Кіріспе

Бәйге ат спорты

Аңшылық стиль – Солтүстік Америкадағы ат көрмелерінде жиі кездесетін алға қарай отыру стилі. Дрессажбен бірге, бұл ағылшын ат спортының екі классикалық түрінің бірі. Аңшылық стиль түлкі аулау дәстүріне негізделген. Солтүстік Америкадағы аңшылық стиль жарыстары аттың қозғалысын және сымбатын бағалайтын тегіс және кедергілер арқылы жүруден, сондай-ақ ат темірқазықтың қабілетін тегіс және кедергілер арқылы бағалайтын ездік сыныптарды қамтиды. "Аңшылық стиль" термині алға қарай отырудың кез келген түрін, соның ішінде шоуда секіру және жарыста көрінетін түрлерін де білдіруі мүмкін. Аңшылық стиль АҚШ-та, USHJA (АҚШ аңшы/секірушілер қауымдастығы) және АҚШ Ат спорты федерациясы, сондай-ақ Канадада танымал. Аңшылық стильді көрсету Олимпиадалық спорт түрі болмаса да, көптеген секірушілер бұрын аңшы және ездік сыныптарында жарысқаннан кейін секіруге көшкен.

Жүргізушінің орны

Хант орындығы кейде "алдыңғы орындық" деп те аталады және оны алғаш рет 20-ғасырдың басында капитан Федерико Каприлли әзірледі. Идеалды жағдайда, аң аулаушының позициясы өте сенімді болуы керек. Бұған дұрыс аяқ орналасуы, салмақтың өкшеде болуы, жұмсақ қолдар, жақсы дене күйі, теңдестірілген отырыс, көзді жоғары көтеру және қоршаулардың үстінен өтетін кезде келесі қоршауға қарай қарау кіреді. Мінешілер әдетте қоршауларды секіріп өтетін кезде "екі нүктелі" позицияны қолданады, бұл позиция қоршаудың түріне және биіктігіне байланысты өзгереді. Бұл позицияның аты себебі мінешінің "екі нүктесі" (екі аяғы) жалаңашпен жанасады. Мінеші денесін аяқтары мен жалаңаштары арқылы қолдайды, өкшелерін төмен түсіріп, жамбас бұрышын жабады, басын және иықтарын жоғары ұстап, артқы жағын жалаңаштан шығарады. Тік жерде немесе секірулер арасындағы жолда екі нүктелі позиция атқа қозғалыс еркіндігін береді, себебі мінешінің салмағы атының арқасынан алынып тасталады. Екі нүктелі позиция міндетке қарай өзгереді. Хантер мінешілері әдетте өте тік екі нүктелі позицияны ұстанады, себебі олар көбінесе тегіс жерде және баяу жылдамдықпен өнер көрсетеді. Төртбақандық жарысқа қатысушылар көбірек қауіпсіздік үшін, әсіресе қиын жерлерді жылдам басу кезінде, аяқтарын сәл алға жылжытуы мүмкін.

Жарыстың түрлері

Аңшылық стиліндегі жарыстар көбінесе үш санатқа бөлінеді: аңшылар, жаратылыс (эквитация) және секірушілер. Аңшылар тобының мінез-құлқы, қозғалысы және дене бітімі бағаланады. Сонымен қатар, жылқы мен атты ұсыну де ескеріледі. Сегізушілер жылқының қателерсіз секіру трассасын қаншалықты жылдам аяқтай алатынына қарай бағаланады, бұл қателер деп аталады. Жаратылыс (эквитация) жарысында атты айдаушының сыртқы түрі мен формасы, сондай-ақ жылқы мен атты айдаушының үйлесімділігі мен жалпы көрінісі бағаланады. "Аңшылық" ағылшын стиліндегі ат спортының кең саласына кіретін іс-шараларға жол талқылау және дрессаж жатады. Алайда, жаратылыс (эквитация) жарысындағы атты айдаушының алға қарай отыру стилі, тосқауылдардан секіру кезінде жол талқылаудағы атты айдаушының стилінен немесе дрессаж жарысындағы атты айдаушының терең, тік отыру позыциясынан өзгеше болады. Дрессаж жарысы көбінесе секіруді қамтымайтын, тегіс жүріске бағытталған спорт түрі. Бұл іс-шаралардың барлығы седелде отырып атқа міну стиліндегі ағылшын ат спортынан ерекшеленеді, ол тек тегіс жерде жүргізілетін, жоғары қарқынды көрсетуге арналған, қоршаулардан секіруге емес, көрнекілікке бағытталған американдық спорт түрі.

Шоу аңшысы

Аттар аулаушы сыныптарында және тосқанаулы (немесе "жазық", секірусіз) сыныптарда қолданылады, оларды шоу аңшылары деп атайды және олардың қозғалысы, жүрісі, мінез-құлқы және секіру формасы бойынша бағаланады. Сыртқы пішіні де белгілі бір дәрежеде бағаланады. Сондықтан, тегіс, тыныш қозғалатын, жақсы денелі және жақсы мінезді аттар қажет. Көптеген тұқымдық жарыстарда кездесетін, Hunter Under Saddle сыныбына ұқсас жазық сынып – ағылшын ләззаты аңшысының түрі, кейбір аймақтар мен тұқымдарда оны жай ғана "ағылшын ләззаты" деп атайды. Аттың стилі классикалық аңшыдан сәл өзгеше болғанымен, жақсы мінез-құлық, өнімділік, сапа және сыртқы пішінге қойылатын талаптар сақталады. Аң аулауға қатысатын аттар кез келген тұқымнан болуы мүмкін, бірақ тобықты және жылы қанды тұқымдары ең көп таралған, пони сыныптарынан басқа. Тұқымына қарамастан, аттың қадамы ұзын, тізе қозғалысы аз, секіру формасы жақсы, дұрыс басқан жері және жақсы мінезі болуы керек. Жоғары деңгейдегі жарыстарда қозғалыс пен секіру формасы маңыздырақ болып келеді.

Көрмелі жүгіруші

Көрмеде секіріп жүретін жылқының күші мен энергиясы, әдетте, көрме аңшысына қарағанда артық болады. Тек секіру қабілеті бағаланатындықтан, дене бітімі, мінез-құлқы және қозғалыс стилі жылқының денсаулығы мен секіруге қабілетіне әсер ететіндей ғана маңызды. Секірушілер көбінесе аңшылардан ірі және күштірек болады, сонымен қатар жылдамдығы да жоғарырақ болады. Кейбіреулері шаршаңқы мінезді болуы мүмкін, бірақ тамаша секірушілер басқаруға оңай және жаттығуға дайын болуы керек. Жылқы кез келген тұқымнан болуы мүмкін, бірақ тағы да, толыққанды және жылықанды жылқылар бұл салаға басымдық береді. Жылқының аңшы да, секіруші де болуы сирек, себебі олардың мінез-құлқы мен қозғалыс стилі айқын түрде ерекшеленеді.

Атпен жүру

Аң үстіндегі жарыс сыныптары тек қана шабандоздарды бағалайды, оның ішінде жазық даладағы және кедергілерден секіргендегі жағдайы мен жалпы тиімділігін. Сондықтан, жылқының мінсіз қозғалысы немесе секіруінің формасы аса маңызды емес, бірақ ол жақсы мінез-құлыққа және шабандоздан бұрынғы өнерді төмендетпейтін тартымды жүріске ие болуы керек. Темперамент бағаланбаса да, мінезі жақсы жылқыға отырған оңай, сондықтан ол шабандоздарға өз дағдыларын көрсетуге көмектеседі. Идеалды жарыс жылқысы шоу аңшысына қарағанда аз икемді болады, себебі шабандозға секіргенде оны қуып жібермейтін "жазық" жылқыда дұрыс секіру позыциясын сақтау оңайырақ. Дегенмен, шоуда секіруге арналған жылқы да идеалды емес, өйткені жылқының жүрісі нашар болуы мүмкін және шабандозға тұрақты және дұрыс форманы сақтауға мүмкіндік бермейтін шаршағыш мінезі болуы мүмкін. Жылқы қауіпсіз секіруі керек және рельстерді салғыштықпен сүртіп өтпеуі керек. Жарыс жылқысының қозғалысы әдетте шоу аңшысынан жинақырақ болады, бұл шабандозға қиын комбинациялар үшін қадамды жақсырақ реттеуге мүмкіндік береді.

Курстар

Аңшылар мен секірушілердің арасындағы ең басты айырмашылық – бұл трассалардың техникалық қиындығы. Шоу-секіру трассаларына комбинациялық тосқаулар, тік бұрылыстар және бағытты бірнеше рет өзгерту кіреді, бұл барлығы аттан түспеушінің икемділігі мен күшін талап етеді. Шоу-аңшы трассалары тегіс жолдардан, аз комбинациялардан және кең бұрылыстардан тұрады, бұл түлкі аулау дәстүрін және үлкен алаңда жүру үшін қажетті ырғақты көрсетеді. Шоу-секірудегі тосқаулардың биіктігі өте жоғары болуы мүмкін, Гран-приде 1,52 метрге дейін, ал потенция (прогрессивті биіктікке секіру) кластарында 2,13 метрден асып түседі, ал ені одан да кең болады. Ал шоу-аңшылар, керісінше, тіпті ең жоғары деңгейде де 1,22 метрден аспайтын тосқаулардың үстінен көрсетіледі (жақында пайда болған "Performance Working Hunter" кластарында бұл көрсеткіш өзгеше), бірақ олар шоу-секіруде қажет емес ырғақ пен әдемілік танытуы керек. Тосқаулар арқылы атқа міну трассалары аттеңнің шеберлігі мен формасын сынап бағалайды. Олар аңшы трассасына ұқсас, бірақ оларда орташа қиындық деңгейіндегі комбинациялар, тар бұрылыстар және тосқаулар арасындағы қиын қашықтықтар сияқты техникалық элементтер бар, олар көбінесе шоу-секіруде кездеседі. Бұл трассалар ең жоғары бәсекелестік деңгейде 0,91 метр биіктікке жетеді.

Кедергілер

Шоу-оңдау курстарында қолданылатын қоршаулар, табиғи аулау жолын имитациялау үшін өте табиғи көрінеді. Қоршаудың тіректері мен тікбағаналары әдетте табиғи ағаштан жасалады немесе ақ немесе қоңыр сияқты қарапайым түске боялады. Декоративтік элементтерге бұталар немесе гүлдер қосылуы мүмкін. Су тосқауылдары болмайды. Тоғызқұлық жарыстарында қолданылатын тосқауылдар көбінесе жарқын түсті болады және кейде тіпті қасақана түрде "қорқынышты" көрінуі үшін жасалады. Бұл курстарға әдетте ашық су немесе "ливерпуль" тосқауылы кіреді, сондай-ақ жартастың жоғарғы немесе төменгі бөлігінде орналасқан қоршаулармен немесе тосқауылдың астындағы канавкамен әртүрлі жер бедері болуы мүмкін. Атпен жүру жарыстарындағы тосқауылдар, аңшылар курстарына қарағанда күрделірек болғанымен, көбінесе тоғызқұлық тосқауылдарына қарағанда консервативті дизайнға ие, аңшылар курстарындағыдай.

Соттау немесе баға беру

Ат үстінде жүгіру және шоу аңшылары (атшының) қабілеті мен формасына, сондай-ақ аттың сәнділігіне, ырғағына және стиліне негізделіп субъективті түрде бағаланады. Ат үстінде жүгіру бір раундта бағалануы мүмкін, бірақ көбінесе "қайта сынақтан өту" жүреді, онда үздік салт аттылар одан әрі сынақтан өту үшін қайта оралады, мысалы, тағы бір раундта секіру, жазық жұмыс, қозғалтқышсыз жұмыс жасау немесе жылқыларды ауыстыру сияқты. Аңшылар трассалары әдетте бір раундта бағаланады, бірақ классикалық жарыстарда үздік бәсекелестер үшін екі раундтан тұрады. Көптеген жылқы көрмелерінде әрбір аңшылар бөліміне төрт кедергілі раунд (біреуінде көбінесе 25% конформация компоненті болады) және бір жазық сынып кіреді. Төреші ең тегіс раундты және ең жақсы стильде орындалған комбинацияны анықтайды. Кейбір қателіктер, мысалы, бас тартулар, ауыр айыптарға әкеледі, ал рельске жұмсақ тию сияқты ұсақ қателер судьяның қалауы бойынша аздап жазаланады. Бұл жаңадан келгендерге судья қарастыратын нәзік факторларды жақсырақ түсінгенге дейін бағалауды түсіну қиын болуы мүмкін. Аңшылардың субъективті бағалауынан айырмашылығы, шоуда секіруші аттар кедергілерді құлатып тастаған немесе бас тартқан жағдайда, немесе оңтайлы уақыттан асып кеткенде "қателер" жинақтау арқылы объективті түрде жазаланады (әр қатеге төрт айып ұпайы). Кейбір секіруші сыныптарда бірінші раундта таза өткендер үшін (ешқандай айып алмағандар) екінші раунд талап етіледі. Бұл "қайта секірулер" дәлдік және уақыт бойынша бағаланады. Жарыскерлер ең аз қателік жасағаннан кейін, содан кейін ең жылдам уақыт бойынша (тек рұқсат етілген уақыт емес) бірінші орынға ие болады. Стиль ескерілмейтіндіктен, жылқы бейәдеп секіруі, нашар жерден ұшып, немесе рельске тиюі мүмкін, бұл жазаланбайды. Бұл объективті бағалау шоуда секіруді оңай түсінуге мүмкіндік береді, бірақ кейде аттар мен атшылар жазасыз, тіпті қауіпті формада көрінуі мүмкін.

Қадамдастыру

Аңшылық немесе ат спорты сыныптарында жылдамдыққа басымдық берілмейді. Аңшылық және ат спорты бағыттарындағы кешендерде тұрақты, бірақ қарқынды алқыныр жүріс қалыпты. Шоу-саңғыда (тосқанау) ат темір жолдан асып кетсе, атқа отырғыш жазалануы мүмкін. Сондықтан, тосқанау сыныптарында жылдам, бірақ тұрақты шабуыл қолданылады. Жеңіс жолында (jump-off) көбінесе қарқынды жүріс байқалады, себебі уақыт аса маңызды.

Сыныптар

Аңшылық отырғыштың жарыс түрлері көбінесе жылқы мен аттының шеберлігіне, аттының жасына, жылқының немесе понидің бойына, сондай-ақ сол жарыс түріндегі жылқыға қойылатын талаптарға қарай бөлінеді.

Сыныптың түрі

Жалпақ немесе аңшыны ат үстінде сабақтар: Ат "жазық жерде" бағаланады, яғни секірулерге қатысы жоқ. Аң аулау сабақтарында жылқының қозғалысы мен мінез-құлқы бағаланады, мұнда қозғалыстың сапасы ең маңыздысы. Атпен жүгіру сабақтарында мінген адамның денесінің орны, отырысы және көмекші құралдарын пайдалануы бағаланады. Жылқылар жүгіру, шабыс және серуендеу кезінде көрсетіледі. Кейбір сабақтарда артқа жүру, жылдам шабыс және қолмен шабуыл жасау да талап етілуі мүмкін. Ылқы жарысы: Бұл да жазық жердегі сабақ, онда жылқының мінез-құлқы мен мінген адамға сай келуі, дене бітімі мен қозғалысының сапасынан гөрі жоғары бағаланады. Жылқыға мінуге ләззат алатындай көрінуі керек. Қоршаулар арқылы сабақтар: Ат қоршаулар арқылы өту кезінде бағаланады. Аң аулау сабақтарында жылқының секіру формасына, жолдың ағылшыншалығына және әрбір қоршаудан ұшу нүктесіне ерекше назар аударылады. Төреші бұрылыстарда дұрыс бағытты немесе таза ұшуды, жақсы қозғалысты және тыныш жүрісті де қарайды. Атпен жүгіру сабақтары: Аң аулау орындарында атпен жүгіру сабақтарында мінген адам жазық жерде де, қоршаулар арқылы да бағаланады, оның секіру арасындағы және секіру үстіндегі денесінің орнына, жылқыны дұрыс ұшыруға қабілеттілігіне, қоршаулар арасындағы дұрыс бағытты таңдауына және оның жалпы тиімділігіне назар аударылады. Сондай-ақ, төменгі деңгейдегі жарыстарда мінген адамдардан секіру талап етілмейтін атпен жүгіру сабақтары да ұсынылады. Қолмен жүргізу сабақтары, сондай-ақ "көрме" сабақтары деп те аталады, бұл атпен жүрмейтін сабақтар, онда жылқы төрешіге "қолда" ұсынылады, яғни оны жердегі жетекші адам басқарады. Жылқы тек қана жетектегі құралдарды киеді. Жануардың дене бітімі, қозғалысы және денсаулығы бағаланады.

Жылқыға арналған бөлімдер

Пони-хантер: Пони-хантер бөлімдері понидің бойына қарай бөлінеді. Бөлімдерге кішкентай пони (12,2 дюйм немесе одан кішi), орташа пони (12,3 дюймнан 13,2 дюймға дейін) және үлкен пони (13,3 дюймнан 14,2 дюймға дейін) жатады. Пони кластарындағы тосқауылдың биіктігі понидің бойына пропорционалды. Қайта-қайта жарыстарда кішкентай понилер 0,61 метрден, орташа понилер 0,61 метрден, ал үлкен понилер 0,91 метрден секіреді. Пони-хантер бөлімдері «Жасыл Пони-хантер» бөлімдері ретінде де белгіленуі мүмкін. «Жасыл Пони-хантер» бөлімдері – бұл жарысқа қатысқан алғашқы жылындағы понилерге арналған. «Жасыл Пони-хантер» кластарында кішкентай понилер 0,61 метрден, орташа понилер 0,61 метрден, ал үлкен понилер 0,61 метрден секіреді.

Жасыл Хантер: Жасыл хантер бөлімдері – жарыс мансабын бастаған жылқыларға арналған. Жергілікті деңгейде және C санаттағы жылқы көрмелерінде «Baby Green» және «Pre Green Hunter» бөлімдері жиі өткізіледі. Биіктік жергілікті ережелерге байланысты. Дегенмен, «Baby Green Hunter» тосқауылдарының көпшілігі 0,61 метрге, ал «Pre Green Hunter» тосқауылдарының көпшілігі 0,61 метр/0,91 метрге орнатылған.

Бірінші және екінші жылғы «Жасыл Хантерлер» USEF ережелері бойынша көрсетіледі. Осы ережелерге сәйкес, бірінші жылғы «Жасыл Хантерлер» алғашқы жылы 0,91 метрлік тосқауылдардан өтеді. Сондықтан олардың кластарындағы тосқауылдар 0,91 метрге орнатылады. Екінші жылғы «Жасыл Хантерлер» екінші жылы 0,91 метрлік тосқауылдардан өтеді. Олардың кластарындағы тосқауылдар 0,91 метрге орнатылады.

Бірінші және екінші жылғы «Жасыл Хантерлер» «Жасыл Пішін Хантері» бөлімдерінде де көрсетілуі мүмкін. Бұл бөлімдер бұрынғы бөлімдермен бірдей, бірақ бір маңызды айырмашылығы бар. Пішін хантер кластарында жылқылардың 60% қозғалысы мен өнертабысы, ал 40% пішіні бойынша бағаланады.

Тұрақты Хантер: Тұрақты хантер бөлімдері – тәжірибелі жылқы мен атты үйлесімділігі үшін. Жылқыны көбінесе кәсіби аттеген немесе жаттықтырушы көрсетеді. Тосқауылдың биіктігі 1,22 метр. Тұрақты хантерлер сондай-ақ «Тұрақты Пішін Хантері» бөлімдерінде де көрсетілуі мүмкін. Бұл бөлімдер бұрынғы бөліммен бірдей, бірақ бір маңызды айырмашылығы бар. Пішін хантер кластарында жылқылардың 60% қозғалысы мен өнертабысы, ал 40% пішіні бойынша бағаланады.