Кіріспе

Голланд зерттеушісі, дипломаты және саясаткер (1598–1655) Формозаның үшінші губернаторы

Питер Нуйц немесе Нуйц (1598 – 11 желтоқсан 1655) – голланд зерттеушісі, дипломаты және саясаткер. Ол 1626–27 жылдары Голландтың Шығыс Үндістан компаниясының Австралияның оңтүстік жағалауын картаға түсірген маңызды экспедициясына қатысты. 1627 жылы ол Жапониядағы Голландия елшісі болып тағайындалды, сондай-ақ сол жылы Формоза губернаторы қызметіне бекітілді. Кейіннен ол ресми міндеттерін нашар орындауы және жеке өміріне қатысты қауесеттердің таралуы салдарынан даулы тұлғаға айналды. Ол жапон-голландия қарым-қатынастарын жақсарту үшін айыпталды, қорланды, айыппұл төледі және түрмеге қамалды. 1637 жылы Голландия Республикасына оралған ол Хюльстер Амбахт және Хюльст қалаларының мэрі болды. Бүгінде ол 1626–27 жылғы саяхатынан кейін оның құрметіне аталған Оңтүстік Австралия жағалауындағы географиялық нүктелердің атауларында еске алынады. 20 ғасырдың басында Тайваньдағы жапондық оқулықтарда ол "типикалық өршіл батыс зорбасының" мысалы ретінде көрсетілді.

Ерте өмір

Питер Нюйц 1598 жылы Нидерланд Республикасындағы Зеландиядағы Миддельбург қаласында саудагер Лоренс Нюйц пен оның әйелі Элизабет Вальранцтың отбасында дүниеге келді. Лейден университетінде философия ғылымында докторлық дәрежесін алғаннан кейін Миддельбургке әкесінің сауда компаниясында жұмыс істеуге оралды. 1613 жылы Лейде атақты шығыстанушы Эрпениуспен бірге болған Питер Нюйц Марокконың Төменгі елдердегі елшісі Әл-Хаджаримен кездескені белгілі. Әл-Хаджари Питердің "Амикорум" альбомына жазған жазбасында былай дейді: «Тамаша жас жігіт Питер Нюциус маған оның үшін бірдеңе жазуды сұрады, сондықтан мен оған былай деймін: құдіреті шексіз Алланың бұйрықтарына бағыныңдар және Одан басқа ешкімге табынбаңдар, ата-аналарыңа бағыныңдар және оларға көңілді болыңдар». Әл-Хаджаридің Нюцидің "Амикорум" альбомына жазған жазбасы, Лейден, 11 қыркүйек, 1613 жыл. VOC-тің Шығыс Азиядағы Батавия штаб-пәтеріне қалыпты бағыттан ауытқып, кеме шығысқа қарай жалғасты және Австралияның оңтүстік жағалауының 1500 шақырымдай бөлігін Албаниден (Батыс Австралия) Оңтүстік Австралияның Седунаға дейін картаға түсірді. Кеме капитаны Франсуа Тийсен бұл аймақты кемедегі ең жоғары лауазымды адам болған Нюйцтің есімімен ′t Landt van Pieter Nuyts (Питер Нюйцтің жері) деп атады. Бүгінде Оңтүстік Австралия штатындағы бірнеше аймақтар әлі де оның атын алып жүр, мысалы, Нюитс рифі, Нюитс мүйісі және Нюитс архипелагы; бұл атауларды британдық кемеші және картограф Мэтью Флиндерс берген.

Жапониядағы елші

1627 жылғы 10 мамырда, Австралияға саяхатын аяқтағаннан кейін бір ай өткен соң, Нюйц Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы үшін бірден Формоза (Тайвань) губернаторы және Жапониядағы елші болып тағайындалды. Ол осы қызметінің аясында Жапонияның билеушісі Токугава Иемицу шогунының сарайына барды. Сонымен қатар, Нагасакиде тұратын және Формозада жиі сауда жасайтын жапон саудагері Хамада Яхей он алты Формозалықты Жапонияға алып барып, оларды Формозаның билеушілері ретінде көрсетті. Оның жоспары Формозалықтардың Тайваньқа тәуелсіздік беруін шогунға ұсыну еді, ал Нюйц Жапонияда аралға қатысты голландтардың талаптарын жариялау үшін келді. Екі елшіліктің екеуі де шогунмен кездесуден бас тартты (голландиялықтардың сәтсіздігі Нюйцтің "мақтаншыл мінез-құлқы мен саяхаттастарының қимылдары" және "Хамаданың сарайдағы іс-қимылдары" деп түсіндірілді). Кейбір дереккөздерде ол осы уақытта Формозалық әйелге ресми түрде үйленгені айтылады.

Нюйц губернатор болып қызмет еткен кезде 1629 жылы испандықтар Формозада өздерінің орналасқан жерін белгіледі. Ол бұл жағдайға қатты алаңдап, испандықтарды Тамсуй мен Келангтағы бекіністерінен ығыстыру үшін Батавияға шұғыл түрде экспедиция жіберуді сұрады. Хатында ол испандықтардың голландтардың іс-әрекетіне кедеріс келтіру мүмкіндігіне және голландтардың аралдың солтүстігін басып алу арқылы алатын саудалық пайдаға назар салды. Колониалды билік оның өтінішін қанағаттандырмады және 1641 жылға дейін испандықтарға қарсы ешқандай шара қолданбады.