Кіріспе

Испанияның Римге дейінгі кельт халқы Ваккаи немесе Ваккеи Испанияның Римге дейінгі кельт халқы болды, олар орталық Дуэро алқабының шөгінді жазықтарында, солтүстік Испанияның Meseta Central (айрықша Кастилия мен Леонда) өмір сүрді. Олардың астанасы Паредес-де-Навадағы Интеркатия болды.

Шығу тегі

Ежелгі дереккөздерде Ваккаэна деп аталатын Ваккаилер негізінен кельт тегіне жататын және кельтиберлермен байланысты болған. Олар көбінесе көршілері - келтиберлермен бірлесіп әрекет еткен, бұл олардың келтиберлік халықтардың бір бөлігі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Вакция өркениетінің нәтижесі жергілікті эволюция процесінің нәтижесі болды, ол басқа мәдениеттерден элементтерді импорттау арқылы, жаңа адамдармен немесе көршілес топтармен мәдени және сауда байланыстары арқылы болды. Сондай-ақ, б.з.д.

Мәдениет

Археология Ваццэйді 2-ші темір дәуірімен сәйкестендірді. "Дуро мәдениеті" - бұл бұрынғы ерте темір дәуірінен "Сото де Мединилла" (шамамен б.з.д. Бұл олардың қоныстарының стратиграфиялық зерттеуімен расталады, онда бұрынғы мәдениеттердің қалдықтары үстінен Ваккей мәдениетінің элементтері табылды. Мысалы, Пинтияда (қазіргі Падилла-де-Дуэро Вальядолид) Энеолиттен бастап темір дәуіріне дейін, ваксеан кезеңінің пайда болуына дейін адам қонысының үздіксіз орналасқаны туралы деректер бар. Пинтиядағы некрополды қазіргі уақытта Вальядолид университеті мен Федерико Уоттенберг Ваксеан зерттеулер орталығының қадағалауымен халықаралық далалық мектеп оқушылары командасы әр жазда қазып жатыр. Ваццэйлер кельтиберлерден батыста ең мәдени халық саналды және оларды батыс платоның бидай мен шөп өсіретін аудандарын табысты пайдалануға мүмкіндік берген арнайы коллективистік типтегі әлеуметтік құрылыммен ерекшеленді. Диодор Сицилийдің жазбасында "кельтибериялықтарға көршілес халықтардың ішіндегі ең дамығандары - ваккаилер, өйткені бұл халық жыл сайын өз мүшелері арасында егілген жерді бөліп, жемістерін бәріне бірдей меншікке айналдырады, әркімге өз үлесін өлшеп береді, ал өз үлесін өзіне иеленетін кез келген егіншіге өлім жазасын тағайындады" деп жазылған.

Дін

Аревацилер сияқты олар да соғыста қаза тапқан жауынгерлердің мәйітін Клавдий Элианның айтуынша, киелі жануарлар деп саналатын бүркіттерге жария ету арқылы тәнді алып тастау рәсімін орындады.

Орналасқан жері

Вакциялардың отаны солтүстік Месетаның ортасына дейін, Дуэро өзенінің екі жағалауына дейін созылған. Олардың астанасы Паллантия (Паленсия немесе Палензуела) болды және Птолемей олардың аумағында шамамен жиырма қалаларды немесе Цивитаттарды тізімдейді, соның ішінде Хельмантика / Салмантика (Саламанка), Арбукала (Торо), Пинсия немесе Пинтия (Падилла-де-Дуэро Вальядолид), Интеркатия (Паредес-де-Нава Паленсия), Каука (Кока Сеговия), Септиманка (Симанкас), Рауда (Роа), Дессобрига (Осерна) және Аутрака немесе Австрака Аутра өзенінің жағалауында орналасқан (Одра), б.з.д. Оның шекарасын анықтау қиын болса да, уақыт өте келе ауысып, ол Вальядолид провинциясының бәрін және Леон, Паленсия, Бургос, Сеговия, Саламанка және Замораның бөліктерін басып алды деп айтуға болады. Римдіктер келген кезде, Сеа және Эсла өзендері ваккаилерді солтүстік-батыстағы Астуриден бөліп тастады, ал Эсла мен Писуерга өзендерінің арасында жасалған сызық Кантабримен шекара болды. Шығыс жағынан, Писуерга және Арланза өзендері Турмодигимен шекараны белгіледі, ал оңтүстік жағынан, Аревачи олардың көршілері мен одақтастары болды. Оңтүстік пен оңтүстік-шығыста Веттондар орналасқан, бұл шамамен Авила мен Саламанка мен Алисте (Замора) таулы жерлерінің айналасындағы верраколардың таралуына сәйкес келеді. Олар Заморадан батысқа қарай да осы екі қаламен қарым-қатынас жасаған болса керек.

Тарих

Ваккаилер - жауынгер халық, Паулюс Оросиус айтқандай "қатерсіз және мойынсұнғыш халықтан" мүлдем өзгеше еді. Олар б.з.д. V ғасырда Кельттік көші-қонға қатысқан. Б.з.д. 3 ғасырдың басында олар кішігірім Турмодиги халқына автригондардың билігінен босауға көмектесті. Ваккаи тарихи жазбаға біздің заманымызға дейінгі 3 ғасырдың аяғында кіреді, 221 220 жылы олар Карпетани мен Олькадестермен одақтасып, Ганнибалдың өз аумақтарына шабуыл жасауын болдырмады, тек Салмантика мен Арбукаланың құлауынан кейін оларды жеңген карфагендіктерге бағынды. Ваккаилер 2-ші Пуникалық соғысқа қатыспаған көрінеді, бірақ 193 192 жылы олар Карпетан, Веттон және Кельтиберлердің біріккен күштеріне қосылды, ол Консул Маркус Фулвийдің Толетум шайқасында жеңілді. Лузитаниялықтармен бірге оларды б. з. д. 179 жылы орталық Месетаға алғашқы шабуыл кезінде Испанияның преторы Луций Постумий Альбинус тағы да ұрып-соқты. Кельтибер соғыстары кезінде Аревацтардың одақтастары, Ваккаи көршілеріне қолдау көрсету арқылы маңызды рөл атқарды, Рим консулы Люций Лициний Лукулус (151 - 150 б.з.д.), проконсул Квинт Цецилий Метелл Македонский 142 жылы және консулдар Маркус Попилий Лейнас (139 - 138 б.з.д.) және Маркус Эмилиус Лепид Порчина 137 жылы жазалау науқандарына ұшыраған. Б.з.б. 134 - 133 жылдары Нумантия жойылғаннан кейін Ваккаилер техникалық тұрғыдан беріліп, Хиспания Цитериор провинциясына қосылды; алайда Серториан соғыстары кезінде олар Квинт Серторийге қолдау көрсетті, оның өлімінен кейін де бірнеше Ваккаи қалалары оның ісіне адал болды. 76 жылы Серторий өзінің ат әскерінің қолбасшысы Гай Инстейді Вакея еліне жіберді. 74 жылы проконсул Помпей Вакея астанасы Паллантияны қоршап алып, оның кірпіш қабырғаларына от қойып, Каукаға шабуыл жасаған кезде, кері әсер болды. 73 жылы Квинт Цецилий Метел Пий мен Помпей жеңген соң, Ваккаи 57 56 жылы Түрмодиги мен солтүстік кельтиберлермен бірлескен көтерілісте қайтадан көтерілді, оны Цитериор Квинт Цецилий Метел Непос кіші проконсул талқандады. Астура мен Кантабридің шабуылына ұшыраған ваккаилер соңғы рет 29 жылы, Астура мен Кантабридің соғыстары басталғанға дейін көтеріліп, тек консул Тит Статилий Тауруспен бағындырылды.

Романшалау

Ваккаи кейіннен император Августтың 27 жылы құрылған жаңа Hispania Terraconensis провинциясына қосылды. Кейінірек император дәуірінде Вацкейлер 63 жылдан кейін құрылған және Петавонийдің Рим легионерлік бекінісінде (каструм) орналасқан көмекші ат әскері бірлігі Ала II Флавия Испанорум цивиум романорум үшін жауынгерлерді қамтамасыз еткен көрінеді (Росинос де Видриалес, Сантибанес де Видриалес Замора).

Есімдес

Басктарды ерте ортағасырлық бірнеше хроникалар мен авторлар қате түрде Ваккаи және Ваккети деп атады.