалың топырақпен жабылған, бірақ Ле-Сарттан басқа, оның тек қалың саз қабаты болды; форттар ерекше көзге түсетін нысандар болды. Форттар арасындағы кең аралықтарда опраждар (нығайтылған жаяу әскер баспаналары) салынды, бірақ Буссои мен Ле-Сарт арасында екеуі салынды. Опраж де Рок оңтүстік-шығыста жаяу әскер парапетімен және бірнеше қабырғалы баспаналармен жабдықталған, ал қалғандары төмен бетон баспаналары болды. Форттарда асханалар немесе алғашқы медициналық жәрдем көрсету пункттері сияқты қосымша қызметтер болған жоқ, ал су құдықтан алынды, оны артиллерия атысымен оңай тоқтатуға болады. Форттарда 80–90 зеңбірек болды, олардың үсті жағы жабылмаған, оларды қарсы батарея атысына осал қылды, Буссои және Форт-де-Серфонтеннен басқа, оларда екі құйма темір 155 мм және үш 75 мм зеңбірек мұнаралары болды; форттардың ешқайсысы цитадельмен байланысқан жоқ.
Француздық дайындамалар
Маубеж гарнизоны қорғанысқа соншалықты жұмылдырылды, 1914 жылдың тамызына қарай сарбаздар шаршап қалды және Территориялықтарға жаңару оқуынан өтуге уақыт болмады, тіпті оларға жаңа ғана St. Étienne Mle 1907 автоматтары берілген болатын. Форнье бекіністерге бомбалау шабуылы жасалатынын ескере отырып, ашық және жабық түрде соғысуды жоспарлады. Әскерлер автоматтары қауіпті аймақтарға жылжыту үшін ашық жерде күресуге мәжбүр болды, бірақ резервтегілер реквизицияланған азаматтық көліктерге тәуелді болуға мәжбүр болды. Мобильдік резерв (генерал Винкельмейер) 145-ші, 345-ші және 31-ші отаршыл полктердің белсенді және резервтік әскерлерінен, 6-шы жеңіл атқыштар полкінің екі эскадрильясынан және төрт 75 мм батареясынан тұрды. Тамыздың ортасынан бастап Маубеж қорғанысы бес секторға бөлінді: 1-ші сектор (генерал Пейрекав) Монс темір жолынан Самбраға дейін, құрамында төрт аумақтық батальон және Дузиесте резервте тұрған 32-ші отаршыл полк батальоны болды. 2-ші сектор (полковник Герардель) оңтүстік-батыста, Самбрадан Сольреге дейін, бес жарым аумақтық батальонмен, ал Ферриерс-ла-Грандедегі 3-ші отаршыл полк батальоны резервте болды. 3-ші сектор (полковник де Ла Мотт) Сольренен Фейни нысанына дейін бес жарым аумақтық батальон және кеден батальонымен қорғалды. 4-ші сектор (генерал Виль) Фейни нысанынан Геронфонтенге дейін бес аумақтық батальон және кеден қызметкерлерінің батальонымен жасақталды. 5-ші сектор (полковник Каллан) Геронфонтеннен Монс темір жолына дейін бір аумақтық батальон және 145-ші жаяу әскер полкінің депосынан Compagnie de Marche (жедел құрылған рота) қорғады, сондай-ақ Маубеж гарнизонына Battaillon de Marche ұсынды.
Маубеж
1914 жылғы 7 тамызда Фурнье соғыс министрі Адольф Мессимиге Мобеж қорғанысының сарқыңдай халде екені туралы ескертті және келесі күні генерал Пол Пау, генерал Джордж Десалекс пен инженер-полковникпен бірге Grand Quartier Général (1914–1919) (GQG, бас штаб) жағдайды баяндауға үлкермес бұрын, жұмыстан босатылды. Пау Фурньенің әрекетін дұрыс деп тапты, ол қайтадан қызметке орналасты, бірақ азаматтар мен гарнизонның сенімі шайқалды. Әскери резервтегілердің келуінен туған сауда белсенділігінен кейін, Мобеж тұрғындарының көңіл-күйі бельгиялық босқындардан неміс жасаған зұлматтарды естіген соң одан да нашарлады. 15 тамызда Маас өзенінен шығысқа қарай оқ атылғандығы естілді, ал сол күні кешке Динан шайқасы (15–24 тамыз) туралы хабарламалар, француз 1-ші армия корпусының қарсы шабуылы туралы мәлімдемелермен жалғасты. 12 тамызда фельдмаршал лорд Китченер Бельгия арқылы неміс шабуылын болжады, бірақ жоспарланғандай, британдық экспедициялық корпусын (BEF) Мобежге жіберді. BEF 14-17 тамызда Францияға қонды және 20 тамызға дейін Мобежден Ле-Катоға жиналды. 21 тамызда таң тұманды болды, әуеде барлау жүргізуге дейін түске дейін мүмкіндік болмады. BEF Мобежден Монсқа қарай солтүстікке қарай жылжуды бастады, бірақ әуе экипажының хабарлауынша, неміс әскерлерінің колоннасы "Лувен арқылы көз жеткізбейтіндей созылып жатқан". Мобежде Бельгиядағы Намур бекінісінің көп бөлігі түскендігі туралы хабар келді, ал қала қабырғаларына қоршауға дайындық туралы жарнамалар ілініп, 25 000 азаматтың қаладан кетуіне себеп болды. 22 тамызда британдық ұшақтар келді, шотланд полкінің өтуі азаматтардың көңіл-күйін қысқа ғана уақытқа көтерді, бірақ неміс әскерлерінің Шарлеруадағы Самбр өзенін кесіп өткені туралы хабарлар оны құлатты. 17 тамыздан бастап Мобеж 5-ші армияның қолбасшысы генерал Чарльз Ланрезакқа бағынды. Шарлеруа шайқасында (21–23 тамыз) 5-ші армия мен BEF жеңіліске ұшырап, кері шегінуге мәжбүр болды. 1910 жылғы министрлік нұсқауларында Мобеж майдан әскерлерінің шегінуінен кейін ұзақ уақытқа оқшаулануды емес, майдан әскерлерін шоғырландыру кезінде қысқа мерзімді қоршауға төтеп беруі көзделген. Ланрезак 5-ші армияға тұрақты және резервтік полктерді қосуды қарастырды, бірақ бұл идеядан бас тартты. Мобеж гарнизоны теміржол желілерін кесіп тастады, ал инженерлік бөлімшелер Бельгия шекарасына қарай Жеумон, Берлиамонт және Формидегі теміржол көпірлерін жарып жіберді.
Неміс препараттары
BEF Маубеж қаласының маңында жиналуы мүмкін екендігі немістерге мәлім болды, бірақ Канал порларында шоғырлану да мүмкін деп есептелді. 21 тамызда генерал Карл фон Бюлов 1-армияға (генерал Александр фон Клюк) оңтүстікке бұрылып, Маубежге қарай жол жүруге бұйрық берді. 24 тамызда 2-армияның оң фланкіндегі VII корпус 13-ші дивизия Маубеж гарнизонының атысымен тоқтатылғанша алға жылды. 25 тамызда корпусқа 13-ші дивизиямен қаланың оңтүстік-шығыс жағын оқшаулап, корпустың қалған бөлігімен Маубеждің оңтүстігінде, Аулойге қарай BEF-тің оң фланкіне қарсы шабуыл жасауға бұйрық берілді. Неміс әуе барлауы француздардың Верден, Мезиер және Маубеж бағытындағы жалпы шегінісі басталғанын көрсетті. VII резервтік корпустың 14-ші дивизиясы Маубежді және BEF-ті қоршау үшін IX және VII корпусқа қосылу мақсатында Биншеге оңтүстікке жіберілді; кешке қарай BEF қашқандығы анықталды. Бюлов генерал Карл фон Айнемді Маубежді қоршауға жауапты етіп тағайындады, VII корпус (14-ші дивизиясыз), VII резервтік корпус (13-ші резервтік дивизиясыз), IX корпус және артиллерия мен қоршау бөлімдері Намур қамалы аяқталғаннан кейін босатылды. Неміс 2-армиясы Маубежді шығыстан айналып өтіп, 26 тамызда бекітілген лагерь толық қоршауға алынды. 27 тамызда генерал-лейтенант Ханс фон Цвельге (VII резервтік корпус) IX корпустың 17-ші дивизиясымен бірге қоршау жұмыстарын жүргізу тапсырылды; 13-ші резервтік дивизия (генерал-лейтенант Альфред фон Кюне) Маубежге ауыстырылды, ал VII корпусы бір бригаданы қалдырып, оңтүстікке жол тартты. Цвель бекініске солтүстік-шығыстан шабуыл жасауды жоспарлады, ал екінші шабуыл Самбр өзенінен оңтүстік жақтан жасалатын болды. Үш сектор құрылды: біріншісі – Тройль ағысынан Маубеждің төменгі жағындағы Самбрға дейін, екіншісі – Самбрдан Солре бұлағына дейін, үшіншісі – Солредан бекіністің солтүстігіндегі Самбрға дейін. Бір атқыштар полкі батыс және солтүстік жақтағы аралықты жабуға тиіс болды. Намурдан әкелінген 21 ауыр австриялық 305 мм гаубицасы және 420 мм супер ауыр неміс Gamma Mörser батареялары Гиври мен Солре арасына орналастырылуы керек еді. 2 қыркүйекке қарай 27-ші резервтік жаяу әскер бригадасы бірінші секторды, 26-шы жаяу әскер бригадасы оңтүстік секторды, ал 13-ші резервтік дивизияның бөлімдері Бавай маңындағы жаңа төртінші секторды бақылауға алды.
24-28 тамыз
24 тамыздан бастап Фурнье неміс әскерінің жылжуы туралы тыңшылардан ақпарат алып, неміс ниеттерін анықтау, қоршаушыларды мазақтау және әскерлеріне тәжірибе беру мақсатымен Маубеждің солтүстігінде күшпен барлау жоспарлады. 25 тамызда гарнизон резерві Бельгия шекарасы арқылы Кев және Авайға қарай жылды. Инженерлер шекара бойындағы тары темір жолды кесіп тастады. 26 тамызда 145-ші жаяу әскер полкі, 75 мм-лік екі батарея және атқыштар эскадрильясы Ла Лонгвильге қарай, онда неміс күштерінің бар екені хабарланған, барлау үшін шықты. Неміс күзетшілерімен шайқас болды және түстен кейін батыстан артиллерияның дауысы естілді, бұл қоршаудың күшін жою үмітін тудырды, бірақ екі күннен кейін дауыс үнсіз қалды. 27 тамызда Маубеж толығымен қоршауға алынды және бекініс артиллериясы жол тораптары мен басқа да ықтимал нысаналарды нысанаға алып, шабуылдарын бастады, бірақ бұл неміс бақылаушыларына артиллерияның орналасқан жерін көрсетуден басқа ешқандай әсер етпеді. 28 тамызда гарнизон резерві оңтүстікке қарай жылжыды және Бой Леройдан тыс жерде нәтижесіз шайқас болды, бұл француз әскеріне неміс позицияларын барлауға кедергі келтірді. Ешбір экспедиция жеткілікті тереңдікке жете алмады және ешқайсысы негізгі қауіптің бағытында – шығысқа бағытталмады. Неміс қоршау артиллериясы Самбр және Ла Труиль арасындағы Солре-сюр-Самбр, Пейссан, Фауруэулкс, Хаулшиес, Гивриде дайындықтарын аяқтады, оларды Гранд-Ренгтен Эрклинге дейінгі жаяу әскерлермен қоршады.
29 тамыз
Сағат 13:00-де неміс бомбалауы Форт-де-Буссо, Оураж-ду-Файнни, Салмань және Берсильиге басталды. Қоршалған лагерь ішінде немістердің көптеген тыңшылары болды, олар оқтардың түсу жерлерін хабарлап, алаңдатушы қауесет таратуға көмектесті. 210 мм, 280 мм және 305 мм гаубицалармен (2 қыркүйектен бастап 420 мм) бомбалау Форт-де-Серфонтейн мен Форт-де-Сартқа қарай кеңейе бастады. Мобеж қаласы 120 мм зеңбіректермен бомбаланды; Порт-де-Франс ауданы қирап, өрт сөндірушілер бомбалау кезінде өртпен күресіп, көптеген жарақат алды, бірақ азаматтар мен қашқындар жер астындағы бөлмелерде паналап, қауіпсіздік тапты. Бас резервке қарасты Соус-ле-Буа және көптеген лагерьлер орналасқан Фаубур де Лувройль аудандары қатты бомбаланды; су және газ құбырлары бұзылып, телефон сымдары жыртылды. Неміс қоршау артиллериясы тұрақты бекіністерге және соңғы уақытта салған жаңа позицияларға назар аударды. Оувраждар зақымданды, ал ішіндегілер снаряд жарылысынан шыққан газдардан улану қаупіне тап болды; Форт-де-Буссо қиратылып, Менон мұнарасының төбесі жарылды. Аралық позициялар жойылды, ал австриялық 305 мм снаряды оқ-дәрі қоймасына тиді; қабырғалар құлап, алпыс француз әскері уланды. Фурнье неміс бомбалауына жауап беруге тырысты, бірақ шабуылға ұшырамаған секторлардағы артиллерияны тасымалдаудың жетіспеуіне байланысты жылжыту мүмкін болмады. Бас резервтен келген зеңбіректер Форт-де-Серфонтейн мен Форт-де-Сарт арасында жылжытылды, бірақ зеңбіректер бірінен соң бірі жойылды. Алдыңғы шептегі аумақтық әскерлер неміс артиллериясының күшіне қатты қорқып, кейбір бөлімдер үрейленді.
30-31 тамыз
Қарулы оқ-дәрі жарылысынан кейін Форт-де-Буссоис командирі оқтан соққандықтан эвакуацияланды; 31/31 тамыз түнінде гарнизонның рухы құлдырап, әскерлер Мобёгеге қашты, кейбіреулері форттың жаулап алынғанын мәлімдеді. Егер немістер Форт-де-Буссоидің қорғаны жоқ екенін біліп, дереу шабуыл жасағанда, қамалдың қалған қорғанысы тұрақсыз болып кеткен болар еді. Фурнье дереу 145-ші жаяу әскер полкінің батальонын Форт-де-Буссоиді қайта басып алуға жіберді, ол немістер түсінгенге дейін фортты қайта басып алуға үлкерді. 31 тамызда Фурнье инженер офицері капитан Тарубалды 11-ші аумақтық инженерлер ротасымен Форт-де-Буссоиді ұстауға тағайындады. Фурнье азаматтардан неміс қоршау артиллериясының Эрклин карьерлерінде және Гранд Ренг, Вьё Ренг және Руверой ауылдарының артында орналасқаны туралы хабар алды. Неміс батареяларын жою мақсатында бас резервтен үлкен шабуыл жасау жоспарланды. Фурнье екі аумақтық батальонға бас резервтің қанаттарын қорғауды бұйырды, біреуі Виллерс-Сир-Никольге, екіншісі Самбрдың оңтүстігіне қарай Ферме-Ватиссартқа қарай. Орталыққа қарай екі колонна жылжуы керек еді, 31-ші отарлық жаяу әскер полкі Вьё Ренгке, ал 145-ші жаяу әскер полкі Эрклин құм карьерлеріне. Резерв командирі Фурньеден бұйрықтарды алды, бірақ шабуыл бағытын белгілеуді ұмытты, бұл үйлесімсіз шабуылдарға және асығудың салдарынан жаяу әскер мен бекініс артиллериясы арасында байланыстың жеткіліксіз болуына әкелді.
1 және 2 қыркүйек
31-ші колониялық жаяу әскер полкі артиллерия мен пулемет отының күшті шабуылына тап болып, жылдамдап Вье Ренгтің шетіне жетті. Көтерілген бөлімдер аман қалғандармен бірікті, бірақ үйлерден келген пулемет отынан қозғала алмай қалды. Неміс әскері қауіпті аймаққа жеткізіліп, француз әскерін кері шегінуге мәжбүр етті. Отарлық полктер шегінгенде 345-ші резервтік жаяу әскер полкі шабуыл жасады, бірақ соңғысы да кері тартты, сол жақ фланга жасалған шабуыл осымен аяқталды. Оң жақ флангда 145-ші жаяу әскер полкі Вье Ренг – Марпен жолынан өте алмады. Колонна командирлері жалпы шегінуге бұйрық берді, бұл шабуыл қанды сәтсіздікке ұшырады. Неміс артиллериясы француз шабуылшыларына атуын жалғастырып, бекіністер мен қаланы бомбалауды қайта бастады. Форт-де-Серфонтеннен Самбраға дейінгі үшінші сектордың қорғанысына қарсы үлкен бомбалау науқаны басталды. Форт-де-Серфонтенде 420 мм снаряд жерді тесіп, алпыс сарбаз жасырынған баспанаға түсті. Құлаған қабырғалардың астында қаза болмағандар жарылған снарядтан шыққан уытты газдардан уланып қайтыс болды. Неміс бомбалауы Форт-де-Буссои мен Ла-Сальманьдегі артиллерия мен жаяу әскердің позицияларын тез арада қиратты. Фурнье гарнизонға форттарды эвакуациялап, аралықта қазылған, осал емес траншеяларда жасырынуға бұйрық берді. Неміс әскерлері Ла-Сальмань және ду Фане бекіністеріндегі француз қорғанысын сынап көрді, бірақ артиллерия мен жеңіл қарулардың отына ілігіп, Вье Ренг және Гранд Ренгке қайта шегінді. Фурнье сыртқы периметрдегі артиллерияның көп бөлігін резервтік позицияға көшіруге бұйрық берді. Самбрдың оңтүстігіндегі артиллерия, егер немістер Самбрдың солтүстігінде Форт-де-Буссои мен Ле-Фагне арасында бекініп, цитадельге шабуыл жасаса, Бо-де-Бон-Переге көшірілуі керек еді. Қорғау резервінің батареялары мен Эпинеттедегі батареялар Элесмнің оңтүстігіне қолдау шебін қорғауға бұйрық берілді, бірақ көлік тапшылығы салдарынан артиллерия уақтылы жеткізілмеді.
3 және 4 қыркүйек
Неміс бомбалауының күші бекіністі лагердің солтүстік-шығыс бөлігінде, Форт-де-Сарттан Форт-де-Буссоаға дейін артып, кейбір қорғаушылардың рухын жібіткеніне себеп болды. Фурнье немістердің Самбраның солтүстігінде, шығыстан басты шабуылдарын күткен, ал өзеннің оңтүстігінде, Рок пен Форт-де-Серфонтен арасындағы аймақта – екінші деңгейдегі шабуылдарды күткен. Фурнье қорғанысты оң жақ қанатында Самбра бойымен Маубеж секторын кеңейту арқылы және солтүстікке қарай Héronfontaine мен Монс теміржолы арасындағы қорғаныс шебіне дейін қайта ұйымдастырды. Жалпы резерв төртінші секторға ауыстырылды, 145-ші жаяу әскер полкі Ассевент және Элесмес ауылдарын қорғауға кірісті, ал аралықта 345-ші резервтік жаяу әскер полкі орналасты. 31-ші отаршыл полкі мен 145-ші полк қоймасынан келген шабуыл батальоны Самбраның солтүстігіндегі үшбұрышты аймақты, Маубежден шығысқа қарай Самбра бойымен Форт-де-Буссоаға дейін және солтүстік-батысқа қарай Элесмеге дейін бақылауға алды. Мүмкіндігінше ұзақ уақыт сақталатын үшінші қорғаныс шебі асығыс түрде қазылды. Жалпы резервтің 75 мм далалық артиллериясы Ассевент пен Монс жолы арасында орналастырылды. Вилл штабқа ие болмағандықтан, Ассевент тоғысында импровизациялық штаб-пәтерін құрды, көмекші ретінде тек қару-жарақ офицері болды. Форт-де-Сарт гарнизоны 150 мм артиллерияның бомбалауына қарсы тұрды, бірақ сағат 13:30-дан бастап немістер 420 мм гаубицаларын қолданды, сазды қорғанысты бұзып, оның казематтарын қиратты. Сағат 15:00 шамасында гарнизонның көп бөлігі Маубеуге қарай дезертирлік жасап, шегінді. Кешке қарай соңғы қорғаушылар да шегініп кетті, ал артиллерияшылар жарылғыш заттар жетіспегендіктен, қаруларының құлсаларын алып кетті. Ауданға жақын шаруа қожалықтарында және басқа да позициялардағы әскерлер өз орнын ұстады, бірақ Ouvrage du Fagné гарнизоны да өз бекінісін тастады. Француз әскерінің шегінуінен кейін неміс әскері овражды басып алды, бірақ Ouvrage La Salmagne-ге (капитан Элиет) жасалған шабуыл сәтсіз аяқталды. Неміс жаяу әскері Вьё Ренг пен Гран Ренгке шегінді. Оңтүстік-шығыста ферме де ла Салман басып алынды; Форт-де-Буссоада барлық шабуылдар тойтарылды. Қорғаныс периметрі бұзылғаннан кейін Фурнье сол күні кешке соғыс кеңесін шақырып, Маубеуде соңына дейін қарсы тұруға немесе Кесной мен Аррасқа қарай үзіліс жасауға тырысуға кеңес сұрады. Қатысушылар бірауыздан бекіністі лагерьтің қарсыласуын мүмкіндігінше ұзартуға келісті. Сағат 17:00-де гарнизон бөлімшелерінің тулары келесі күні таңертең өртелуі үшін Джойезе казармасында жиналды.
5 қыркүйек
Бомбалау тоқтамай жалғасты, ал Берсильи және Ла-Сальмань бекіністерінің қолбасшысы полковник Васудеван, Ла-Сальмань бекінісінен басқа қорғанысты эвакуациялауға бұйрық берді. Сағат 16:00-де неміс әскерлері Берсильесті басып алып, Ла-Сальмань бекінісін қоршап алды. Ақырында гарнизонды басып алды, тек 51 адам аман қалды және тұтқынға алынды. Самбр өзенінің аңғарында Форт-ла-Бусуаның қорғаушылары неміс шабуылын тойтарды, Жюмон-Маубеж жолын кесті. Виль аймақтағы қалған периметрлік қорғаныстан шегінуге бұйрық берді; қаладағы генералдың бұйрығымен барлық қолдау нүктелері эвакуацияланды, ол өзінің гарнизонының қаншалықты қауіпке ұшырайтынын түсінді. Самбрдың оңтүстігінде Оувраж де Рокк маңындағы артиллерия неміс ауыр гаубицаларымен қиратылды. Кешке қарай Төртінші сектордың көп бөлігі жаулап алынды және Виль қорғаушыларды Элесместен солтүстікке қарай Мариеге дейін жинады, ал 31-ші отаршыл полк 145-ші жаяу әскер полкін алмастырды, ол Понт-Алантта үшінші қатарға орналасты. Неміс бомбалауы Маубеж мэрін Фурньеден бейбіт тұрғындарды Хоуммонтқа көшіруге рұқсат алуға мәжбүр етті. Форт-дю-Буссои гарнизоны әлі де қарсы тұрып тұрды, бірақ кейбір қорғаушылардың рухы құлдырады.
6 қыркүйек
Үшінші сектордағы Самбраның оңтүстігінде Реккиньеге солтүстіктен шабуыл жасалды және оның бір бөлігі басып алынды. Шабуылшылар Оувраж де Рокқтың батысына да еніп кірді. Алға қарай шабуылға ұшырап, қоршауға түсу қаупі төнген гарнизон тез шегінді, тек оқ-дәрілерін жоюға ғана уақыт таба алды. Мотте Бой де Бон Перестен Форт де Серфонтейнге дейін басқа қорғаныс позициясын құруға тырысты. Неміс бомбалауы күшейді; Форт де Серфонтейн эвакуацияланды және француз позициясы құлдырады. Мотте Солре өзенінің бойымен қорғаныс шебін ұстап тұруға тырысты, сол жақ қанаты Самбраға, оң жақ қанаты Оувраж де Ферриер ла Петитке тірелді. Түн құлай бастағанда, Мотте шашыраған әскерлерді қайта жинап, қарсылықты жалғастыруға шақырды. Самбраның солтүстігінде Майриэу-Элезмес шебі бұзылды, ал Виль Саристан Гранкамп пен Петикампқа дейін қорғаныс шебін ұстап тұруға тырысты. Кейін Виль Монс жол торабынан Ле Сарт және Бой де Сарттан Оувраж д'Херонфонтенге дейін қайта топтасу және қорғаныс шебін ұстау үшін шегінуге бұйрық берді. Мобежге бомбалау күшейді, Порт-де-Франс ауданы өртеніп, алауы аспанға көтерілді, снарядтардың жарылысы мен ұсақ қарудың атылысы араласты. Қалған қорғаныс позицияларының артында, бейбіт азаматтар мен дезертирлердің ұзын колонналары оңтүстік-батысқа қарай Хаутмонтқа қарай қашқан. Ауыл босқындарға толы болды, адамдар көптеп жиналды. Фурнье Мобежде қалды, өйткені Мабёждің қорғанысының құлдырап жатқаны туралы хабарлар келіп түсті. Сағат 18:00-ге қарай қорғаныстың жартысы түскендігі анық болды. Фурнье тағы бір соғыс кеңесін шақырды, онда қатысушылар тағы бірнеше сағат күресудің мәнсіз құрбандыққа ұласатынын айтты. Фурнье капитуляциялауға бас тартты және Вильге қалған қорғаушылардың түні бойы Фобур Сент-Гийлендегі Мобеж қабырғаларынан солтүстік-батысқа, Форт-де-Левоға дейін шегінуге бұйрық берді.
7 қыркүйек
6 және 7 қыркүйек аралығындағы бомбалау жаңа қарқынға жетті. Бас резерв 145-ші жаяу әскер полкінің алты ротасына және 345-ші резервтік жаяу әскер полкінің бес ротасына дейін азайды, олар Лево-Маубеж жолының батысында орналасқан. Жаяу әскерді 75 мм-лік далалық артиллерияның екі батареясы қорғады, Маубеждің батысындағы petit bois de Douzies және солтүстігіндегі Fort de Leveau артиллериясы, қорғаушылар ертеңгі күні неміс шабуылына дайындалды. Сағат 5:00-ден 11:00-ге дейін Ouvrage d’Héronfontaine, Маубеждің солтүстігіндегі Монс жолында және Fort de Leveau-дың солтүстік-шығысында 305 мм және 420 мм гаубицалармен бомбаланды, бұл қорғаушыларды эвакуациялауға мәжбүр етті. Неміс жаяу әскері табиғи жамылғыны пайдаланып, Ouvrage-дің артындағы Bois des Sarts орманға еніп, қорғаушылар батысқа шегінуге мәжбүр болды. Неміс супер ауыр артиллериясы Fort de Leveau-ға ауысты, ал отыз минуттан кейін гарнизон шегінді. Сектордың қалған бөлігі неміс орта артиллериясымен бомбаланды, бұл француз артиллериясының көп бөлігін жойды. Француз қорғаныс шебінің сол жақ фланкі құлап, Ouvrage de Feignies-дегі әскерлер Маубеждің солтүстігінде Вильдің импровизациялаған қорғанысының орталық бөлігін әшкере қалдырып, шығарылды. Самбрдың оңтүстігінде австриялық 305 мм гаубицалары Ouvrage de Ferriére la Petite және Fort du Bourdiau-ды арт жағынан бомбалады, оларды тез арада ұстап тұру мүмкін болмай, Солрдің артындағы шептің оң жақ фланкіне қауіп тудырды. Фурньеге құлау туралы хабар жетті, жаяу әскердің жартысы ғана қалды, олардың рухы сыныққан; француз артиллериясының барлығы жойылды, ал d’Hautmont француз бақылауындағы соңғы бекініс болды. Фурнье Маубеждің қазаға ұшырағанын түсінді және немістерді Самбрдың оңтүстігінде тоқтатуға тырысу, мыңдаған босқындар жиналған Хоуммонт ауылына тез қайтаруға әкеледі. Фурнье келіссөздерді бастау және мүмкіндігінше 8 қыркүйекке дейін күтуге шешім қабылдады. Түске дейін Фурнье капитан Греньені Цвельге жіберіп, 24 сағаттық бітім туралы өтінішпен хат тапсырды, өлгендерді жерлеу және капитуляциялау шарттарын талқылау үшін. Цвель Греньеге Фурньеге қайтуға төрт сағат берді және шабуылды жалғастырды. Гренье Цвельге бара жатқанда, Фурнье Маубеж шіркеуінің мұнарасына ақ ту көтеріп, бригадир Рене де ПейреКейв бірінші секторда сигналды қайталады. Әскерлер қаруларын тастай бастады және қорғаушылардың 1000-1500 адамы батысқа қашып, қауіпсіз жерге жетті. Дузиге жақын аймақта оқшауланған Виль неміс әскерлерін көрді және бітім туралы бұйрыққа бағынып, әскерлеріне атысты тоқтатуға бұйрық берді. Генерал Нойхаус және неміс атты әскерлері Вильді тұтқынға алуға тырысты, бірақ ол Фурнье әлі келіссөздер жүргізіп жатқанын, Маубеж үстіндегі ақ тудан көрінетінін айтып қарсылық көрсетті. Нойхаус француздардың Le Douzies-Hautmont жолының екі жағында да өз позицияларында қалуы туралы жергілікті келісімге келді. Көп ұзамай неміс парламентері Вильді Fort de Laveau-дағы генерал Андреас фон Харбуға алып барды, онда оған он екі 77 мм-лік далалық артиллерия көрсетілді және егер ол капитуляцияламаса, он минуттен кейін атуға бұйрық берілетіні айтылды. Виль әскерлерінің жауыздықты тоқтатқанын және көпшілігінің қарусыз, артиллериясы жоқ екенін көрді; Виль одан әрі қантөгіске жол бермеу үшін Төртінші секторды тапсырды. Гренье Фурньеге оралғанда, жағдайдың сөзсіз екенін түсініп, 8 қыркүйекте түскі уақытта күшіне енетін Маубеждің бекітілген лагерін капитуляциялау туралы Греньені кері жіберді.
Талдау
2007 жылы Жан Глад блокаданың ұзақтығы Германияның 1-ші және 2-ші армияларын әскерден айырды деп жазды, бұл олардың Марнаға қарай шегініп бара жатқан франко-британдық әскерлерді қууда қиындықтарын арттырды. Қоршау негізінен артиллериялық операция болды, онда VII резервтік корпустың жаяу әскері неміс супер ауыр артиллериясының тудырған қирату әсерінен француз әскерлерінің кері шегінуін қадағалады. Фурнье шығыс периметрінен тыс алдыңғы қатардағы бекіністерді басып алып, неміс бомбалауының басталуын кейінге қалдырған болуы мүмкін, бірақ әскерлердің жетіспеушілігі және олардың тәжірибесіздігі Фурньені немістер шабуыл жасағанда олардың құлап, қалаға жол ашатынынан қорқытты. Неміс басқыншылығының алғашқы апталарында Бельгия мен Солтүстік Франциядағы теміржол желісінің көп бөлігі немістер келгенге дейін бельгиялық және француздық саперлер тарапынан қиратылды. Солтүстіктегі неміс әскерлерін жабдықтау үшін тек Трирден Льежге, Брюссельге, Валенсиенге және Камбрейге дейінгі бір ғана желі қолжетімді болды. Күніне ең көп дегенде қырық пойыз жүргізуге болады, яғни бір корпусты тасымалдау төрт күнге созылды. Қоршау кезінде Диденхофен (Тхионвилл) және Люксембург арқылы Бельгияға және Францияға қатынайтын теміржол қозғалысы Намюрдегі теміржол көпірі жөнделгенге дейін тоқтатылды, бірақ тіпті содан кейін Бельгиядағы неміс әскерлері азық-түлік іздеуге мәжбүр болды.
Шығындар
Principal Events, 1914–1918 (1922) еңбегінде британдық ресми тарихшылар Мобеж қоршауында 40 000 француз әскерінің тұтқынға алынғанын жазды. 2003 жылы Хью Страхан немістердің 600 қаруды жаулап алғанын мәлімдеді, ал 2004 жылғы веб-мақаласында Дидье Лодье 1300 француз әскерінің қаза тапқанын және 45 000 адамның (оның ішінде 3000 жараланған) 400 қарумен бірге тұтқынға алынғанын, ал немістер 2500 адамдық шығынға ұшырағанын жазды (қарудың көп бөлігі зақымдалған). 2009 жылы Холгер Гервиг Мобеж 6 қыркүйекте капитуляциялағанда немістердің 32 692 тұтқын мен 450 қаруды алғанын, ал немістер 1100 адамдық шығынға ұшырағанын хабарлады.
Кейінгі операциялар
1918 жылдың 9 қарашасында Маубеуге британдық гвардиялық дивизиясы мен 62-ші (Батыс Райдинг) дивизиясы қайта басып алынды.