Кіріспе

Неміс анатомы және физикалық антропологы (1873-1948)

Франц Вайденрайх (7 маусым 1873 – 11 шілде 1948) – эволюцияны зерттеген еврей неміс анатомы және физикалық антропологы.

Өмір және мансап

Вайденрайх Страсбургтегі Кайзер Вильгельм университетінде оқыды, 1899 жылы медицина ғылымының докторы дәрежесін алды. 1921 жылдан 1924 жылға дейін ол Хайдельберг университетінде антропология профессоры болды, ал 1934 жылы Чикаго университетінде арнайы шақырылған профессор ретінде дәріс берді. 1935 жылы ол канадалық палеоантрополог Дэвидсон Блэктің орнына Қытай геологиялық сараптама басқармасының Кенозой зерттеу зертханасының құрметті директоры болды. Вайденрайх Пилтдаун адамының «химера» екенін, яғни екі туыс емес түрдің қосындысы екенін, фтор талдауы Пилтдаун адамының жалған екенін дәлелдегенге дейін көп бұрын айтқан болатын. Вайденрайх Гигантопитек блэкіні Гигантроп блэкі деп атады, бұл адамның алғашқы түрлері кейінгілерге қарағанда әлдеқайда ірі болған деген теорияға негізделген. Алайда, бұл теория Коп-Деперет ережесіне (ұшпайтын жануарлардың тік эволюциялық қатарында түрлердің мөлшері керісінше емес, артады делінеді) қайшы келгендіктен, профессор доктор фон Кенигсвальд Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жапондық концлагерінен оралғаннан кейін оны қабылдамады. Кенозой зерттеу зертханасының құрметті директоры ретінде ол сондай-ақ Қытайдың Чжоукудиан қаласында табылған Пекин адамының (сол кезде Синантроп пекиненсис деп аталған) қазбаларын зерттеді. Вайденрайх Пекин адамын зерттеу негізінде «Адам эволюциясының Вайденрайх теориясын» жасады. Анатомист болғандықтан, Вайденрайх Пекин адамының қазіргі қытайлармен ортақ көптеген анатомиялық ерекшеліктерін байқады, бұл оның адам тегінің полицентрлік эволюциялық моделіне әкелді. Американдық журналист және жазушы Питер Х. Уайден оның туысы, ал АҚШ сенаторы Рон Уайден оның шөбересі.

Полицентрикалық эволюция

Вайденрайх полицентрикалық (көп аймақтық) гипотезаны алғашқылардың бірі болып ұсынды, ол адам популяциялары Ескі дүниеде Хомо эректустан Хомо сапиенс сапиенске дейін тәуелсіз түрде дамығандығын, сонымен бірге түрлі популяциялар арасында гендер ағыны болғандығын айтты. Вайденрайх теориясының белсенді жақтаушысы Карлтон Куон болды; алайда, Куон Вайденрайхтың эволюцияға қатысты полицентрикалық көзқарасын өзгертіп, гендер ағынына бұрынғыдай көп мән бермеді.