Кіріспе

Испанияның ортағасырлық діни және әскери ордені

Алькантара ордені (Леон тілінде: Orde de Alcántara), сондай-ақ Сент-Жулиан рыцарлары деп те аталады, 1166 жылы құрылған және 1177 жылы Папа III Александрмен бекітілген Леонның әскери ордені болды.

Алкантара

Алкантара – Тахо өзеніндегі қала (өзен осы жерде көпірмен – арап тіліндегі cantara, содан атауы шыққан – кесіп өтеді). Қала Екстремадура жазығында орналасқан, бұл 12 ғасырда Иберия түбегінде мұсылмандар мен христиандар арасындағы үлкен қақтығыс алаңы болған. Алкантараны алғаш рет 1167 жылы Леон патшасы Фердинанд II жаулап алды; 1174 жылы ол қайтадан Әбу Якуб Юсуфтың қолына түсті; және 1214 жылға дейін қайта басып алынбады, сосын Леон патшасы Альфонсо IX оны жаулап алды. Трюхильо ордені 1195 жылға дейін орденнің Кастилиядағы тармағы болды. Осы жауды қорғау үшін, көптеген шабуылдарға ұшырайтын шекарада патша әскери ордендерге жүгінді. Орта ғасырларда тұрақты әскерлер мен гарнизондар болған жоқ, бұл кемшілікті әскери ордендер әскери дайындық пен монахтық тұрақтылықты біріктіре отырып толықтырды. 1214 жылы Алкантара алғаш рет Калатрава кастильдік рыцарларының қамқорлығына берілді, олар 1212 жылы Лас-Навас-де-Толоса шайқасында Альмохадтарға қарсы көрсеткен ерлігінен кейін үлкен қолдау алды. Леондық Алонсо өзінің мемлекеті үшін осы атақты орденнің арнайы тармағын Алкантарада құруды жоспарлады. Алайда, төрт жылдан кейін орден бұл бекет Кастилиядағы бас штабынан тым алыс екенін шешті. Олар жоспардан бас тартып, патшаның рұқсатымен қаланы әлі қалыптасу кезеңіндегі, Сент-Жулиан де Перейро рыцарлары деп аталатын ерекше Леондық орденге тапсырды.

Орденнің пайда болуы

Бұл орденнің пайда болуы түсініксіз, бірақ біршама күмәнді дәстүрге сәйкес, әулие Джулиан де Перейро Саламанка аймалының уалиы болған, онда оның кеңесімен бірнеше шақырушылар мұсылмандарға қарсы тұру үшін Тежу өзенінде қамал салған. Олар 1176 жылы Леон патшасы Фернандоның жарлығында еске алынған, бірақ олардың әскери мінезіне сілтеме жоқ. Олар алғаш рет 1177 жылы Папа Александр III-нің паптық бұйрығымен әскери орден ретінде мойындалды. Калатрава орденімен жасалған келісім арқылы олар цистерциандық ереже мен киімді (қызыл крестпен ақ плащ) қабылдады және Калатрава шеберінің тексеру және түзету құқығына бағынды. Бұл одақ ұзаққа созылмады.

Ішкі келіспеушіліктер

Алкантара рыцарлары жаңа атаумен көптеген қамалдар мен жерлерді иеленді, көбінесе мұсылмандардың есебінен. Олар соғыста түскен олжа мен ізгі ниетті сыйлықтар арқасында зор байлық жинады. Бұл олардың тағдырындағы маңызды бетбұрыс болды. Алайда, олардың арасындағы талаптар мен келіспеушіліктер күшейді. Ұлы магистр лауазымы бәсекелес үміткерлердің мақсатына айналды. 1318 жылы Ұлы магистр Руй Ваз өзінің рыцарларымен қоршауға алынды, оған Калатрава Ұлы магистрі де қолдау көрсетті. Осы қайшылықтың нәтижесінде үш Ұлы магистр пайда болды, оларды рыцарлар, цистерциандықтар және король қолдады. Мұндай келіспеушіліктердің тууына себеп – әскери ордендер маврлар Иберия түбегіндегі соңғы бекінісінен қуылғаннан кейін өзінің негізгі мақсатын жоғалтқандығы болуы мүмкін. Кейбір авторлар олардың құлдырау себептерін 14 ғасырдағы қара өлімнен монастырлардың қырылуымен және ең білікті еместерді қабылдауға рұқсат берген бейтараптықпен байланыстырады. Соңында, соғыс саласындағы революция болды, қазіргі артиллерия мен жаяу әскердің күшеюі феодалдық дәуірдегі қарулы атты әскерді басып озды, ал ордендер әлі де ескірген күресу тәсілдерін ұстана берді. Дегенмен, ордендер өз байлықтары мен көптеген вассалдары арқасында патшалықтағы зор күш болып қала берді және көп ұзамай саяси қозғалыстарға белсенді қатысты. Кастилияның Педросы мен оның ағасы Генрих Бастард арасындағы қақтығыс, бүкіл Еуропаны екіге бөліп, Алкантара рыцарлары да екі топқа бөлініп, бір-бірімен соғысты.

Патшалық қатысуы

Патшалар өз тарапынан ұлы шеберді сайлауға белсенді қатысудан жаңылған жоқ, себебі ол патша билігіне осындай құнды қолдау көрсетуге қабілетті еді. 1409 жылы Кастилия регенті өзінің ұлы Санчоны, сегіз жасар баланы, Алькантараның ұлы шебері етіп тағайындауға қол жеткізді. Бұл интригалар 1492 жылға дейін жалғасты, содан кейін Папа Александр VI Католик патшасы Фердинанд Арагонды Алькантараның ұлы шебері қызметіне өмір бойына бекітті. Адриан VI өзінің шәкірті Карл V үшін одан да жоғары деңгейге көтерілді, өйткені 1522 жылы ол Испанияның үш шеберлігін таққа берді және тіпті олардың мұрагерлігіне әйелдер арқылы жол ашты. Алькантара рыцарьлары 1540 жылы Әулие Тақтың қаулысымен бойдақ болуға берген уәдесінен босатылды және ортақ өмірдің байланыстары үзілді. Орден корольдың ыстықтарын сыйлау үшін пайдаланатын сыйлықтар жүйесіне дейін төмендетілді. Отыз жетіден аспайтын "Комендариялар", елу үш қамал немесе ауыл болды. Француз үстемдігі кезінде 1808 жылы Алькантараның кірістері тәркіленді және олар тек 1814 жылы Фердинанд VII-нің қайта орнатылуынан кейін ішінара қайтарылды. Либералдық монархия 1830 жылдары Орденнің көптеген мүліктерін тартып алды, бірақ 7 сәуірдегі патшалық жарлық бойынша 1848 жылы төрт Орденнің игіліктерінің көп бөлігі қалпына келтірілді. 1851 жылғы Конкордатта төрт Әскери Орденге өз аумақтарында шіркеулік юрисдикцияны сақтап қалуға рұқсат берілді, ал юрисдикцияның титулы корольге (немесе королеваға) Апостольдық делегация арқылы төрт Орденнің әкімшісі ретінде берілді. Тартып алынған мүліктердің бір бөлігі қалпына келтіріліп, Ciudad Real маңында шоғырландырылды, ал басқалары алысқа таратылып, орналасқан епархияларға біріктірілді және Орденнің юрисдикциясынан шығарылды. Қазір Сиудад-Реал қаласының айналасында шоғырланған аумақтар жаңа Приория ретінде белгіленді, Прелатура nullius dioeceseos "Сантьяго, Калатрава, Алькантара және Монтезаның төрт қайта біріккен Әскери Ордендерінің Приориясы" деп аталды, Приор Дораның титулдық епархиясын ұстап тұрып, оның Приория шіркеуі немесе Кафедраль ретінде Сиудад-Реалдағы бұрынғы Санта-Мария-дель-Прадо приход шіркеуі берілді. 1873 жылдың 12 ақпанында жарияланған 1-ші испан Республикасының алғашқы қадамдарының бірі барлық Әскери Ордендерді жою болды, 9 наурыздағы жарлықпен бекітілді; Папа Пий IX Ордендердің шіркеулік юрисдикциясы тиімсіз деп есептеді, олардың игіліктерін жақын епархияларға ауыстырды. Республика Президенті, Ла-Торре герцогы, мұны Папаның жеңілдігі ретінде қарастырып, Әскери Ордендер мен олардың басқару органы - Трибуналды қайта құрды. 1875 жылдың 18 қарашасында жарияланған "Ad Apostolicam" бұрышы Ордендердің шіркеулік юрисдикциясын және Сиудад-Реалдағы Приорияны қайта орнатты. 1876 жылдың 6 маусымында Приорияның салтанатты ашылуы өтті, ал келесі жылдың 29 қыркүйегінде бірінші Приор тағайындалды. 1876 жылдың 1 тамызындағы патшалық жарлықпен әкімшілік тағы бір рет Tribunal Metropolitano y Consejo de las Órdenes Militares деп аталды, ол дворяндық дәлелдемелерді реттеуге, рыцарьларды қабылдауға және тағайындауға, лауазымдар мен офицерлерді тағайындауға, приходтарды құруға немесе жоюға, шіркеулер мен капеллаларды салуға немесе жөндеуге, игіліктер мен ауруханаларды басқаруға және ережелерді немесе жарғыларды өзгертуге жауапты болды; үкімет осылайша төрт Орденнің заңды өмір сүруін ресми түрде мойындады. Алфонсо XIII 1916 жылы Әулие Тақ белгілі бір ережелерді бекіткен кезде өзінің жаңа Ұлы шебері және мәңгілік әкімші атағына Папаның нақты мақұлдауын алды. 1906 жылғы 18 ақпандағы патшалық жарлық Митрополиттік сот пен Кеңеске қатысты ережелерге кейбір өзгерістер енгізді, бұл 1931 жылы монархия құлағанға дейін енгізілген соңғы ресми ережелер болды. 2-ші Республика 1931 жылдың 29 сәуірінде Республика жарияланғанынан екі апта өткен соң Ордендерді тарату және Трибуналды тарату туралы жарлық шығарды, бірақ Consejo de las Órdenes Militares туралы ештеңе айтпады, бұл органның құқықтық жағдайы сақталды. Бұл тарату Кардинал-Приматтың дереу наразылығын тудырды, өйткені осы Ордендердің діни сипаты Конкордатпен реттелді. Бұрынғы актіні өзгерту арқылы Соғыс министрлігі 1931 жылдың 5 тамызындағы жарлығымен төрт Орденді Испанияның Ассоциациялар туралы заңына бағынды деп жариялады, ол бес маэстрананы да осы мәртебеге айналдырды және "Хунта немесе Уақытша комиссия" деп атады, оған Consejo орнына заңды тұлға берді. Барселона графы, король Хуан Карлос I-нің әкесі, 1978 жылы король ресми түрде "Сантьяго, Калатрава, Алькантара және Монтеза рыцарлық ордендерінің Корольдік Кеңесінің деканы" деп тағайындады. Ол қайтыс болғаннан кейін Алькантара Орденінің бас қолбасшысы, Калабрия герцогы Карлос, оның орнына тағайындалды және 2015 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ұлы, Калабрия герцогы Педро, Орденнің басшысы болды.