Кіріспе
Құс түрі Үй қамыры (Anas platyrhynchos domesticus) - ет пен жұмыртқа үшін үйлендіріліп өсірілетін құс тұқымдасының бір түрі. Кейбіреулері көрнекілік, үй жануарлары ретінде немесе сәндік құндылықтары үшін ұсталады. Үйге қоныс аударған қаздардың барлық дерлік түрлері, үйге қоныс аударған Московия қазінен басқа (Cairina moschata), Қытайда шамамен б.з.д. Қарындашты өсіру олардың сенімді үйірлік мінез-құлқы және өздері үшін тиімді азық іздеу қабілетімен жеңілдетіледі. Әлемдегі қаз өнімінiң 80%-дан астамы Қытайда өндіріледі. Ақ пекин сияқты тұқымдар ет үшін өсіріледі, ал құнарлы Үндістандық жүгіруші жылына 300-ден астам жұмыртқа шығарады. Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда күріш қаз өсіру сияқты поликультуралар кеңінен қолданылады: қаздар күрішке тыңайтқышпен және кішкентай зиянкес жануарларды жеу арқылы көмектеседі, сондықтан бір жерден күріш пен қаз да өседі. Мәдениетте қаздар балалар үшін айтылған "Джемима құдық қаз туралы әңгіме" және Сергей Прокофьевтің "Петр мен қасқыр" атты музыкалық композициясында кездеседі. Олар ежелгі Мысыр заманында өнеріне енген, онда олар құнарлылық символы ретінде қызмет еткен.
The domestic duck (Anas platyrhynchos domesticus) is a subspecies of mallard that has been domesticated and raised for meat and eggs. A few are kept for show, as pets, or for their ornamental value. Almost all varieties of domesticated ducks, apart from the domestic Muscovy duck (Cairina moschata), are descended from the mallard, which was domesticated in China around 2000 BC. Duck farming is simplified by their reliable flocking behaviour, and their ability to forage effectively for themselves. Over 80% of global duck production is in China. Breeds such as White Pekin are raised for meat, while the prolific Indian Runner can produce over 300 eggs per year. In East and Southeast Asia, polycultures such as rice duck farming are widely practised: the ducks assist the rice with manure and by eating small pest animals, so that the same land produces rice and ducks at once. In culture, ducks feature in children's stories such as The Tale of Jemima Puddle Duck, and in Sergei Prokofiev's musical composition Peter and the Wolf; they have appeared in art since the time of ancient Egypt, where they served as a fertility symbol.
Үйге үйрету
Үйлі қаздар бүкіл геномдық тізбектеуден неолит дәуірінде малдардтардың бір ғана үйлесуінен пайда болған, содан кейін ет немесе жұмыртқа өндіруге қолайлы тұқымдар үшін жылдам іріктеу жүргізілген. Олар, бәлкім, 2000 жылы Оңтүстік Қытайда отандық болып шыққан шығар. Ежелгі Египетте және әлемнің басқа бөліктерінде жабайы қаздар кеңінен аңшылыққа ұшыраған, бірақ отандық емес. Қаздар ежелгі Римде б.з.д. екінші ғасырдан бастап тіркелген, бірақ сипаттамалар , мысалы, Columella , римдік ауыл шаруашылығындағы қаздар үйретілген емес, үйретілген деп болжайды; Рим заманында қаз өсіру болмаған, сондықтан қаз фермаларын ашу үшін жабайы қаздардың жұмыртқалары қажет болды.
Wild ducks were hunted extensively in Ancient Egypt and other parts of the world in ancient times, but were not domesticated. Ducks are documented in Ancient Rome from the second century BC, but descriptions – such as by Columella – suggest that ducks in Roman agriculture were tamed, not domesticated; there was no duck breeding in Roman times, so eggs from wild ducks were needed to start duck farms.
Үй шаруашылығы
Қарындас мыңдаған жылдар бойы өсіріліп келеді.
Жүйелер
[[Файл:Ducks (6337601928) ]] Индонезияның Бали қаласында күріш алқаптарына еркін кіре алатын қаздар қосымша табыс әкеліп, егістіктерді тыңайтады, тыңайтқышқа деген қажеттілікті азайтады.
Зиянкестер мен аурулар
thumbgadge - дене қуысында акантоцефалан (қаптама) бар тұщы судағы шкамбар. Қарындар балықтарды жеп, паразиттермен жұғады. Үй иті басқа құстарға қарағанда көптеген құс ауруларына, соның ішінде иттің обасы (вирустық энтерит) сияқты ауыр жағдайларға қатты төзімді. Алайда олар құс тұмауының қауіпті H5N1 штаммына бейім. Қарындарда құрттар сияқты эктопаразиттер және трематодтар, костодтар және акантоцефаландар сияқты эндопаразиттер кездеседі. Паразиттердің көп болуы қаздардың өсу жылдамдығын едәуір төмендетуге әкелуі мүмкін.
Өндіріс
2021 жылы бүкіл әлем бойынша шамамен 4,3 миллиард қаз ет үшін сойылды, жалпы өнім көлемі шамамен 6,2 миллион тонна болды; бұл өндірістің 80% -дан астамы Қытайда болды, онда 3,6 миллиардтан астам қаз сойылды, 4,9 миллион тонна ет өндірілді. Әлемде қаз етін өндіру тауық етін өндіруден әлдеқайда төмен болды - 73,8 миллиард құс сойылды, 121,6 миллион тонна - бірақ қаз етін өндіруден әлдеқайда жоғары - 4,4 миллион тонна ет үшін 750 миллион құс сойылды. Қауырсын - қаз өсірудің қосалқы өнімі.
Ет
Ежелгі заманнан бері қаз тамақ ретінде пайдаланылып келеді. Әдетте тек көксемі мен жамбастың еті желеді. Оны дайындау алдында ілудің қажеті жоқ, көбінесе көмірлендіріледі немесе пісіріледі, кейде ащы апельсин немесе портпен дәмделеді. Пекин қайың - Қытайдың Пекин қаласында орта ғасырлардан бері дайындалып келе жатқан қуырылған қайыңнан жасалған тағам. Бүгінде дәстүрлі түрде көктемгі қымыз, көктемгі пияз және тәтті бұршақ соусымен ұсынылады.
Жұмыртқа және басқа да өнімдер
Францияда қаздар foie gras de canard өндірісі үшін пайдаланылады. Кейбір мәдениеттерде ет үшін сойылған қаздардың қаны тамақ ретінде қолданылады; оны Ирландиядағыдай дәмді етіп пісіріп жеуге болады немесе қан сорпасының бірқатар аймақтық түрлерінде ингредиент ретінде пайдалануға болады, олардың ішінде Польшаның цариннасы және Вьетнамның tiết canh. Қанат жұмыртқалары негізінен Қытай сияқты Азия елдерінде желеді; Филиппинде балут - 17 күн бойына құнарланған, қайнатылған және тұзбен желетін қанат жұмыртқасы - деликатес болып саналады және көше тағамдары ретінде сатылады.
Өнер мен халықтық мәдениетте
Үй жануарлары ескі Мысырдың қабырға суреттерінде және қабірлеріндегі мүсіндерде жиі суреттелген. Олар ежелгі артефактілердің бірқатарынан көрінеді, бұл олардың құнарлылық символы болғанын көрсетті.