Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XVII ғасырдағы Азиядағы саудагер Франсуа Карон (François Caron; 16001673) - Нидерландыға бас сауғалаған француз гугенот, ол 30 жыл бойы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясына (Vereenigde Oost Indische Compagnie немесе VOC) қызмет етті, Батавияда (Джакарта) бас директорға дейін аспаздың көмекшісінен көтерілді, ол генерал-губернатордан бір сынып төмен. Ол 1651 жылы VOC-дан зейнеткерлікке шықты, кейіннен 1665 жылы 1673 жылы қайтыс болғанға дейін жаңа құрылған Француз Шығыс Үнді компаниясының бас директоры болып тағайындалды. Карон шын мәнінде Брюсселде гугенот босқындары отбасында дүниеге келгенімен, кейде Жапонияға аяқ басқан алғашқы француз деп саналады. Ол Францияның азаматы болып, 60 жасында Колбердің көндіргенімен Француз Шығыс Үнді компаниясының басшысы болды. Осылайша, француздық доминикандық миссионер Гийом Корте, оның тұқымынан туған, күшті талап қоюы мүмкін. Осыған қарамастан, франко-жапондық қарым-қатынастардың алғашқы белгілі мысалы екеуінен де бұрын, 1615 жылы Хасекура Цуненаганың Францияға сапары болып табылады.
the 17th century merchant trader in Asia
François Caron (fʁɑ̃swa kaʁɔ̃; 1600–1673) was a French Huguenot refugee to the Netherlands who served the Dutch East India Company (Vereenigde Oost Indische Compagnie or VOC) for 30 years, rising from cook's mate to the director general at Batavia (Jakarta), only one grade below governor general. He retired from the VOC in 1651, and was later recruited to become director general of the newly formed French East Indies Company in 1665 until his death in 1673. Caron is sometimes considered the first Frenchman to set foot in Japan, although he was actually born in Brussels to a family of Huguenot refugees. He only became a naturalized citizen of France when he was persuaded by Colbert to become head of the French East Indies Company, in his 60s. Thus the native born French Dominican missionary Guillaume Courtet may have the stronger claim. Regardless, the first known instance of any Franco Japanese relations precedes them both, being the visit of Hasekura Tsunenaga to France in 1615.
Жапония
Карон Голландияның "Шидем" кемесімен Жапонияға бара жатқанда, 1619 жылы Хирадоға келген. Ол кемені тастап (заңды түрде немесе дезертирлік жолмен) Хирадода жұмыс істей бастады, 1626 жылы толық фабриканың көмекшісі болды. Ол жапон тілін тез үйреніп, жергілікті әйелмен (Егучи Джузаэмонның қызы) қарым-қатынас құрды. Карон дарынды дипломат болған және голландиялықтардың сауда-саттықпен айналысатын шогунның ықыласына ие болу үшін маңызды болды. 1636 жылы Эдоға тағы бір сапарда Карон тұтқын Питер Нюйцті босату үшін керемет мыс шам ұсынды (ол Нikkō Tōshō gū ғибадатханасында орнатылған және әлі де тұр). 1639 жылы 3 ақпанда Карон Николаес Кукбеккердің орнын Жапониядағы VOC opperhoofd (бас фактор немесе саудагер) лауазымына ие болды. Бұл кезде шогун қатаң оқшаулау саясатын жүзеге асырып, барлық шетелдіктерді де қуып жіберді және христиандық прозелитизмді қылмыстық қылмыс деп жариялады. Нагасакиден шыққан португал саудасы толығымен шығарылды, ал Хирадодағы VOC қоймалары жойылды, өйткені олардың бірі оның құрылған христиандық күнімен (" 1638 жылы") ойып жазылған. Голландиялықтар, қазір жапон жерінде сауда жасауға рұқсат етілген жалғыз еуропалықтар, Деджима кішкентай жасанды аралына көшіруге мәжбүр болды, бірақ Карон 1641 жылдың жазында көшірудің алдында өзінің opperhoofd ретінде мерзімін аяқтады.
Caron began as a cook's mate on board the Dutch ship Schiedam bound for Japan, where he arrived at Hirado in 1619. He transferred off the ship (either legitimately or via desertion) and began working in Hirado, becoming a full factory assistant in 1626. He quickly developed an aptitude for the Japanese language, and became involved with a local woman (the daughter of Eguchi Jūzaemon) with whom he had six children. Caron was a gifted diplomat and was important to Dutch efforts to ingratiate themselves with the Shogunate at whose mercy their trade operated. In 1636, on another mission to Edo, Caron presented a magnificent copper lantern (which was installed and still stands at Nikkō Tōshō gū shrine) as a gift to secure the release of the hostage Pieter Nuyts, who as VOC ambassador to Japan had instigated a diplomatic incident so severe it forced the shutdown of Hirado for several years. On 3 February 1639, Caron succeeded Nicolaes Couckebacker as the VOC opperhoofd (chief factor or merchant) in Japan. At this time, the shogunate was implementing severe isolationist policies, including the expulsion of nearly all foreigners and the criminalization of Christian proselytizing. The Portuguese trading out of Nagasaki were completely expelled, and the VOC warehouses at Hirado were destroyed, ostensibly because one was engraved with the Christian date of its erection ("AD 1638"). The Dutch, now the only Europeans allowed to trade on Japanese soil, were forced to relocate to the small artificial island of Dejima, although Caron ended his term as opperhoofd shortly before the move took place in the summer of 1641.
Нидерландыға оралу
1641 жылы Каронның компаниямен Жапониядағы келісім-шарты аяқталды, ол отбасымен бірге Еуропаға көшіруді күтіп Батавияға кетті. Сол кезде ол генерал-губернатордың жанында Азиядағы VOC басқарушы органы - Шығыс Үндістан Кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. 1641 жылы 13 желтоқсанда Карон сауда флотының қолбасшысы ретінде Еуропаға оралды.
In 1641, Caron's Japan contract with the company expired, and he went to Batavia awaiting a transfer to Europe, accompanied by his family. At that time, he was nominated member of the Council of the East Indies, the governing body of the VOC in Asia, next to the governor general. On 13 December 1641 Caron sailed back to Europe as commander of the merchant fleet.
Азиядағы жаңа тапсырмалар
Ол 1500 гульдерлік капиталмен өте жақсы сыйақы алса да, 1643 жылы "Олифант" кемесімен Азияға қайта оралды. Батавияға келген соң, ол жапондық жұбайының қайтыс болғанын біледі. Олар ешқашан заңды түрде үйленбегендіктен, Карон өзінің балаларын заңды түрде қабылдауға ресми өтініш берді. Осы арада Еуропаға оралғанда ол 1645 жылы келген Констанция Буденмен ұлы болып, оған тағы жеті бала туып берді. Осы кезеңде Каронның жетістіктері күріш, күкірт, қант және индиго өндірісін қайта құрылымдауды және қытайлық қарақшылармен сауданы бәсеңдетуді қамтыды. 1646 жылы Батавияға қайтуға мәжбүр болды. 1647 жылы генерал-губернатордан кейінгі екінші бас директор болып тағайындалды. 1651 жылы Карон жеке сауда туралы айыптаулар бойынша Корнелис ван дер Лийнмен бірге Нидерландыға шақырылды, бірақ ол өз ісін сәтті қорғады және компаниядан құрметпен отставкаға кетті.
Although he was rewarded handsomely for his services with a capital of 1,500 guilders, he again left for Asia in 1643 aboard the Olifant. He arrived in Batavia to find that his Japanese consort had died. As they were never legally married, Caron submitted a formal petition to legitimize his children by her, which was accepted. Meanwhile, during his brief return to Europe, he had become engaged to Constantia Boudaen, who arrived in 1645 and bore him a further seven children. During this period, Caron's achievements included restructuring the production of rice, sulfur, sugar and indigo, and moderating the trade with Chinese pirates. He had to return to Batavia in 1646. In 1647, he was appointed director general, second in command after the governor general. In 1651, Caron was recalled to the Netherlands, together with Cornelis van der Lijn, due to allegations of private trade, but he successfully defended his case, and was able to resign with honor from the company.
Француздық Шығыс Үндістан компаниясының қызметіне тағайындалу
1664 жылы француз қаржы министрі Жан Батист Колбер XIV-ді жаңадан құрылған Француз Шығыс Үнді компаниясына патент беруге көндірген кезде Англия мен Голландиямен француз бәсекелестік аренасы Азияға кеңейді. Кольберт Каронды осы жаңадан пайда болған кәсіпорынның жетекші рөлін қабылдауға көндірді. 1665 жылы компанияның бас директоры болды. Бұл әрекетті голландтар сатқындық деп санады, ал Каронға провинциялардан мәңгілікке тыйым салынды.
The arenas of French rivalry with England and Holland expanded to Asia in 1664 when the French Finance Minister Jean Baptiste Colbert persuaded Louis XIV to grant a patent to a newly contrived French East Indies Company. Somehow Colbert managed to entice Caron into accepting a leadership role in this nascent enterprise. He became the company's Director General in 1665. This action was perceived as treason by the Dutch, and Caron was banned eternally from the Provinces.
Жапония мен Қытай
Карон Қытай мен Жапониямен сауда-саттық орнатуды ұсынды. Ол Қытайдан жібек пен басқа да тауарлар сатып алып, оларды "60 немесе 70 пайыз пайдамен" күміс үшін Жапонияға сатуды ұсынды. Бұл күміс дереу Қытайдан "сауда дөңгелегі" арқылы сату үшін көбірек тауарлар сатып алуға пайдаланылуы мүмкін, ол Франциядан күміс жұмсағаннан кейін ғана өзін-өзі қамтамасыз етеді. Каронның пікірінше, "бұл француз компаниясын байытатын жалғыз сауда". Людовик XIV-дің Жапония императорына ресми хаты жасалды және оны жеткізу және одан кейінгі сауда келіссөздері туралы нұсқаулар дайындалды, бірақ бұл жоспар жүзеге асырылмаған және хат Жапонияға ешқашан жеткізілмеген. Бұл әрекеттің сәтті болғаны екіталай, өйткені Жапония сол кезде Сакокудағы оқшаулау саясатына қатты берілді.
Caron advocated for establishing trade with both Japan and China, laying out a system of purchasing silks and other trade good from China, then selling them in Japan for silver at "60 or 70 percent profit". This silver could then be immediately used to purchase more goods from China to sell in a "wheel of commerce," self sustaining after only an initial outlay of silver from France itself. In Caron's view, "this is the only trade that can enrich the French Company". An official letter from Louis XIV to the Emperor of Japan was drawn up and instructions prepared for its delivery and subsequent trade negotiations, but it seems that this plan was not carried to fruition and the letter was never conveyed to Japan. It is unlikely that this effort would have succeeded, as Japan was deeply committed to its Sakoku policy of isolation at that time.
Мадагаскар
1665 жылы Франсуа Карон Мадагаскарға барды. Компания Мадагаскарда колония құруға үлгермеді, бірақ жақын маңдағы Бурбон (қазіргі Реюньон) және Исль-де-Франс (қазіргі Маврикий) аралдарында порттар құрды. XVII ғасырдың аяғында француздар шығыс жағалауда сауда орындарын құрды.
In 1665, François Caron sailed to Madagascar. The Company failed to found a colony on Madagascar but established ports on the nearby islands of Bourbon (now Réunion) and Isle de France (now Mauritius). In the late 17th century, the French established trading posts along the east coast.
Үндістан
Карон Үндістанда Суратта (1668) және Масулипатамда (1669) француз форпостарын құрды; Луи XIV оған Сент-Михаэль орденін беру арқылы осы жетістіктерін мойындады. 1668 - 1672 жылдары Суратта "Коммисар" болды. Француз Шығыс Үндістан компаниясы 1673 жылы Пондичерриде сауда орталығын құрды. Бұл қала ақырында Францияның Үндістандағы басты қонысы болды. 1672 жылы ол Сейлондағы француз күштерін басқаруға көмектесті, онда Трикомалидегі стратегиялық шығанақ басып алынды және Коромадель жағалауындағы Сент-Том (мейлапур деп те аталады) да алынды; дегенмен, оның әскери табысының салдары қысқа болды. Француздар осы кішігірім жаулап алулардан 1673 жылы Карон Еуропаға бара жатқанда қуып шығарылды. Ол 1673 жылы 5 сәуірде Еуропаға қайтып келе жатқанда Лиссабон маңында кемесі суға батып қайтыс болды.
Caron succeeded in founding French outposts at Surat (1668) and at Masulipatam (1669) in India; and Louis XIV acknowledged those successes by awarding him the Order of St. Michael. He was "Commissaire" at Surat between 1668 and 1672. The French East India Company formally set up a trading centre at Pondicherry in 1673. This outpost eventually became the chief French settlement in India. In 1672, he helped lead French forces in Ceylon, where the strategic bay at Trincomalee was captured and St. Thomé (also known as Meilâpûr) on the Coromandel coast was also taken; however, the consequences of his military success was short lived. The French were driven out these modest conquests while Caron was en route to Europe in 1673. He died as his ship sank off Lisbon on 5 April 1673, while he was returning to Europe.