Кіріспе

Де-Хэвиленд ұшақ мұражайы, бұрын Де-Хэвиленд ұшақ мұрасы орталығы аталған, Англияның Гертфордшир графтығындағы Лондон Колниде орналасқан волонтерлер басқаратын авиация мұражайы. Мұражай жинағы Де-Хэвиленд Mosquito ұшағының түпкілікті прототипі мен қалпына келтіру шеберханаларының айналасында қалыптасқан, сондай-ақ Де-Хэвиленд Vampire ұшағының бірнеше мысалын қамтиды – бұл әлемдегі үшінші қолданысқа енгізілген реактивтік ұшақ. Бұл мұражай елдегі бір өндірушіге арналған ең ірі мұражай болып табылады.

Солсбери залы

Бұл жерде 9 ғасырдан бері бірнеше ірі сарайлар орналасқан. Қазіргі үйді 1668 жылы лондондық банкир Джеймс Хоэр салған, ол король Карл II және Нелл Гвиннмен байланысты болған, олар сарайға апаратын көпірдің жанындағы шағын үйінде тұрған. Кейіннен сарай әртүрлі адамдардың қолына өтіп, 19 ғасырдың соңында бірнеше шаруалар иеленген. Алайда, 1905 жылы леди Рэндольф Черчилль, Корнуоллис Вест ханым ретінде, мұнда тұруға келді. Оның ұлы Уинстон Черчилль жиі келіп тұратын қонаққа айналды. 1930 жылдары Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолының өкілі сэр Найджел Гресли мұнда тұрды. Ол A4 Pacific типті локомотивтерін жасауға жауапты болды, олардың бірі – «Маллард» әлі күнге дейін бумен жүретін локомотивтердің арасындағы әлемдік жылдамдық рекордын сақтап тұр. Локомотивтің аты сарайдың орналасқан жеріндегі қаздардың құрметіне қойылған деп есептеледі. 1939 жылдың қыркүйегінде де Хавиланд ұшақ компаниясы Салисбери залында «Москито» жобалық тобын құрды, ал «Москито» прототипі E0234/W4050 Салисбери залының жанындағы көрші ғимараттарда салынды. Бұл ғимараттар кейіннен бұзылыпты. Airspeed Ltd компаниясын де Хавиланд ұшақ компаниясы сатып алғаннан кейін, Airspeed Ltd ұшақ конструкторы Хессел Тилтман басқаратын жобалық топ құрды. Тилтманның жобалық жұмыстары бастапқыда Хертфордширдегі Хэтфилдтегі де Хавиланд техникалық мектебінде жүргізілді, содан кейін Лондон Колнейдегі Салисбери залына көшірілді. Зейнеткер армия майоры Уолтер Голдсмит Салисбери залын сатып алғаннан кейін, оның соғыс кезінде де Хавиланд компаниясы қолданғанын білді. Ол сол кезде Хэтфилдтегі де Хавиланд компаниясының жарнамалық бөлімін басқарған Билл Бэйрдке хабарласып, компанияның оны «Москито» жобалық орталығы ретінде пайдаланғанын және Бэйрд бастапқы прототипті Хэтфилд әуежайының жанындағы Фиддлбридж қоймаларында жасырғанын білді. Ұшақты өртеу туралы бірнеше ұсыныстан бас тартып, Бэйрд ескі ұшаққа баспана бере алатын адамды тапқанына қуанды. Де Хавиланд Хэтфилдте ұшақтың негізгі жөндеу жұмыстарын жүргізді, ал Голдсмит 1959 жылы Салисбери залында ұшақты қабылдады.

Москиттің үлгісі

Москито прототипі Солсбери залында көрсетілген алғашқы ұшақ болды, одан кейін 1968 жылы де Хавиллэнд вампирі мен Веном үлгілері қосылды. 1970 жылы коллекцияға Ливерпуль қаласы сыйға берген де Хавиланд Москитоның тағы бір үлгісі қосылды, ол "Москито эскадрильясы" фильмінде пайдаланылғаннан кейін берілді. Кейіннен коллекция кеңейтілді, 1978 жылға дейін бір орындық вампир, Теңіз Веном, Теңіз Виксен, Чипмунк және Көгершін үлгілері келді. Сонымен қатар, 1976 жылы Mosquito FB6 фюзеляжы келді; ол қазір Еуропада сақталған ең көп санындағы түрінің жалғыз сақталған данасы. Мұражайда әлемдегі алғашқы реактивтік авиалайнер – соңғы сақталған квадрат терезелі де Хавиллэнд Комет 1 ұшағының фюзеляжы орналасқан.

Кейінгі тарих

Қосымшалар қоғамы көптеген экспонаттарды қалпына келтіру және сақтау жұмыстарын жүзеге асырды, 1978 жылы «Чипмунк» ұшағымен басталып, кейіннен 2003 және 2007 жылдар аралығында мүшелері оны қайта қалпына келтірді. Сондай-ақ, 1980 жылы Ливерпульдегі бұрынғы «Москито» ұшағына арналған ангар салуға белсенді қатысты, содан кейін ұшақты толығымен қалпына келтіріп, 1990 жылы аяқтады. Қосымшалар қоғамы «Тайгер моты», «Шарқыраған моты», «Москито 6», «Герон», «Дивер», бірнеше «Вампир» және коллекциядағы көптеген басқа ұшақтардың жөнделуіне де жауапты болды. 2001 жылы «Москито» прототипінің консервацияға зәру екені анықталды. Бұл жұмысты BAE Systems және «Мұра лотереясы» қоры қолдады. «Москито» прототипінің қалпына келтірілуі 2015 жылдың желтоқсан айында оның 75 жылдығына сәйкес аяқталды. Қазір ол Уолтер Голдсмит ангарында басқа екі «Москито» ұшағымен бірге қойылған. 2016 жылдың қаңтар айында музей бастапқыда Джеффри де Гавиленд ангары деп аталған жаңа ангар ашты. Кейіннен жаңа ангар ашылғанда бұл ангар Эми Джонсон ангары деп аталды және қазір музей жобаларында жұмыс істейтін еріктілерді көруге болатын семинарлар үшін пайдаланылады. Музей 2020 жылдың ақпан айында жаңа Сэр Джеффри де Гавиленд ангарын ашты.

Сақталған әуе кемесінің

de Havilland DH.98 Mosquito TT.35 TJ118 – Фюзеляж, мұрын бөлігі алынып тасталған. de Havilland DH.100 Vampire FB.5 VV217
de Havilland DH.104 Dove 6 D IFSB – ARG Fishburn-ге уақытша берілген.
de Havilland DH.112 Venom FB.4 WR539
de Havilland DH.112 Venom FB.50 J 1632
de Havilland DH.112 Venom FB.54 J 1790
de Havilland DH.112 Venom NF.3 WX853
de Havilland DH.113 Vampire NF.10 WM729 – тек фюзеляж бөлігі
de Havilland DH.125 Jet Dragon G ARYA – тек кабина бөлімі

Қайта қалпына келтіріліп жатқан ұшақтар

de Havilland DH.89A Dragon Rapide G AKDW
de Havilland DH.98 Mosquito I W4050
de Havilland DH.112 Sea Venom FAW.22 XG730