Тарих

Қоныс 1870 жылдары Мпондо және көршілес Тембу тайпалары арасындағы қарым-қатынастардың шиеленісуіне жауап ретінде, буферлік аймақ ретінде құрылды. 1875 жылы магистрат кеңсесі ашылды. Сол жылы тағайындалған алғашқы судья – Ж.Ф. Бойес есімді адам болды. Келесі бірнеше жылда қоныс дамып, 1882 жылы британдық отаршыл әскерлерінің әскери бекетіне айналды. Қаланың өзі 1883 жылы Мтата өзенінің жағасында салынды. Шамамен бір ғасырдан кейін, қаладан сегіз шақырым жоғарыда Мтата су тоғаны салынды. Мтата аймақтың жетекші әкімшілік орталығы болды, онда англикандық және католик соборлары орналасқан. Қала Транскей территориясының Бас кеңесінің (Бунга деп белгілі) штаб-пәтеріне айналды, ал 1903 жылы парламент ретінде пайдаланылған ғимарат салынды. Содан кейін, 1908 жылы қалалық әкімшілік ғимараты салынды. Қалада Форт-Хэр университетінің филиалы ашылды, ал 1977 жылы Транскей тәуелсіздік алғаннан кейін ол Транскей университетіне айналды. 2005 жылы Транскей университеті, Шекаралық Техникумы және Шығыс Кейп Техникумы бірігіп, Уолтер Сисулу Технология және Ғылым университетін құрды. Университет кампусы аймақтың алғашқы қоғамдық радиостанциясы UCRFM-нің базасы болды, ол 1996 жылы жұмысын бастады және маңызды хабар таратушыға айналды. 1973 жылдың 1 тамызында Мтата жоғары соты ашылды. 1973 жылы Уматада қара нәсілді көшбасшылардың саммиті өтті, онда тәуелсіздік алғаннан кейін өз мемлекеттерін біріктіру туралы шешім қабылданды. 1976 жылы Транскей бантустан ретінде тәуелсіздік алды, бұл Оңтүстік Африкадан тыс жерде мойындалмаған дербес мемлекет болды. Мтата "Умтата" деген атпен астана болды. Транскей үкіметі кезінде Транскейдің сол кездегі билеушісі К.Д. Матанзиманың есімімен аталған әуежай салынды. 2012 жылдың 21 мамырында әуежайды Шығыс Кейп облысының премьер-министрі Ношоло Кивиет қорғаныс министрі Линдиве Сисулуға ресми түрде тапсырды. Алайда, Оңтүстік Африка Ұлттық қорғаныс күштері 2013 жылы әуежайдың бақылауын тоқтатты. Әуежай Мтата әуежайы деп қайта аталды. Апартеидтің соңына жеткеннен кейін, африкалық бизнес және кәсіби қауымдастықтың бір бөлігі дәстүрлі ақтардың экономикалық белсенділігіне қатысты аймақтарға көшті, бұл муниципалитетте экономикалық төмендеуге себеп болды деп жиі айтылады, бірақ бірқатар құрылыс жобалары жаңаруға үміт береді. Оңтүстік Африканың көптеген қара көшбасшылары, соның ішінде Уолтер Сисулу, Сабело Фама, Банту Холомиса және Нельсон Мандела осы аймақтан шыққан, ал зейнеткер Мандела Мтатадан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай орналасқан Куну туған ауылына барып қайтты. Мтата – Нельсон Манделаның өмірін тойлайтын Нельсон Мандела жолының маңызды торабы. Мұнда үш Нельсон Мандела мұражайы бар. Үш нысанға бөлінген бұл мұражайлар Нельсон Манделаның өмірі мен заманының маңызды аспектілерін жинап, түсіндіріп, көрсетеді. Мұражайдың үш тарихи орны Мвезо, Куну және Мтатадағы Бунга ғимаратында орналасқан. Бунга ғимаратында "Азаттыққа ұзақ жол" тарихы және Нельсон Мандела алған көптеген сыйлықтардың көрмесі ұсынылған. 2004 жылдың 2 наурызында Умата "Мтата" деп қайта аталды.

Бизнес

Мтхатада екі ірі такси бизнесі бар: Uncedo Taxi Association және Border Taxi Association. Бұл қауымдастықтар Мтатадан Либод пен Порт-Сент-Джонсқа дейінгі R61 тас жолы үшін таласқан. Бұл талас салдарынан үкімет такси тұрақтарын жапты. Осы кезеңде 60-тан астам адам қаза болды. 2018 жылы полиция министрі Бхеки Селе Мтхатадағы барлық такси тұрақтарын жауып, такси қауымдастықтары полициямен келіссөздер жүргізіп, бірігіп, бір қауымдастық құруын талап етті, бірақ олар бас тартты. Соның салдарынан полиция бірнеше таксиді алып кетті. Мтхатада сағалар тұрақтары ашылды, бірақ ашылмаған тұрақтар наразылықтарға алып келді, наразылар мен полиция арасында резеңке оқтар мен көзден жасарғыш газ қолданылып, жақын жердегі мектепке (Сент-Джон колледжі) әсер етті. 2019 жылы Уолтер Сисулу университетінің соңғы курс студенттері қолжетімді протездер жасады. Бұл студенттер – Сифосетху Мгвили және Занодумо Годлимпи – ең инновациялық прототип үшін WSU вице-канцлерінің алғашқы сыйлығымен марапатталды.

Дін

Қала Мтхата Рим-католик діоцезінің және Мтхата Англикан діоцезінің епископтық тақтасы болып табылады.

Экономика

Мтхата ОР Тамбо аудандық муниципалитетіне қарасты, ол барлық кедейлік көрсеткіштері бойынша Шығыс Кейп провинциясының ең кедей ауданы болып табылады. Аймақтағы ең төменгі Адами Даму Индексі (0,45) және кедейлік деңгейінің ең үлкен айырмашылығы (2 231 миллион) осы Шығыс Кейп провинциясында тіркелген. Бұл ауданда кедейлік деңгейі жоғары (64,6%), жұмыссыздық 65,5%-ды құрайды, ал сауаттылық деңгейі 42,2%-ға жетеді. 2006 жылы King Sabata Dalindyebo жергілікті муниципалитетінің тұрғындары төлемеген коммуналдық қызметтер үшін 250 миллион ранд қарызы болған. Оның кредиторларының арасында Оңтүстік Африка Салық қызметі (оған 18 миллион ранд), Мемлекеттік Инвестициялар Комиссиясы (84 миллион ранд), Ұлттық Су шаруашылығы және Орман департаменті (46 миллион ранд) және Оңтүстік Африка Даму Банкі (13 миллион ранд) бар. SA Delivery мәліметтері бойынша, қара нәсілді Мтхата тұрғынының орташа жылдық табысы 15 762 рандты құрайды. Қаланың жолдарының жағдайына, коммуналдық желілер мен инфрақұрылымның тозуына қатысты көптеген шағымдар түсіп келеді. Жалпы құлдырау мен қоғамдық тұрақсыздыққа эндемикалық саяси жемқорлық, муниципалитеттердің тиімсіздігі және кең таралған қылмыстың себепкер екені жиі айтылады. Осының барлығына қарамастан, Мтхата үшін жаңа кезең басталып келеді, оған BT Ngebs Mall және Mayfair Hotel сияқты инфрақұрылымдық объектілердің салынуы куә.

Мекемелер

Синаве Тхутузела күтім орталығы, 2001 жылы құрылған зорлау оқиғаларына байланысты дағдарыс орталығы, айына 60-тан 120-ға дейін науқас қабылдайды, олар шалқар жерден келеді. Ол «Оңтүстік Африкадағы ең үздік күтім орталығы» сыйлығымен марапатталды. Синаве соса тілінде «біз сізбен біргеміз» деген мағынаны білдіреді.

Климат

Мтатаның жылы мұхиттық климаты (Köppen Cfb) ылғалды субтропиктік (Cfa) және жартылай шөлейтті (BSh/BSk) климаттарға жақын орналасқан. Мтатада күшті дауылдар жиі болады, олардың кейбіреулері торнадо сипатында өтеді. 1995 және 2023 жылдар аралығында Мтатаны бірнеше торнадо шалды, соңғысы – әуежайға және оның маңындағы тұрғын үйлерге зақым келтірген EF3 торнадосы.