1919 ж. Бессарабияда украин басшылығымен Хотын көтерілісі болды. Ол румыниялық билікке қарсы, украин шаруалары мен казактар қатысқан тәуелсіздік күресінің бөлігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1919 жылғы Бессарабиядағы украиндықтар бастаған көтеріліс
Ukrainian led insurrection in Bessarabia, 1919
Хотын көтерілісі (Рăscoala de la Hotin немесе Revolta de la Hotin; Хотинське повстання) – Буковина мен Подолия арасында орналасқан Бессарабия аймағының солтүстік шетіндегі украиндықтар бастаған көтеріліс. Бұл оқиға 1919 жылдың 7 қаңтары мен 1 ақпаны аралығында, Бессарабияның Румыния Корольдігіне қосылғанына бір жыл толмаған кезде болды. Қазіргі Хотын қаласы Украинаның Черновцы облысында орналасқан; 1919 жылы ол Румыния мен Украина Халық Республикасы (ҰХР) арасындағы де-факто шекарадағы Хотын уезінің орталығы болды. Көтеріліс қарулы жергілікті тұрғындар, негізінен украин шаруалары, украин халық армиясының казак дезертирлері, молдавандық топтар, сондай-ақ жергілікті большевиктер мен ақ гвардияшылардың көмегімен жүзеге асырылды. Бұл Украина Тәуелсіздік соғысының бір бөлігі, алайда ҰХР оны құпия түрде қолдады ма, әлде ресми түрде жоққа шығарғаннан кейін оның рөлі даулы мәселе болып қалуда. Румын және совет тарихнамаларында дәстүрлі түрде баса көрсетілетін большевиктердің рөлі де осылайша талқыланады. Сондықтан Хотын көтерілісі Ресей Азамат соғысы мен украин-совет соғысына байланысты. Көтерілісшілердің бірнеше күндік партизандық әрекеттерінен кейін, ҰХР аумағынан жаттықтырылған партизандық жасақ Днестрді кешіп өтіп, 23 қаңтарда қаланы басып алды, бұл румын армиясының гарнизондарында шатастық тудырды. Олар «Директорияны» құрды, ол Хотынның мойындалмаған үкіметі ретінде әрекет етті. Оның мақсаты – Париж бейбіт келісімдері алдында уездің немесе бүкіл Бессарабияның мәртебесін өзгерту болды, бірақ ішінде ҰХР мен большевиктерге жақын топтарға бөлінді. Бірнеше күннен кейін генерал Клеанте Давидоглу басқаратын румын армиясы Директорияны құлатты және қарулы шаруаларды іздеуді бастады. Көтеріліске қарсы шараларды сынаушылар Днестрдің екі жағалауындағы елді мекендерді кездейсоқ оққа тұтып, бомбалау салдарынан 11 000 немесе одан да көп адам қаза тапты, ал 50 000 адам жер аударылды деп есептейді. Румын армиясының деректері репрессияның қатал болғанын мойындайды, бірақ қаза тапқандардың санына қатысты пікірлер әртүрлі. Көтерілісшілер ҰХР-ның бейәрекеттігіне наразылық білдіріп, Қызыл Армия мен Ақ гвардия арасында бөлінді. Хотын көтерілісінен кейін Бессарабия большевигі Григорий Котовскийдің Тигинаға жасаған шабуылы болды, оның жасағына Хотын көтерілісіне қатысқандар да кірді. Осындай оқиғалар Антанта державалары үшін коммунистік революцияға қарсы кепілдік ретінде қаралатын Үлкен Румыния үшін Бессарабияны сақтап қалды. 1919 жылдың соңында Оңтүстік Ресейдің Қарулы Күштері, әртүрлі ақ гвардиялық күштерді біріктіріп, Бессарабияға басып кіруге тырысты, бірақ Қызыл Армияға жеңіліп қалды. Кеңес Одағы Хотин уезіндегі партизандарды қолдауын жалғастырып, 1940 жылы Бессарабияны толыққанды аннексиялады.
The Khotyn Uprising (Răscoala de la Hotin or Revolta de la Hotin; Хотинське повстання) was a Ukrainian led insurrection in the far northern tip of Bessarabia region, nestled between Bukovina and Podolia. It occurred on January 7–February 1, 1919, less than a year after Bessarabia's annexation by the Romanian Kingdom. The city it was centered on is now known as Khotyn (Хотин), and is located in Chernivtsi Oblast, Ukraine; in 1919, it was the capital of Hotin County, on the unofficial border between Romania and the Ukrainian People's Republic (UNR). The revolt was carried out by armed locals, mainly Ukrainian peasants, assisted by Cossack deserters from the Ukrainian People's Army and groups of Moldovans, with some support from local Bolsheviks and White Russians. It forms part of the Ukrainian War of Independence, though whether or not the UNR covertly supported it, beyond formally reneging it, is a matter of dispute. The role of Bolsheviks, which has been traditionally highlighted in Romanian and Soviet historiography alike, is similarly debated. The Khotyn Uprising is therefore ambiguously linked to the Russian Civil War and the Ukrainian–Soviet War. After days of guerilla activities by peasants, a large contingent of trained partisans crossed the Dniester from UNR territory, and, on January 23, managed to capture the city, creating confusion among Romanian Army garrisons. This group then formed a "Directorate", acting as Khotyn's unrecognized government. It aimed to change the status of the county, or of all Bessarabia, ahead of the Paris Peace Conference, but remained internally divided into pro UNR and pro Bolshevik factions. Within days, the Directorate was toppled by the returning Romanian Army under General Cleante Davidoglu, which also began a hunt for armed peasants. Critics of the intervention count 11,000 or more as killed during arbitrary shootings and shelling of localities on both banks of the Dniester, with 50,000 expelled. Romanian Army sources acknowledge that the repression was violent, while they may dispute the body count. Participants in the revolt were generally alienated by the UNR's inaction, dividing themselves between the Red Army and the Whites. The Khotyn Uprising was closely followed by a raid on Tighina, carried out by the Bessarabian Bolshevik Grigory Kotovsky, whose forces came to include Khotyn veterans. Such incidents secured Bessarabia for Greater Romania, seen by the Entente Powers as a guarantee against communist revolution. In late 1919, the Armed Forces of South Russia, coalescing various White entities, sketched out an attempt to invade Bessarabia, but lost ground to the Red Army. The emerging Soviet Union continued to back partisans in Hotin County during the interwar, until annexing Bessarabia entirely in 1940.
1918 жылға дейін
Украинаның Хотинге (немесе Хотинге) деген талабы Галич княздігіне дейін жетеді, ал бұл жерлер Мажарстан патшалығына қарағанға дейін украиндықтардың онда қоныстанғаны туралы хабарлар бар. Кейін қала Венгрияның вассалдықтарынан пайда болған Молдавия княздігіне қарасты, ол Осман империясының тәуелді мемлекетіне айналды. Императорлық Ресей 1710–1711 жылдардағы Прут өзені жорығымен Молдавияға басып кіріп, османдықтарды Хотын бекінісін жаулап алуға және 1714 жылы Хотин уезін жеке раяға қайта құруға мәжбүр етті. Қала 1812 жылғы Бухарест шартынан кейін Ресей құрамына енді, сол кезде барлық тараптар оны Бессарабиядан бөлек деп мойындады. Бес жылдан кейін өткізілген халық санауында Ресейдің бұл аймаққа 7000 русин отбасын қоныстандырғаны анықталды. Көші-қон тұрақты қарқынмен жалғасты, көбінесе жеке кәсіпкерлікпен байланысты, ал Молдавия-Бессарабия боярларының «үлкен-үлкен жерлеріне» жұмысшылар қажет болды. 1900 жылға қарай украиндықтар аймақ халқының көпшілігін құрады, бірақ нақты санау жоқ. Тарихшы Николае Энчудың мәліметінше, 1918 жылы 121 украин ауылы, 52 румын ауылы және 16 аралас ауыл болған. Хотын қаласында Бессарабия еврейлері тұрды, бірақ олардың саны туралы екіұайлы мәліметтер бар, олар тұрғындардың басым көпшілігінен бес бөлігіне дейін құрады. Ресей билігі кезінде Хотин уезі Бессарабия губернаторының құрамына Хотинский уезі ретінде енді. Оның құрамында, немесе земствода, ресейлік дворяндық, әсіресе бәсекелес Крупенский және Лисовский отбасылары басым болды; 1900 жылы оған Александр Н. Крупенскийді қоса алғанда, бұрынғы мүшелері басым болды. 1912 жылдан бастап, земство президенті румын ұлтшылы Димитрие А. Уатулға өткеннен кейін оның бақылауы жеңілдеді. Ресейдің үстемдігі Бірінші дүниежүзілік соғыста қайтадан сынаққа түсті, сол кезде Хотиннің солтүстік аймақтары көрші Буковина герцогтігімен бірге қираған майданға айналды. Соңғысы Ресей мен Румынияны жеңгеннен кейін Хотынды қосып алуды көздеген Австрия-Мажарстанның кеңейтілуі болды. Ақпан революциясынан кейін Уатул Ресейдің Уақытша үкіметі тағайындаған Хотын комиссары болды. Оның бақылауды қайта орнату әрекеті нәтижесіз болды, өйткені бұрын құқығынан айырылған әлеуметтік топтар өздерінің кеңестерін құра бастады және орталық заңдарды орындаудан бас тартты. Бұл кеңестер барлық жер иелерін әлеуметтік жағынан қамтамасыз етуді бұйырды. Уақытша үкімет қараша революциясы кезінде құлады, бұл Бессарабия мен Хотынның мәртебесін белгісіз қалдырды. Бессарабия өзін бұрынғы ресейлік елші Ион Инкулец басқарған автономиялы Молдавия Демократиялық Республикасына (МДР) қайта ұйымдастырды. Инкулецтің өзі аймақты, оның ішінде Хотынды, румындық және украиндық сепаратизмнен қорғау керектігін және Ресей Федеративтік Республикасына қосылуы керектігін атап өтті. Ол «Хотин жеріндегі қирау» аймақтық үкімет құрудың басты себептерінің бірі деп атады. Жаңадан құрылған Бессарабия армиясының он когортасына аймақты қайтадан бақылауға алу туралы бұйрық берілді. Сондай-ақ жаңадан жарияланған Украина Халық Республикасы (УНР) 1917 жылдың шілдесінде бүкіл Бессарабияға немесе Хотын аймағына талап қойды, сонымен қатар МДР және Румыниямен достық қарым-қатынас орнатты. Румыния премьер-министрі Иоанн И. К. Братиану, Орталық державалардың басып кіруіне қарсы Молдавия майданын сақтап қалуға үміттенген, жаңа режимді өз жағына тартуды көздеді. 1918 жылдың қаңтарына қарай Сирет өзенінің бойында орналасқан Ресей империясының әскері большевиктер мен УНР-ға адал болғандарға бөлінді - соңғылары румындық билікке біріншісін басу арқылы көмектесті. Румын армиясы Бессарабияға кіруге МДР мен УНР-дің мақұлдауын сұрады, онда ол большевиктердің орталықтарын бейтараптандыруға көмектесті. Бұл жағдайда УНР МДР-ді тануға келісті, бірақ Хотин және Четатя Албэ округтеріне нақты талаптар қойды. Осы арада аймаққа қарсы ақ қозғалысы мен Кеңес Ресейінің талаптары болды, екеуі де жергілікті украиндар арасында наразылықты туғызды. 1917 жылдың қарашасындағы сайлауда Хотин округінде УНР қарсыластары Николае Босие Кодреану, Николае Чернауцеану және Константин Юркуды Бессараб халық жиналысына немесе Сфатул Țării делегаттары ретінде таңдады. Желтоқсан айында 10-шы армия корпусының украиндық сарбаздары Хотынды УНР-ға қосу керек деп жариялап, керісінше тілек білдірді. УНР дипломаты Отто Эйхелманн 1918 жылдың наурызында, бұл заң шығарушы орган Румыниямен одақ құруға дауыс бергенде, Хотин өкілдерінің жоқ екенін айтты; алайда, Сфатул қаулылары біртілді Бессарабияның «Хотинден Исмаилға» дейін созылатынын нақты көрсетті. Совет Ресейіне қарсы он бір күндік соғыстан кейін Орталық державалар, Австрияны қоса алғанда, осы шекараларды жеңілген қарсыластарына таңуға мүмкіндік алды. Румынияның Бессарабиядағы қатысуы, УНР мен Орталық державалардың арасындағы жұмыс альянсының басталуымен бірге, «[румындардың] Орталық державалармен соғыстан шыққандығының белгісі» болды. Ақпан айында үш тарапты бейбіт келіссөздер басталды, сол кезде Австрия румындық дипломаттарға Бессарабия мәселесі Орталық державалар үшін көбінесе маңызды емес екенін хабарлады: «[Бессарабия] мәселесін Румыния, оны әскери түрде басып алған, және украиндық және молдавиялық республикалар тікелей шешеді».
The Ukrainian claim to Khotyn (or Hotin) extends back to the Principality of Halych, with reports that Ukrainians had settled there before the lands fell to the Hungarian Kingdom. The city then belonged to the Principality of Moldavia, which grew out of a Hungarian fief, before becoming a tributary state of the Ottoman Empire. Imperial Russia began its incursions into Moldavia with the Pruth River Campaign of 1710–1711, prompting the Ottomans to annex Khotyn Fortress and reconstruct the corresponding Hotin County into a distinct raya in 1714. The city was finally absorbed into Russia following the Bucharest Treaty of 1812, during which time it was recognized by all parties as being distinct from Bessarabia proper. A census conducted five years later reported that 7,000 "Ruthenian" families had been colonized into the area by Russia. Immigration continued at a steady pace, and was in large part a private enterprise, with hired hands needed for the "immense estates" of Moldo Bessarabian boyars. By 1900, Ukrainians were a likely majority of the area's population, although no definitive count exists. According to historian Nicolae Enciu, in 1918 there were 121 all Ukrainian villages, 52 all Romanian, and 16 mixed. Khotyn town was populated by Bessarabian Jews, though accounts differ on their number, from a vast majority to a fifth of the inhabitants. Under Russian rule, Hotin County was incorporated with the Bessarabia Governorate, as Khotinsky Uyezd. Its assembly, or Zemstvo, overrepresented Russian nobility, in particular the rival Krupensky and Lisovsky families; in 1900, it was dominated by members of the former, including Alexander N. Krupensky. Its control was looser from 1912, when the Zemstvo presidency went to a Romanian nationalist, Dimitrie A. Ouatul. Russian dominance was again being challenged during World War I, when the northern areas of Hotin were a devastated battlefield, along with the neighboring Duchy of Bukovina. The latter was an extension of Austria Hungary, which envisioned annexing Khotyn upon defeating Russia and Romania. Following the February Revolution, Ouatul became Commissar for Khotyn, appointed by the Russian Provisional Government. His attempt to reassert control was ineffectual, as previously disenfranchised social groups began forming their own soviets and refusing to abide by central laws. These soviets decreed the socialization of all landed estates. The Provisional Government fell during the November Revolution, which left Bessarabia and Khotyn with an uncertain status. Bessarabia formally reorganized itself into an autonomous Moldavian Democratic Republic (RDM), headed by the former Russian envoy, Ion Inculeț. Inculeț himself noted that the region, including Khotyn, needed to be defended from Romanian and Ukrainian separatism, and remain attached to a Russian Federated Republic. He cited "devastation in the land of Hotin" as one of the main reasons for establishing a regional government. Ten cohorts of the newly formed Bessarabian Army were ordered to resume control of the region. Also newly proclaimed, the Ukrainian People's Republic (UNR) issued claims to the whole of Bessarabia or to Khotyn area as early as July 1917, but also maintained friendly relations with the RDM and Romania. Romanian Premier Ion I. C. Brătianu, who still hoped to maintain the Moldavian Front against encroachment by the Central Powers, intended to bring the new regime to his side. By January 1918, the Imperial Russian Army spread out along the Siret River had divided itself into Bolsheviks and UNR loyalists—the latter helped Romanian authorities by repressing the former. The Romanian Army sought both RDM and UNR approval for its subsequent incursion into Bessarabia, where it helped neutralize Bolshevik centers. In the event, the UNR agreed to recognize the RDM, but made specific claims to Hotin and Cetatea Albă counties. Meanwhile, rival claims on the region were made by both the White movement and Soviet Russia, both of which fomented dissent among local Ukrainians. In the elections of November 1917, opponents of the UNR in Hotin County had chosen Nicolae Bosie Codreanu, Nicolae Cernăuțeanu, and Constantin Iurcu as their delegates to the Bessarabian people's assembly, or Sfatul Țării. In December, Ukrainian soldiers from the 10th Army Corps expressed a contrary wish, declaring that Khotyn needed to be included in the UNR. A UNR diplomat, Otto Eichelmann, argued that there were no Hotin representatives on show in March 1918, when this legislature voted in favor of union with Romania; nevertheless, Sfatul resolutions made specific reference to unified Bessarabia as extending "from Hotin to Ismail". Following the Eleven Days' War against Soviet Russia, the Central Powers, including Austria, could impose these borders on their defeated adversaries. The Romanian presence in Bessarabia, which coincided with the start of a working alliance between the UNR and the Central Powers, stood as a "clue that [Romanians] too are out of the war with the Central Powers." Trilateral peace negotiations began in February, when Austria announced Romanian diplomats that the Bessarabian question was largely irrelevant to the Central Powers: "the [Bessarabian] question is to be solved directly between Romania, which occupies it militarily, and the Ukrainian and Moldavian republics".
Австрия-Румыния-Украина даулары
3 наурызда Брест келісіміне сәйкес, БҰҰ Солтүстік Бессарабиядағы Австрияға қатысты талаптарынан бас тартты. Бұрынғы Хотинский уезі сол айда Австрия атынан Корольдік венгрлік гонвед әскерлері басып алды. Венгрлер Очницаға дейін (соның ішінде) округті, сондай-ақ Сорока округінің солтүстік бөлігін бақылады; қарулы келісім шарттарына сәйкес, румын армиясы қалған аумақтарды, оның ішінде Хотиндегі 8 ауылды ұстап тұрды. Келесі айдың басында Буковиналық румын Ион Нистор азаматтарды, соның ішінде Хотин тұрғындарын, "ата-бабаларыңыз сияқты, ескі шекараны күзетуге шақырды". 1918 жылғы 14 сәуірде румын және РДМ өкілдері Хотин аумағының шығысында және Днестрдің төменгі ағысында Отачиде шекаралық өткізу пунктін құрды. Осы күндері Украина мен Румыния арасындағы қарым-қатынас шиеленісті күшейді, украиндық тараптың Бессарабиядағы румын әскерлерінің болуына ресми наразылық білдіргені туралы хабарлар тарады. Мамыр айының басында Александру Маргиломан басқаратын жаңа румын үкіметі Орталық державалармен бейбіт келісімге келуге келісті. Маргиломан келіссөздерге "еш жағдайда Хотинды жоғалтпаймыз" деп уәде бергенімен, нәтижесінде 600 шаршы километр жер, оның ішінде көршілес Герца аймағымен бірге округтің бір бөлігі Австрияның Буковинасына берілді. Осы келісімге байланысты Австриямен аннексияланған немесе басып алынған Хотиннің бөліктері Австрия-Мажарстан халықтары үшін астық қамтамасыз ету ортасы ретінде пайдаланылды. Маргиломанның келісімімен күштеп енгізілген бұл тактика 1918 жылдың маусым айына қарай қатты тапшылыққа әкелді. Бірнеше ай ішінде венгр әскери әкімшілігі Украинаның Орталық Кеңесіне бағынатын барлық кеңестер мен кеңселерді таратып, тек қайта құрылған земствоға ғана өкілеттік берді. Мұндай шектеулерге тап болған жергілікті украиндықтар партизандық отрядтар құруға кірісті. Сәуірде БҰҰ орнына Австрия мен Ақтарға жақын жаңа режим – Гетманат келді, ол Хотин округіне және Сороканың "төрт приходына" дейін кеңейуге тырысты. Хотинде Украина армиясының бөлімшесі құрылды, оның ішінде Колесников басқаратын 2-ші атқыштар дивизиясы болды, оның азаматтық билігі Маргиломанның бұл аймаққа қатысты талаптарынан ерікті түрде бас тартқанын мәлімдеді. 26 мамырда судья Олекса Сухаренко Днестрдің арғы жағында орналасқан Подоль губерниясының билігімен Хотиннің старостасы болып тағайындалды; ол жауапкершілікке тартылмады, өйткені оның орнына П. Избыцкий келді. Австрия билігі ақыры Избыцкийдің келуіне келісті, бірақ оны кез келген нақты биліктен айырды. 1918 жылдың шілдесінде румындар Гетманат өкілдерінің, соның ішінде Александр Шульхиннің Бессарабияны толығымен аннексиялауға тырысқаны туралы хабарларға алаңдады. 1918 жылдың қарашасында Германияның қарулы келісімі аймақтағы саяси жағдайды өзгертті. Бессарабияның Румыниямен бірігуі сол айда, аймақтық автономия таратылған кезде күшіне енді. Хотин округіндегі бақылау күздің соңына дейін номиналды болып қалды: 1918 жылдың 22 қазанында земствоның көпшілігі округтің Ресеймен қайта бірігуіне дауыс берді, бұл румын армиясының Бессарабияда болуы аннексиямен аяқталады деп қорқынышты білдірді. Маргиломан өзінің әскерлеріне Хотин мен Буковинаны бірге басып алуға бұйрық берді. Бесінші армияның бөлігі болған 1-ші румын кавалерия дивизиясы бұрынғы аймаққа кірді; оған 3-ші қызыл халат полкі мен 40-шы жаяу әскер полкі басшылық етті, екеуі де генерал Клеанте Давидоглуға бағынды. Староста Избыцкий жергілікті ополченниктерге румындардың шабуылына қарсы тұрмауды кеңес берді. Хотын 10 қараша күні кешке австриялықтардан босатылды. Румын гарнизонына 3-ші шекара полкі қосылды, бұл "Днестрде большевиктердің шоғырлануы" туралы "сақындырған мәлімдемелерге" жауап ретінде жасалды. Қаланың айналасында бір шақырымдық шектеу аймағы орнатылды, азық-түлік тәркіленді, тұрғындарға барлық қару-жарақ пен оқ-дәріні тапсыруға бұйрық берілді. Сондай-ақ Давидоглу "әскерлерді большевизмге итермелеген" Липчаниден келген адамды тез және үлгілі түрде өлтіргенін хабарлады. Шабуыл сонымен қатар Днестрдің сол жағалауындағы Могилёв Подилскийге де тиді, оны Бухаресттегі украиндық миссияның өтініші бойынша румын әскерлері басып тыныштандырды. 20 қарашада Избыцкий өзінің наразылығын генерал Давидоглу мен қызыл халатты полковник Георге Моруцкийге тіркеп, Хотын қаласының "Украина мемлекетінің аумағы" екеніне сенімділігін растады. Ол кезде оған өлкеден кету туралы бұйрық берілді және ол ресми актілерін өзен арқылы, Каменец-Подольскийде шығарып жатты. Өзінің Хотыннан жасаған мәлімдемесінде Давидоглу "Бессарабия 1812 жылға дейін румын провинциясы болған және бүгін де румын жері болып қала береді" деп мәлімдеді, оған қарсы шыққандар Подольға кетіп қалуы мүмкін екенін ескертті. Желтоқсан айында БҰҰ қайта құрылды, ал оның басшылары Хотин округіндегі румын қызметін қадағалауды жаңартты. Оның директориясы "барлық шаруа, провинциялық, округтік және тіпті аудандық съездері" Хотынның Үлкен Украинаның құрамында болуын қолдайтыны туралы хабарламалар алды. БҰҰ деректері 1918 жылдың соңында "террор саясатымен" сипатталады, оның ішінде "көбінесе күнсіз адамдарды ату, әйелдерді, балаларды және қарттарды азаптау, тонау, әйелдерге зорлық-зомбылық көрсету және жаппай жала жабу". Румын жағындағы шекарадағы украин шаруалары жаңадан қабылданған жер реформасынан да мазасыз болды, ол жергілікті кеңестерден тартып алынған жерді иелеріне қайтарды және басқа учаскелерді құнына сатуға ұсынды. БҰҰ Подоль өкілдерінің хабарламаларында желтоқсан айында "Стара Ушица украиндықтарының көмегімен молдавандық топтар" Днестр арқылы румын шекарашыларына кездейсоқ шабуылдар жасағаны айтылды. Мұндай шабуылдардың бірінен кейін румын артиллериясы 24 желтоқсан күні Стара Ушицаны атқылады. БҰҰ өкілдері бастапқыда Давидоглумен келісіп, бұл "бандиттік" шабуылдар екенін айтты. Олар румындар жауаптыларды тапсыру туралы ультиматум қойғанда тартынды және румын әскерлері Жванецте БҰҰ шекарашысын ұрып-саптырғанда одан да ашуланды. Алайда, 5 қаңтарда олар "Бессарабиялық Ұлттық Одақтың" Хотин округінің тұрғындарына көмек көрсету туралы өтінішін мойындаудан бас тартты. Оның орнына Хотынның тұрғындары Ақтармен байланысты ресейлік ұлтшылдарды біріктірген Бессарабияны құтқару комитетінен қолдау тапты. Ерлік армиясынан қаржы алған полковник Жураи Тирасполда партизандық отрядтарды даярлауды бастады.
On March 3, the Treaty of Brest effectively meant that the UNR renounced its claims in northern Bessarabia to Austria. The former Khotinsky Uyezd was occupied by the Royal Hungarian Honvéd, on behalf of Austria, that same month. Hungarians controlled the county down to (and including) Ocnița, as well as the northern extremity of Soroca County; under the terms of an armistice, the Romanian Army held on to the remaining areas, including 8 villages in Hotin. Early the following month, the Bukovinan Romanian Ion Nistor invited civilians, including those of Hotin, to "stand guard on the old border, as your grandparents and ancestors before you". On April 14, 1918, Romanian and RDM officials set up a border crossing at Otaci, east of Hotin area and further downstream on the Dniester. UNR–Romanian relations grew more hostile over those days, with rumors emerging that the Ukrainian side had formally protested against the Romanian presence in Bessarabia. In early May, a new Romanian government, headed by Alexandru Marghiloman, agreed to sign peace with the Central Powers. Although Marghiloman went into the negotiations promising that "under no circumstances would we lose Hotin", the act ceded 600 square kilometers of land to Austrian Bukovina, including parts of the county, alongside the neighboring Hertsa region. Under the resulting regime, parts of Hotin that were either annexed or occupied by Austria were exploited, as a breadbasket for the peoples of Austria Hungary. This tactic, which was enforced with Marghiloman's acquiescence, led to severe shortages by June 1918. Within months, the Hungarian military administration dissolved all soviets and offices answering to the Central Council of Ukraine, only delegating authority to the reestablished Zemstvo. Faced with such constraints, local Ukrainians began organizing into partisan units. In April, the UNR itself was replaced by a more Austrian and White friendly regime, the Hetmanate, which made some efforts to extend itself into Hotin County and the "four parishes" of Soroca. A branch of the Ukrainian Army, including a 2nd Cavalry Division under Commandant Kolesnikov, was established in Khotyn, whose civilian authorities argued that Marghiloman had willingly renounced his claims to the area. On May 26, judge Oleksa Suharenko was appointed Khotyn's Starosta by authorities from the Podolian Governorate, situated across the Dniester; he never took charge, as he was soon replaced by a P. Izbytskyi. The Austrian authorities ultimately consented to Izbytskyi's arrival, but stripped him of any real power. By July 1918, Romanians grew alarmed about reports that Hetmanate representatives, including Oleksander Shulhyn, were seeking to annex Bessarabia in its entirety. In November 1918, Germany's armistice changed the course of politics in the region. The unification of Bessarabia with Romania became effective the same month, when regional autonomy was dissolved. In Hotin County, control had remained notional until late autumn: on October 22, 1918, a majority of the Zemstvo voted in favor of the county's reunification with Russia, voicing their fear that the Romanian Army's presence in Bessarabia would end with annexation. As his final act in government, Marghiloman ordered his troops to take Hotin and Bukovina, together. The 1st Romanian Cavalry Division, part of the Fifth Army, moved into the former region; it was spearheaded by the 3rd Redcoats Regiment and the 40th Infantry Regiment, both of which were placed under General Cleante Davidoglu. Starosta Izbytskyi advised the local militia not to oppose the Romanian incursion. Khotyn was ceded by the Austrians on the evening of November 10. Soon after taking over, the Romanian garrison was joined by the 3rd Border Guards Regiment, responding to "alarmist claims" about "Bolshevik" concentrations on the Dniester. A one kilometer exclusion zone was enforced around the city, food was requisitioned, and the population was ordered to hand in all weapons and ammunition. Davidoglu also announced the swift and exemplary execution of a man from Lipcani "who incited the soldiers to Bolshevism". The incursion also touched Mohyliv Podilskyi, on the Dniester's left bank, pacified by Romanian troops by request of the Ukrainian mission in Bucharest. On November 20, Izbytskyi registered his protest with General Davidoglu and Redcoats Colonel Gheorghe Moruzzi, reaffirming his belief that Khotyn city was a "territory of the Ukrainian state". He had by then been ordered to leave the county, and was issuing his official acts from across the river, in Kamianets Podilskyi. In his own proclamation from Khotyn, Davidoglu insisted that "Bessarabia was a Romanian province until 1812, and it remains Romanian land today and forever", warning those who disagreed with him that they could leave for Podolia. In December, the UNR was reestablished, and its leaders resumed their observation of Romanian activities in Hotin County. Its Directorate heard reports according to which "all peasant, provincial, county and even district congresses" supported the notion that Khotyn belonged in a Greater Ukraine. UNR sources describe late 1918 as marked by a "terror policy", including "shootings of mostly innocent people, the torture of women, children and the elderly, looting, bullying and violence against women [and] a broad system of denunciation". Ukrainian peasants on the Romanian side of the border were additionally troubled by the newly adopted land reform legislation, which returned some land to owners that local soviets had dispossessed, and made other plots subject to ransom. Reports by UNR Podolian officials noted that by December "gangs of Moldovans", assisted by the Ukrainians of Stara Ushytsia, made random attacks on Romanian border guards across the Dniester. Following one such killing, Romanian artillery shelled Stara Ushytsia on December 24. UNR officials initially agreed with Davidoglu that these were "bandit" raids. They became reluctant when Romanians presented them with an ultimatum to hand in those responsible, and were further alienated when Romanian troops beat up an UNR border guard at Zhvanets. However, on January 5, they refused to acknowledge an appeal by the "Bessarabian National Union", which asked for intervention in support of Hotin County refugees. Instead, Khotyn's inhabitants found support from the Committee for the Salvation of Bessarabia, which reunited Russian nationalists associated with the Whites. With funds received from the Volunteer Army, Polkovnik Zhurari began the training of guerillas at Tiraspol.
Ашылу
Трансднестровский академигі Пётр Шорниковтың айтуынша, Зурари мен оның комитеті көтерілісті Париж бейбітшілік конференциясынан аз бұрын бастауды жоспарлаған, онда Бессарабия және Хотын мәселесі талқыланатын болды. Қарулы көтеріліс басталғанда Румыния билігі әлі де бекітіліп жатқан еді. Ғалым Светлана Сувейканың айтуынша, қиындықтардың алғашқы белгілері 1919 жылдың 7 қаңтарында, ескі стиль бойынша Рождество күнінде пайда болды. Украиналық тарихшы Александр Валентинович Потилчак «көтеріліс халықаралық сипатқа ие болды: украиндықтар да, молдавандықтар да көтерілісшілер қатарында шайқасты» деп атап өтті. Партизандық көшбасшы ретінде алғашқы молдаван Георге немесе Григоре Барбуца аталды. Басқа этностардың өкілдігі де басқа авторлармен сипатталған. «Көтеріліс басшылары» деп кейіннен аталғандардың арасында румындар мен молдаван өте аз болды. Ван Мёрс В. Лунгу мен Молдавия Совет энциклопедиясы ұсынған екі тізімді талдап, біріншісінде румындар мен молдаванды 1/8-ге, екіншісінде 3/16-ға есептеді. Автор атап өткен мысалдарға Никифор Адажи, Д. С. Циубану және И. С. Лунгу жатады. Тарихшы М. С. Станеску Леонид Якович Токанды (немесе Тонканды) румын және дін қызметкері ретінде сипаттады. Румын армиясының тарихшысы Иоанн Гюрка Давидоглуды тәртіп сақтау міндетіне жарамсыз деп санайды, себебі ол кейінгі шабуылды болжауға үлкермеді. Станеску сондай-ақ Давидоглу мен оның көмекшісі, полковник Кэрол Ресселдің Мохилив маңындағы әскер қозғалысы туралы хабардар болғанына қарамастан, «өз позицияларын нығайта алмағанын» атап өтті. 19 қаңтарда Подолиялық тәртіпсіздер Ататжиде Хотин округіне өтіп, румын шекарашыларын қарусыздатып, Сорокаға қарай жылжиды. Тарихшы Вим ван Мюрс бұл әрекетті «Бессарабия шаруалары Днестрден өтетін көпірді басып алып, Бессарабияға қару-жарақ контрабандалық жолмен жеткізуге тырысты» деп сипаттады. Бұл күшейтулер Арионешти, Кодрени, Наславчеа, Покровца және Руди ауылдарын басып алды; 23 қаңтарда Секуреньге жеткеннен кейін Хотинде көтеріліс басталды, румын гарнизонын қуып шықты. Екі күн бұрын Давидоглудың бөлімшелерінің көпшілігі төңіректегі ауылдарда көтерілісшілерді қуу үшін таратылды, бұл, Giurcă атап өткендей, «жаушыл халықтың көтерілісіне» ғана серпін берді. Хотиннің құлауы ол Недабаутиге шегінген кезде болды және Ноуа Сулицаға қарай одан әрі қозғалыс жоспарлады, себебі партизандар айналадағы барлық ауылдарды бақылайды деп қорқынышты. Ноуа Сулица мен Недабаути екеуі де көп ұзамай көтерілісшілердің қолына түсті, ал генерал Михаи Шинаның басшылығындағы қызыл халат бригадасы оларды қайтадан алуға бірнеше рет тырысты. Одан кейінгі шатастықта әртүрлі мақсатты шабуылдар румындық армия офицерлерін өлтірді, оның ішінде Вольцинтедегі Георге Мадгеару және Каларешеукадағы генерал Стэн Поэташ. Соңғы қастандық тікелей Барбутаның бөлімшесіне қатысты. 19 қаңтарда көтерілісшілер Бессарабия Ұлттық одағынан шыққан Бессарабия Дирекциясын құрды, екеуі де уақытша Каманецте орналасқан. Сол кезде Дирекция құрамында бес адам болды: Токан, Иван Степанович Дунгер, М. Ф. Лискун, Евген В. Лисак және И. И. Мардареев. Үш күннен кейін қатысқан топтардың бірі халықаралық қауымдастыққа, соның ішінде Кеңес Ресейіне және БҰҰ-ға, «Бессарабия халқының» зардаптарын және Бас басқарманы Бессарабияның заңды үкіметі ретінде атады. Осыған ұқсас мәтінде «Директоратқа қарсы және румындық мойынсұнбастан азат болу жолында» шабуыл жасағандар мен тонаушылармен бірге ату жазасына кесілетіндігі ескертілді. Директорлар Хотынның мэрі Гачикевичті (немесе Гочичери) орнынан түсіріп, тұтқындап, қала тұрғындарына үш күн ішінде 1,5 миллион рубль төлеуді бұйырды. Бұл жүктің басым бөлігі жергілікті яһудилерге тиді, оларды бүлікшілер зорлық-зомбылықпен ашық қорқытты. Румын жазушысы Константин Кирицеску бүлікшілер румын тұтқындарына қарсы соғыс қылмыстарын жасады деп айтады, соның ішінде тұрақты сарбаздарды асып немесе емірткелерін алып тастады және жергілікті Сигуранта басшысын линчтеп өлтірді. Яһудилер румындық сарбаздар мен шекара күзетшілеріне қолдау білдірді, олардың кейбіреулеріне Хотынның синагогаларында жасырынуға рұқсат берілді. Белсенділер бірліксіз болды: оңшылдар Хотинді орталықтаған және UNR-дің аннексиясына ашық «Кіші Буковина Республикасын» құруды ұсынды; солшылдар оның орнына «Бессарабия Демократиялық Республикасын» құруды ұсынды, бұл, тарихшы Ион Гуменай атап өткендей, Кеңес Ресейінің бір бөлігі ретінде жұмыс істеуі мүмкін еді. Соңғы ағымды мектеп мұғалімінен белсендіге айналған Иосип Волошенко Мардареев бейнеледі. Шорников қозғалыс ішіндегі көзқарастардың қақтығысын «ақтар мен қызылдарға бөлінген патриоттық күштердің айырылысы» деп қорытындылады, украиндық национализмнің және «Кіші Буковинаның» жақтастары Дирекцияның көпшілігін құрады деп хабарлады. 25 қаңтарда Иван Ф. Лискун мен Токан төрағалық еткен бұл кеңес Хотин округындағы 100 елді мекенге және болашақта Хотин районының барлық аймағына бақылау жүргізді. Көтерілісшілер күші 2000-нан 30 000-ға дейін жетті. «Бессарабия халық армиясы» деп аталатын бұл армия үш полк құрды: кавалерия (Рукшин), артиллерия (Анадол) және өздік қорғаныс бөлімдері (Дэнкауци). Бұл күштің бас қолбасшысы Филипук болды, ал Дэнкауци полкінің басшысы Константин Шинкаренко болды. Бессарабияға өткен алғашқы бөлімдердің бірі украиндық бронетранспортёрінің гарнизоны болды, ол Бессарабия теңізшісі Георгий Мюллердің басшылығына өтті. И. Лискун бұрынғы айда Одесса облысының губернаторы болғаннан кейін бұл аймаққа келді. Украиналық дереккөздерде ол Днестрден әскерін өткізбеуге бұйрық алғаннан кейін Украиналық халық армиясынан (UNA) дезертир болғаны хабарланды. Оның Гайдамакасы азаматтық қолдауға сүйенді және бірнеше рет Подлияға қару-жарақ пен жабдықтарды алу үшін UNR гарнизондарына шабуыл жасады. Кейбір мәліметтерде UNR-дың 7-ші жаяу әскер полкінің мүшелері 22 қаңтардан бастап жүздеген санымен Бессарабияға өткені айтылады. Алайда, бұл әскерлер Директоратпен келіспеушіліктерден кейін демобилизацияланды және қызыл тудың астына бірікті, большевиктік идеалдарды қабылдады. Көтеріліс соңына қарай UNR саясаткері И. Сияк басшылық еткен сияқты көрінеді. UNR атаманы Г. И. Маевски бұл экспедицияға да үлес қосты ма деген мәселе даулы болып қалуда. Тарихшы Ион Гуменай оны көтерілісшілер күшінің нақты қолбасшысы деп санайды; ұқсас шешім Черновцы мемлекеттік мұрағатынан авторлар тобы да жасады, олар Маевски Бессарабия Дирекциясына қару-жарақ таратып бергенін ұсынады. Потилчак ғалым және UNR саяси тұлғасы Дмитро Дорошенконың көтеріліске Маевскиден көмек келмегенін жоққа шығаруын жақсы көреді. Ғалым Джонатан Смеле UNR-дың «Совет-украин соғысының шешуші кезеңінде Румыниямен қақтығысқа түсуге мүмкіндігі болмағанын» айтады. UNR Бас штабынан түскен нақты бұйрық Подлия армия корпусын көтеріліске көмектесуге тыйым салды. Дегенмен, Дорошенко өзінің естеліктерінде UNR-дың 60-шы жаяу әскер полкі румындық қарсы шабуыл жағдайында көтерілісшілердің шегінуін қамтамасыз ету үшін немесе оларға көмектесу үшін Жуванецке ауданына көшірілгенін айтады. Станеску UNA көтерілісшілерге Окницада импровизациялық көпір салуға тікелей көмектескенін мәлімдейді. Корольдік теңіз күштерінің майоры М. Макларен, көтерілісшілер тарапынан румын тышпысы ретінде қателікпен тұтқындалған, UNA әскерлері көрінбегенін хабарлады, бірақ белгілі бір адалдығы белгісіз казактардың өтіп бара жатқанын байқады. Украиндық шенеуніктер 6 румын тұтқынын UNR аумағына тасығанда көтерілісшілерді қатаң түрде жақтырмады. Румын армиясы бұл реакцияны тіркемеді және Тирасполдан 16 еркін казакты кепіл ретінде ұстады.
According to Transnistrian academic Piotr Șornikov, Zhurari and his Committee planned for the rebellion to ignite just before the Paris Peace Conference, which was to analyze the issue of Bessarabia and Khotyn. Romanian rule was still consolidating when the armed rebellion began. Scholar Svetlana Suveică notes that the earliest signs of trouble came on the day set for Old Style Christmas—January 7, 1919. Ukrainian historian Oleksandr Valentynovych Potylchak notes that "the uprising had an international character: both Ukrainians and Moldovans fought in the rebels' ranks." The first attested partisan leader was a Moldovan, known as Gheorghe or Grigore Bărbuță. The representation of ethnicities other than Ukrainians is nevertheless qualified by other authors. Among those whose names were later advanced as "leaders of the revolt", very few were ethnically Romanian or Moldovan. Van Meurs analyzes two lists, respectively provided by V. Lungu and the Moldavian Soviet Encyclopedia, counting 1/8 Romanians or Moldovans in the former, and 3/16 in the latter. Examples noted by the author include Nikifor Adazhyi, D. S. Ciobanu, and I. S. Lungu. Historian M. C. Stănescu additionally describes Leonid Yakovych Tokan (or Toncan) as a Romanian by origin and a priest by training. Romanian Army historian Ion Giurcă sees Davidoglu as ill suited for the task of maintaining order, in that he failed to anticipate the subsequent incursion. Stănescu similarly notes that Davidoglu and his aide, Colonel Carol Ressel, "did not consolidate [their] positions", despite being informed of troop movements near Mohyliv. On January 19, Podolian irregulars crossed into Hotin County at Atachi, disarming Romanian border guards and moving in on Soroca. Historian Wim van Meurs describes this attempt as "Bessarabian peasants [ ] attempt[ing] to capture the bridge across the Dniester in order to smuggle arms into Bessarabia." These reinforcements succeeded in taking over a string of villages, including Arionești, Codreni, Naslavcea, Pocrovca, and Rudi; on January 23, after reaching Secureni, rebellion erupted in Khotyn itself, chasing out the Romanian garrison. Two days earlier, most of Davidoglu's units had been dispersed to chase the rebels in surrounding villages, which, as Giurcă notes, only gave impetus to an "uprising of the hostile population". The fall of Khotyn came as he had retreated to Nedăbăuți, and planning further moves toward Noua Suliță, for fear that guerillas were in control of all surrounding villages. Both Noua Suliță and Nedăbăuți fell to the rebels shortly after, and a Redcoats brigade, under General Mihai Schina, made repeated attempts to regain them. In the ensuing confusion, various targeted attacks killed Romanian Army officers, including Gheorghe Madgearu in Volcineți and General Stan Poetaș in Călărășeuca. The latter assassination is directly attributable to Bărbuță's unit. As early as January 19, the rebels had formed a Bessarabian Directorate, stemming from the Bessarabian National Union, with both of them provisionally located in Kamianets. At that moment in time, the Directorate is known to have comprised five men: Tokan, Ivan Stepanovych Dunger, M. F. Liskun, Evhen V. Lisak, and I. I. Mardariev. Three days later, one of the groups involved issued an appeal to the international community, including both Soviet Russia and the UNR, which referred to the sufferings of the "Bessarabian people" and to the Directorate as a legitimate government of Bessarabia. A similar text warned that all those "campaigning against the Directorate and against freedom from the Romanian yoke" would be shot, alongside rioters and looters. The Directors had by then deposed and arrested Khotyn's Mayor, Gachikevich (or Gocicherie), ordering the city population to pay them 1.5 million rubles within three days. Most of this burden fell on the local Jews, whom the rebels openly threatened with violence. Romanian writer Constantin Kirițescu further argues that the rebels committed war crimes against Romanian captives, including hanging or eviscerating regular soldiers and lynching a local chief of the Siguranța. Jews felt solidarity with the Romanian soldiers and border guards, some of whom were allowed to hide in Khotyn's synagogues. Activists were already disunited: right wingers proposed to create a "Republic of Little Bukovina", centered on Khotyn and opened to annexation by the UNR; leftists urged instead for the formation of a "Bessarabian Democratic Republic", which, as historian Ion Gumenâi argues, would have implicitly functioned as an extension of Soviet Russia. The latter current was illustrated by Iosip Voloshenko Mardariev, a schoolteacher turned activist. Șornikov summarizes this clash of visions within the movement as a "split of patriotic forces into Whites and Reds", with partisans of Ukrainian nationalism and "Little Bukovina" reportedly forming a majority of the Directorate. On January 25, this council, presided upon by Ivan F. Liskun and Tokan, claimed control over 100 localities in Hotin County, and all of what became the Khotyn Raion. The rebel force grew from 2,000 to 30,000 recruits. Styled "Bessarabian People's Army", it formed three regiments: cavalry (Rucșin), artillery (Anadol), and self defense units (Dăncăuți). A man by the name of Filipchuk was general commander of this force, with Konstantin Shynkarenko serving under him, as leader of Dăncăuți's regiment. One of the first units to cross into Bessarabia was the garrison of a Ukrainian armored train, which had placed itself under the command of a Bessarabian sailor, Georgy Muller. I. Liskun had reached the area after having served as governor of Odessa the previous month. As reported in Ukrainian sources, he had deserted from the Ukrainian People's Army (UNA) when ordered not to lead his troops over the Dniester. His Haidamaka relied on civilian support, and on several occasions returned into Podolia to raid UNR garrisons for cannons and supplies. Some accounts suggest that members of the UNR's 7th Infantry Regiment had crossed into Bessarabia by the hundreds from January 22. However, these troops had been demobilized after disagreements with the Directorate, and had embraced Bolshevik ideals, rallying under a red flag. Towards its very end, the uprising was apparently led by an UNR politician, I. Siyak. Whether or not UNR Ataman G. I. Mayevski also contributed to this expedition remains a topic of contention. Historian Ion Gumenâi sees him as an actual commander of the rebel troops; a similar verdict was advanced by a collective of authors from the State Archives of Chernivtsi, who suggest that Mayevski distributed arms to the Bessarabian Directorate. Potylchak favorably quotes academic and UNR political figure Dmytro Doroshenko denying that the revolt had any assistance from Mayevski. Scholar Jonathan Smele argues that the UNR, "at a critical point of the Soviet–Ukrainian War, could not afford to become embroiled in conflict with Romania". An explicit order from the UNR General Staff banned the Podolia Army Corps from intervening to assist the uprising. In his memoirs, however, Doroshenko hints that the UNR's 60th Infantry Regiment was moved to Zhvanets specifically in order to help the rebel expedition, or at least to cover its retreat in case of a Romanian counterattack. Stănescu claims that the UNA directly assisted the rebels with constructing a makeshift bridge at Ocnița. Major M. McLaren of the Royal Navy, who was mistakenly arrested by the rebels as a Romanian spy, reports that no UNA troops were on show, though noting the passing presence of Cossacks with an undisclosed allegiance. Ukrainian officials strongly disavowed rebels when they transported 6 Romanian prisoners into UNR territory. Their reaction was not registered by the Romanian Army, who responded by capturing 16 Free Cossacks from Tiraspol as hostages.
Қатыгездікпен қуғын-сүргін
Жалпы алғанда, Лискунның шабуылы Румыния армиясы тарапынан тез тойтарылды. Көтерілістің басында ол бұрынғы ескертулеріне сәйкес әрекет етіп, Нахоряны және Козлив Подольск ауылдарын қайталап-қайталап бомбалады. Осы кезеңде Давидоглу әскерлеріне түрлі бөлімшелер қосылды, соның ішінде Бакаудан Ноуа Сулицаға келген 37-ші жаяу әскер полкінің толық құрамы және Бальціден келген пулеметшілер. 28-30 қаңтарда полковник Виктор Томоровеану басшылығымен қайта құрылған бөлімшелер көтерілісшілерді Ноуа Сулица, Недабаути, Данкаути және Клискаутиден ығыстырып, Анадолға жетті; басқа топтар Ручин мен Рашковты қайта басып алды. Көршілес Буковинада әскерлер Хотин округіне кірмес бұрын қоршау жағдайы салынды; «1 ақпанға дейін көтерілісші күштер Днестрден кері шегінді, ішкі көтерілістер басылды». Хотын дирекциясына әлі де бағынышты күштер Днестрден Подолияға қайта өтіп, «жоғалтусыз» болды деп хабарланды. 28 қаңтардан бастап интервенцияны Давидоглудан кейін келген Николае Петала басқарды. Алайда Давидоглуды уақтылы ауыстыру мүмкін болмады, сондықтан ол және оның көмекшісі Рессел Хотынды басып алды; оларға кез келген шабуыл немесе көтерілісті «зор зорлық-зомбылықпен, тіпті [көтерілісшілердің] кез келген елді мекенін толық жоюмен» тоқтату туралы бұйрық берілді. Сондықтан Давидоглу осы қанды оқиғаға жауапты деп есептеледі. Гюрка Давидоглу «соғыс заңдары шегінде» әрекет еткенін айтса да, Ион Антонеску сияқты әріптес генералдары оның бейбіт тұрғындарды кездейсоқ өлтіруін сынады, бұл Румынияның «жабайылар елі» деген жағымсыз бейнесін қалыптастырды. Кейбір хабарламалар тонауға назар аударады, себебі румын әскерлері қысқы жағдайға дайын болмаған, қысқы киімдері болмаған. 37-ші полктің қызметкері Николае Коруиу Давидоглу әскерлеріне қаруланған үй иелерін атып, үйлерін өртеп, содан кейін «құрбан болғандардың киімдерін киюді» бұйырғанын еске алады. Алайда Коруи әскерлері өлтіру үшін атпағанын, жараланған азаматтардың қауіпсіз жерге қашуына мүмкіндік бергенін айтады. Румыния Бас штабының бастығы генерал Константин Презан бейбіт азаматтарды қорғауға бұйрық беріп, зорлық-зомбылықты мақұлдады, ал көтерілісшілерге «ешқандай жаны аяусыздық та, төзімділік те көрсетілмеуі керек». Генерал Шинаның алғашқы жарияламаларында жергілікті орыстар мен молдаван «христиандар және жақсы румындар ретінде әрекет етуге» шақырылды, «өйткені румындар жерінен гөрі тәтті, жұмсақ және қорғанышпен қамтамасыз етілген ел жоқ». Шина көтерілісшілердің зұлымдықтары туралы хабарларға тап болған кезде Давидоглуға «әр ауылды, барлық большевиктік топтарды және көтерілісші тұрғындарды қоршауға» қысым жасады; егер көтерілісшілердің қызметі жалғаса берсе, ол бүкіл елді мекендерді өртеп жібермек болды. Станеску «румындық әскери құжаттарына» сүйеніп, «большевиктердің бастаған агрессиясы кезінде 300-400 адам қаза тапқан, олардың іс-әрекеттеріне қолдау көрсеткен бірнеше елді мекендер толық немесе ішінара қиратылған» деп атап өтті. Потильчак жариялаған басқа да әскери жазбаларда көтерілісшілердің жеті ауылы толығымен өртенгені, 5000 көтерілісші қаза тапқандығы айтылады. Потильчак өзі 22 ауылдың қиратылғанын және 11000 құрбан болғанын, соның ішінде 165 теміржолшы мен 500 қарусыз азаматтың өлім жазасына кесілгенін хабарлайды. Ол сондай-ақ 15000 және одан жоғары көрсеткіштердің асыра бағаланғанын атап өтеді. Смеленің есебінде бұл мәлімдеме нақтыланған: «Украиналық дереккөздер қашпағандардың кем дегенде 15000-і румындар тарапынан өлтірілгенін көрсетеді». Михаил Мелтуховтың айтуынша, «румындық ресми мәліметтер бойынша, 5000-нан астам адам қаза тапты» және «15000 адам түрлі зардаптарға ұшырады». И. П. Фостой мен В. М. Подлубный да 160 теміржолшының қаза тапқанын, оның біреуі өзіне-өзі қол жұмсағанын айтады. Олардың сөзіне қарағанда, 11000 адамның саны 1925 жылы Халықаралық Қызыл Көмек ұйымы алғаш рет жариялаған бағадан басталады. Румыниялықтардың 369 адамы қаза тапты, оның ішінде 159-ы ұрыс кезінде, 93-і жараланған және тағы 117-сі жоғалып кеткен. Румыниялық дереккөздерде бейбіт тұрғындарды өлтіру туралы да бірнеше хабарлама бар. Лейтенант Георге Эминескудің айтуынша, оның әріптесі капитан Моциулски Очницаға жасалған шабуылға көмектескені үшін жауапты деп танылған теміржол сигнализаторын атып өлтірген. Бұл шараларды Макларен және UNR-ді аралап жүрген тағы екі британдық офицер бақылады; олардың біреуін Станеску әскери-теңіз барлау қызметінің лейтенанты Эдвин Бокхолл деп атады. Гюрканың айтуынша, олар УНР мен «украин большевик әскерлерін» жақтады, бұл репрессияның ауқымын арттырып көрсеткен және екі тараптың арасында қалған еврейлерге зиян келтірген хабарламалар жасады. Петала, Давидоглуды тергеуге бұйрық берді, Макларен тобының «сенімсіздігін» айтты. Станеску да британдық есепті «толық бұрмалау» деп бағалады, онда «большевиктер» «румындық репрессияның құрбандары» ретінде бейнеленген. Румыния тарапынан сұраққа алынған Макларен Хотынды румындардың бомбалауын, азаматтық делегация қаланың ашық екенін жариялағанға дейін жалғасқанын айтты. Оның сөзіне қарағанда, оккупанттар кең ауқымда тонаумен айналысып, «жабайы» ұрып-сапалаған. Ол бір сәтсіз орындалған өлім жазасын көргенін, күдікті ұры сағаттап азап шеккенін, сондай-ақ Недабаутиде 53 шаруаның атылғанын еске алады. Оның хабарламаларында Давидоглуның рұқсатымен жасалған қарақшылық кезінде бірнеше ұлдар мен қарттар атылғаны, сондай-ақ Никита Занковский есімді белгісіз жастағы адамның отбасының алдында сүргімен қадалғаны айтылады. Ұқсас оқиғалар Ручинде де болған, онда майор Попеску тұтқындарды өздеріне қабір қаздырып, содан кейін үйлерде тапқан мүгедектерді де өлтірген. Алайда Коруиу Хотында атылған қарақшының румын сержанты болғанын, ол тыйым салынған тонаумен ұсталғанын хабарлайды. Маклареннің есебі Хотынның бұрынғы мэрінің куәлігімен де қайшы келеді, ол британдық офицерлермен бірге түрмеге қамалған. Гачикевич жергілікті еврейлер тәртіптің қалпына келтірілуіне риза болғанын және румындардың «бірнеше шекаралық инциденттерден басқа ешқандай зиян келтірмегенін» айтты. Оның есебі Хотынның екі раввині, Самуил Хаис және Нахиев Ицковичтің ұқсас мәлімдемелерімен расталды, ал біріншісі Румыния королі Фердинанд I-ге алғыс айтқан хат та жазды. Макларен мәселесі генерал Презанға жеткізілді, ол үш британдық елшінің Бессарабиядан қуылғанын сұрап, алды.
Overall, Liskun's incursion was quickly rejected by the returning Romanian Army. In the early stages of the rebellion, it acted out on its previous warnings, repeatedly shelling the Podolian villages of Nahoriany and Kozliv. During this interval, Davidoglu's troops were joined by various units, including the entire 37th Infantry Regiment, which moved from Bacău to Noua Suliță, and the machine gunners of Bălți. On January 28–30, the regrouped units, under Colonel Victor Tomoroveanu, forced rebels out of Noua Suliță, Nedăbăuți, Dăncăuți and Cliscăuți, reaching Anadol; other groups retook Rucșin and Rașcov. A state of siege was imposed in neighboring Bukovina, before troops from there could be marched into Hotin County; "already on February 1, the insurgent forces were pushed back over the Dniester, and internal rebellions were repressed". A force still answering to the Khotyn Directorate was able to cross the Dniester back into Podolia, reportedly "without losses". From January 28, the intervention was nominally led by Nicolae Petala, who had taken over from Davidoglu. However, Davidoglu could not be replaced in time, and, with his aide Ressel, was the one to actually take Khotyn; they had already received orders to quell any incursion or revolt "with the greatest violence, including the complete destruction of any [rebel] locality". Davidoglu is therefore widely seen as responsible for the bloody interlude which followed. Although Giurcă believes that Davidoglu acted "within the confines of wartime regulations", fellow generals, including Ion Antonescu, criticized his random killing of civilians, noting that it enshrined Romania's negative image as a "country of savages". Some such reports concentrate on looting, since Romanian troops were generally ill prepared for a wintertime action, lacking any winter clothing. Nicolae Coroiu of the 37th Regiment recalls that Davidoglu informed his soldiers to shoot down any armed homeowners and burn down their houses, then "dress up in the clothes of the offending parties." Coroiu recalls however that his troops did not shoot to kill, allowing wounded civilians to flee for safety. General Constantin Prezan, Chief of the Romanian General Staff, approved of the violence, having issued orders that the peaceful civilians be protected, whereas "no pity, no tolerance should be displayed" toward rebels. General Schina's initial proclamations called on local Russians and Moldovans to act as "Christians and good Romanians [ ] for there is no sweeter, gentler and more protective country on this earth than the land of Romanians." When confronted with reports of rebel atrocities, Schina pressured Davidoglu to "corral every village, all Bolshevik gangs and rebellious inhabitants"; if rebel activities continued, he was to set whole localities on fire. Stănescu, relying on "Romanian military documents", notes that "during the aggression they initiated, the Bolsheviks had about 300–400 dead, with several localities whose population had supported them in their actions being destroyed in whole or in part." Other Romanian military records, republished by Potylchak, boasted that seven rebel villages were burned to the ground, with as many as 5,000 insurgents killed; Potylchak himself counts 22 villages destroyed and 11,000 victims, including arbitrary executions of 165 railwaymen and 500 unarmed civilians. He also notes that estimates of 15,000 and higher are probably exaggerated. The latter claim is qualified in Smele's account: "Ukrainian sources suggest that [ ] at least 15,000 of those who did not flee were slaughtered by the Romanians." Similar numbers are advanced by Mikhail Meltyukhov, who concludes that "according to official Romanian data, more than 5,000 were killed", and that "15,000 people suffered in one form or another". Scholars I. P. Fostoy and V. M. Podlubny also report 160 railway workers being killed, one of them through immolation. They note that the 11,000 total can be traced to an estimate first publicized by the International Red Aid in 1925. Romanian losses, meanwhile, amounted to 369; this includes 159 killed in action, 93 wounded, and a further 117 missing. Some murders of civilians are described in Romanian sources. According to Lieutenant Gheorghe Eminescu, his colleague, Captain Mociulschi, shot a railway signalman held responsible for assisting the partisans with their raid on Ocnița. The measures were observed by McLaren and two other British officers touring the UNR; one of them is identified by Stănescu as Lieutenant Edwin Boxhall of Naval Intelligence. According to Giurcă, they favored the UNR and "Ukrainian Bolshevik troops", with reports which exaggerated the scale of repression and victimized non Romanians, in particular Jews caught between the two sides. Petala, who was ordered to investigate Davidoglu, suggested that the McLaren group were of "doubtful good faith". Likewise, Stănescu reads the British report as a "complete denaturation", with "Bolsheviks" being depicted as "victims of Romanian repressions." Interrogated by the Romanian side, McLaren noted that Khotyn had been shelled by the Romanians until a civilian delegation had declared it an open city. The occupiers, he recalled, had engaged in widespread looting and "barbaric" beatings. He recalled witnessing one botched execution, in which a suspected robber was left to agonize for hours, as well as the shooting of 53 peasants in Nedăbăuți. According to his reports, several boys and old men were shot during robberies condoned by Davidoglu, while a man of unspecified age, Nikita Zankovsky, was bayonetted in front of his family. Similar accounts mention other acts of cruelty, including at Rucșin, where Major Popescu shot 12 captives after forcing them to dig their own grave, also killing any disabled men he found in civilian homes. By contrast, Coroiu reports that the one robber to be executed in Khotyn was a Romanian sergeant, caught looting despite an explicit ban. McLaren's account also conflicted with a testimony by Khotyn's deposed mayor, who had been imprisoned alongside the British officers. Gachikevich argued that local Jews appreciated the restoration of order, and that Romanians "caused no harm, other than a few incidents on the city's outskirts." His report was backed by similar statements from two of Khotyn's rabbis, Samuel Haiss and Nahiev Ițikovici, the former of whom also expressed his thanks in a letter to King Ferdinand I of Romania. The McLaren issue was escalated to General Prezan, who asked and obtained that the three British envoys be expelled from Bessarabia.
Тигинаға шабуыл
2 ақпанда партизандық бөлімшелер Атачи арқылы Хотынға қайтуға сәтсіз әрекет жасады, бұл румындық артиллерия бөлімшелерінің тағы бір жауабын бомбалауға алып келді, бұл кез келген агитацияға жүйелі жауап ретінде сақталды. Бұл тәсіл UNR-дің келісімдік іздеуіне әкелді. Сол күні оның өкілдері кері оралған көтерілісшілерге қаруларын тапсыруға және олардың қызметін тергеуге көмектесуге уәде беруге бұйрық берді. Подолия комиссары румындардың агрессивті ниеті жоқ екеніне сендірді және олардың "қынжылған күйде" болуын дұрыс деп мойындады, ал ультиматумдар – соңғы "алдау" ғана. 8 ақпанда Давыдоглудың адамдары Могилев-Подольский қалалық орталығын автоматтан атып, екі адамды өлтірді. Айдың соңына дейін олар Жоғарғы Днестрдегі барлық көпірлерді қиратты, украиндық топтар арасындағы байланысты қиындатуға тырысты. Петала Подолияда плацдарм құруға экспедициялық күштің басшылығын сұрағанда, Презан бұл мәселені UNR билігімен талқылауды жалғастырды, Днестрде әлі де жасырынып жүрген топтарды қарусыздандыруға ескертті. Тирасполдағы Зураридің әскері көтерілісшілерге көмектесуге тырысты, бірақ кешігіп қалды. Ақпан айының басында олар Бессарабиялық Григорий Котовский басқаратын қарулы большевиктер мен UNR билігі арасында келіссөзшілер рөлін атқарды, соңғысына Тирасполдан аман-сау шығуға мүмкіндік берді. Содан кейін Котовскийді 58-ші жаяу әскер полкінің француз әскерлері ығыстырып шықты және Бессарабияға өтіп бара жатқан күйінде тапты, онда ол Тигинадан румындық әскерлерді ығыстырып шыға алды. Француз-румындық дивизия күштері, поляк көк әскерінің көмегімен, Котовский партизандарын ығыстырып, Тирасполды қайта басып алды. Зураридің әскері бейтараптығын жариялады, бірақ француз армиясының басшылығы оларды жау әскерлері деп атады; содан кейін олар интервенция күштеріне қосылып, саяси қуғын-сүргінге қатысты, оның ішінде большевик көшбасшысы Павел Ткаченконың әкесін де атты. Хотын көтерілісі КСРО-ның аумағына соғыс басталған кездегі соғыс аяқталу кезеңдерімен бірдей уақытта болды, бұл Украина КСР-інің құрылуына да әкелді. 25 қаңтарда соңғысының премьер-министрі Кристиан Раковский Бессарабия мен Буковинаға украин большевиктерінің талабын жариялап, Румынияға соғыс жариялады. Керісінше, UNR директорлары Бухаресттен қару алу үмітімен "аумақтық максимализмді" ашық түрде қабылдамады; олар уәделенген, бірақ ешқашан келмеді. 1919 жылдың наурыз айында Директория Хусиатинге көшіп, Подолияны ұстап тұра алмады. Бұл аймақ Украинаның Социалистік-революциялық партиясымен басқарылатын болды (М. Хрушевскийге жауапты деп есептелді), бірақ қарсы төңкерістен кейін әскери бақылау қайтадан орнатылды. Дунаевци ауданында Хотын көтерілісінің ардагерлері Бессарабия бригадасын құрды, ол Ресеймен одақтастығын және большевизмге адалдығын қайталады. Алайда, ол UNR-мен соғысудан бас тартты және сәуір айының басында Хусиатин елшілері оны қарусыздандырды. Хотынның айналасынан 50 000-ға жуық шаруа және 4 000-дан 10 000-ға дейін қарулы көтерілісшілер Днестрден өтіп, UNR немесе Кеңес аумақтарына қоныстанды. Осы арада коммунизмді әлі де қабылдамаған босқындар Антанта державаларынан қолдау сұрады: 4 ақпанда Жванецте олардың "жалпы жиналысы" Антантадан Хотин округінен румындық әскерлерді дереу шығаруды талап етуді өтінді. Украинаның басқа да топтары бұл іске қолдау көрсетті. 12 ақпанда Одессадағы британдық өкілдігі Бессарабияның өзін-өзі жариялаған делегациясынан наразылық хат алды, оның ішінде С. М. Волькенштейн мен Х. М. Кудик Хотын делегаттары ретінде болды. Бұл мәтін Румынияны "басқыншы" деп көрсетіп, оның мәдениетін "азиялық" деп сипаттап, UNR-ға емес, Ресейге адалдығын растады. Владимир Антонов Овсеенко басқаратын Қызыл армия оңтүстікке қарай жылжып, сәуір айында Подолияның көп бөлігін басып алды. Облыс Украина КСР-іне қосылды; бұл жаңа режим Бессарабия бригадасын тез қалпына келтірді, бірақ оны саяси күдіктілерден тазартты. Мамыр айының алғашқы күндері Антонов Хотын арқылы басып кіру арқылы Бессарабияны дереу "босату" жоспарын қарастырды. Ақырында ол мажарлық майдандағы румындықтардың табыстары мен жеткіліксіз жабдықтау арқасында бұл жоспардан бас тартты. Украина-румындық қақтығыстар бірнеше ай бойы жалғасты, сондай-ақ Бейбітшілік конференциясы Үлкен Румынияның шығыс шекараларын талдады. Атачи тұрғындары румындық үкіметке өте жаулыздықпен қарады және Кеңес әскерлері мамырдың 30-ы күні румындық позицияларына атуға батылдық танытты, румындық шеңберлерде Бессарабияға шабуыл жасау үшін "халықаралық батальон" дайындалып жатыр деген күдік туды. Румындар Давыдоглудың әрекеттерінің эхосынан әлі де мазасыздық сезіп, конференция Хотин округіндегі украиндық талаптарды мойындауы мүмкін екенін білді. Украин тарихшысы Ярослав Попенко атап өткендей: "Конференцияның алғашқы күндерінен бастап румындық дипломаттар Хотын көтерілісінің елді дестабилизациялау және идеологиясын Еуропаға одан әрі тарату үшін большевиктердің әрекеті екенін дәлелдеуге белсенділік танысты. Ірі мемлекеттер арасындағы большевиктерге қарсы көңіл-күйдің фонында осындай 'түсіндіру' өте табысты дипломатиялық және насихаттық қадам болды." Попенко сондай-ақ бұл тәсіл Ресейдегі одақтас интервенция күштері тарапынан қолдау тапқанын, олар UNR-ға Румыниямен шекаралық мәселелерін шешуге кеңес бергенін, соңғысын большевизмге қарсы "соңғы бекініс" ретінде қарастырғанын атап өтеді.
On February 2, guerilla units made a futile attempt to return at Khotyn through Atachi, prompting another retaliatory bombardment by Romanian artillery units, which consequently became a systematic response to any perceived agitation. This approach led to conciliatory displays by the UNR. That same day, its representatives issued orders for the returning rebels to disarm, and pledge to assist with the investigation into their activities. Podolia's Commissioner declared his conviction that Romanians had no aggressive intent, and acknowledged that they were justified to be in a "nervous mood", with ultimatums as an ultimate "bluff". On February 8, Davidoglu's men machine gunned the urban center of Mohyliv Podilskyi, killing two. Before the end of the month, they destroyed all bridges on the upper Dniester, to ensure that communications between Ukrainian groups were rendered more difficult. While Petala asked to command an expeditionary force that would establish a bridgehead in Podolia, Prezan continued to discuss the matter with UNR authorities, warning them to disarm any groups still hiding on the Dniester. Zhurari's Whites in Tiraspol attempted to provide assistance to the rebels, but moved in too late. In early February, they reportedly acted as negotiators between armed Bolsheviks, led by the Bessarabian Grigory Kotovsky, and the UNR authorities, allowing the latter to withdraw peacefully from Tiraspol. Kotovsky was then pushed out by French troops of the 58th Infantry Regiment, and found himself crossing into Bessarabia, where he managed to chase Romanian soldiers out of Tighina. A French–Romanian division strength force, assisted by the Polish Blue Army, stepped in to repel Kotovsky's partisans, and reoccupied Tiraspol. Zhurari's men declared their neutrality, but nevertheless found themselves labeled as enemy troops by the French army command; they then joined the intervention forces and participated in political repression, executing among others the father of Bolshevik leader Pavel Tcacenco. The Khotyn Uprising coincided with the final stages of the Soviet Russian offensive into the UNR's territory, which also led to the establishment of a subordinate Ukrainian SSR. On January 25, the latter's Premier, Christian Rakovsky, had effectively declared war on Romania by stating a Ukrainian Bolshevik claim to both Bessarabia and Bukovina. By contrast, UNR Directors openly rejected "territorial maximalism", in hopes to obtain weapons from Bucharest; these were promised, but never actually arrived. In March 1919, the Directorate moved to Husiatyn, and failed to maintain a grip on Podolia. The area came to be governed by the Ukrainian Socialist Revolutionary Party (allegedly answering to Mykhailo Hrushevsky), though military control was resumed after a counter coup. In Dunaivtsi Raion, veterans of the Khotyn Uprising formed a Bessarabian Brigade, which restated its alliance with Russia and commitment to Bolshevism. It nevertheless refused to do battle against the UNR, and was disarmed by envoys from Husiatyn in early April. As many as 50,000 peasants from around Khotyn, and some 4,000 to 10,000 armed rebels, crossed the Dniester, settling in either UNR or Soviet territories. Meanwhile, those refugees who still rejected communism appealed for support from the Entente Powers: on February 4, their "general assembly" in Zhvanets pleaded with the Entente to demand the immediate withdrawal of Romanian troops from Hotin County. Other circles in the Ukraine also embraced the cause. On February 12, the British legation in Odessa received a letter of protest from a self proclaimed delegation of Bessarabians, which included S. M. Wolkenstein and H. M. Kudik as Khotyn delegates. This text affirmed commitment not the UNR, but to Russia, depicting Romania as an "invader", and its culture as "Asian". The Red Army, under Vladimir Antonov Ovseyenko, advanced southwards and conquered most of Podolia by April. The region was incorporated into the Ukrainian SSR; this new regime quickly restored the Bessarabian Brigade, but purged it of political suspects. During the early days of May, Antonov considered plans for immediately "freeing Bessarabia" by invading through Khotyn. He was finally dissuaded from ordering it by Romanian successes on the Hungarian Front, and by supply inadequacies. Ukrainian–Romanian skirmishes continued over several months, just as the Peace Conference began analyzing the eastern borders of Greater Romania. Atachi's inhabitants remained exceptionally hostile to Romanian rule, and Soviet soldiers felt encouraged to fire on Romanian positions during May 30; suspicions arose in Romanian circles that an "international battalion" was being trained to invade Bessarabia from Mohyliv. Romanians were still pained by echoes of Davidoglu's action, and knew that the Conference could recognize Ukrainian demands in Hotin County. As noted by Ukrainian historian Yaroslav Popenko: "From the very first days of the conference, Romanian diplomats had been active in arguing that the Khotyn Uprising was an attempt by the Bolsheviks to destabilize the country and spread its ideology further into Europe. Against the background of anti Bolshevik sentiments among the major states, such an 'interpretation' of events was an extremely successful diplomatic and propaganda step." Popenko also notes that this approach came to be favored by the Allied intervention forces in Russia, who advised the UNR to settle its border issues with Romania, viewing the latter as the "final bulwark against Bolshevism".
VSYuR және Закордот
Жұрари Қызыл Армиямен келісім жасасып, Тирасполдан зардапсыз кетуге рұқсат алды; оның бір бөлігі Бессарабияға қайтып оралды, ал қалғаны Қызыл Армия қатарына қосылды. Екі топ та 1919 жылдың 27 мамырында Тигинаны басып алуға жасалған большевиктік әрекетке қатысқан болуы мүмкін (Бендер көтерілісін қараңыз). Ақтар, коммунистерден өзгеше, көбінесе румын армиясы тарапынан жазаланбады, бірақ билік июнь айында Комрат тұрғындарына революция уағыздаған Полковник Гагаузды ұстап алды. Мұндай науқан маусым айында тоқтады, Румыния үкіметі Н.Н. Козлов пен А.А. Гепецкийге Оңтүстік Ресейдің Қарулы Күштеріне (ВСЮР) Бессарабиялық ақ офицерлерді қабылдауға рұқсат берді, ол Одессада бекініп, Антоновтың күштерін аймақтан ығыстырды. Құтқару комитетінің бірқатар мүшелері Антон Деникинге Бессарабияны басып алуды ұсынды, ал Деникин оларға UNR-ді "толық жеңгеннен кейін" көмектесуге уәде берді. Тамыз айында Румыниядағы UNR-дің дипломатиялық өкілі Константин А. Матсевич Директорияны Деникинмен келісуге тырысты, бірақ нәтижесіз аяқталды. Одессадағы ВСЮР қарсы барлау басшысы болған Гепецкий, Деникиннің Ресейге жасаған ірі шабуылына қарамастан, большевиктердің жиналуына рұқсат берді. Шорниковтың айтуынша, ол Бессарабияны басып алуды барлық мәселеден жоғары қойды және іс жүзінде коммунистік партизандармен бітімге келді. Ақтар бақылауындағы Ростов-на-Дондағы Бүкілресейлік Ұлттық Орталық Бессарабия мен Украинаға құқығы бар екенін мәлімдеп, Румыния мен UNR-ды аймақты бөлісу үшін келісіп отыр деп айыптады. Деникиннің қадағалауымен Н.А. Зеленский Бессарабияны қайтару үшін 14-ші жаяу әскер дивизиясы мен 14-ші артиллерия бригадасын құра бастады. Деникиннің жетістіктері Подолиядағы партизандық қозғалысты қайта жандандырды. ВСЮР-дың Гагаузы украиндық Галиция армиясынан шамамен 13 мың ардагерді тартты, олар Днестр бойындағы гарнизондарға бөлініп, Ресей Азамат соғысы аяқталғаннан кейін "Бессарабияны азат етуге" дайындалды. Қарашада Деникиннің Орелдегі жеңілісінен кейін бұл бөлімшелер Қызыл Армияның шабуылына қарсы тұру үшін жылжытылды. Гепецкийдің адамы әлі де Бессарабияға шабуылға дайындалып, осы мақсат үшін 12 миллион рубль жинады. Ақшаны Котовский мен Қызыл Армия тәркілеп, 1920 жылдың ақпанында Тирасполды соғыссыз қайтарып алды. Бұл бөлімшелерге Хотиндегі Филипчук армиясының бірқатар ардагерлері, соның ішінде Шынкаренко мен М.И. Ньягу кірді. Шынкаренко кейін Түркістандағы Басмачи қозғалысына қарсы күреске шақырылды. Қызыл Армия Николай Бредов басқаратын ВСЮР қалдықтарына Хотиннің солтүстігіндегі Нова-Ушицаға көшуге рұқсат берді. Олар Польша армиясына берілді, Румыния оларға бірнеше рет кіруден бас тартқан болатын. Осыдан бастап кеңес үкіметі Хотинде өз желісін құра алды; 1920 жылдың маусымындағы румындық дипломатиялық хабарламада Қызыл Армияға 200 адам жұмылдырылғаны айтылды. Қазан айынан бастап Украина Коммунистік партиясының шетелдік инфильтрация бөлімі, Закордот, румындықтардың ықпалын әлсірету жұмысын өз мойнына алды. 1921 жылға қарай олар румын нысандарына шабуылдар жасау үшін Днестрден өтетін шағын партизандық топтар желісін құрды. 1921 жылдың ортасында Закордот шабуылдары нәтижесінде Дэнкаути, Пояна және Рашковтағы лауазымды тұлғалар мен дін қызметкерлері өлтірілді. Бұл топтар 1919 жылғы көтерілістен кейін зорлық-зомбылық жасаған деп айыпталған жер иеленуші Мошанды іздеуге және жазалауға да тырысты. 1921 жылдың тамызында олар Сталинештидің сыртындағы Мошанның сарайына шабуыл жасап, оның бірнеше отбасы мүшесін өлтірді. Ал осы уақытта украин диаспорасының антикоммунистік бөлігі 400-ге жуық UNR босқындарымен күшейді, олардың кейбіреулері Хотин округінің қант зауытында жұмыс тапты. 1919 жылдың қараша айындағы сайлау алдында Хотин округі Бессарабия шаруалар партиясының (ПТБ) орталығы болды, ол еврей және украин халқы арасында үгіт жүргізді. Бұл партия тізімді ұсынған жалғыз партия болды, оны тіркелген сайлаушылардың 62% қолдады (қосымша 7,6% дауыссыз дауыс берді). Округтың Депутаттар жиналысындағы алғашқы өкілдерінің барлығы ПТБ мүшелері болды, бірақ үш түрлі ұлтты білдірді: Даниэль Чиугуреану румындар үшін, Янку Мелик Мелицсон еврейлер үшін және Павел Китаигородский украиндықтар үшін. Аймақтағы румын полициясының қызметкерлері Хотиндегі барлық депутаттарды "күдікті" деп қарады, өйткені олар Бессарабияның автономиясын жақтады.
Zhurari sealed a pact with the Red Army and was allowed to leave Tiraspol unharmed; some of his men returned to Bessarabia, while others were admitted into the Red Army. Both groups may have played a part in the Bolshevik attempt to seize Tighina, on May 27, 1919 (see Bender Uprising). Whites, unlike communists, were generally spared by the Romanian Army, but the authorities still intervened when, in June, a Polkovnik Gagauz was caught preaching revolution to the inhabitants of Comrat. Such agitation largely ceased in June, when the Romanian government allowed N. N. Kozlov and A. A. Gepetskiy to recruit Bessarabian White officers for service in the Armed Forces of South Russia (VSYuR), which secured a base in Odessa and pushed Antonov's forces out of the region. Various members of the Salvation Committee proposed to Anton Denikin that they stage instead a takeover of Bessarabia, and Denikin promised to assist them after first "finish[ing] off" the UNR. In August, Konstantyn A. Matsevych, who served as UNR diplomatic representative in Romania, made a futile effort to reconcile the Directorate with Denikin. While acting as head of the VSYuR counterintelligence in Odessa, Gepetskiy permitted Bolsheviks to assemble, despite Denikin's large scale offensive into Russia. As Șornikov notes, he still prioritized the Bessarabian takeover ahead of all other issues, and effectively had a truce with communist partisans. The All Russian National Center, functioning in the White held city on Rostov on Don, maintained a claim to both Bessarabia and the Ukraine, accusing Romania and the UNR of colluding with each other to partition the area. Also working under Denikin's watch, N. A. Zelenetskiy began forming the 14th Infantry Division and 14th Artillery Brigade, specifically for the recovery of Bessarabia. Denikin's successes also rekindled partisan activity in Podolia. VSYuR's Gagauz was able to recruit some 13,000 veterans from the Ukrainian Galician Army, who were then distributed to garrisons along the Dniester, ostensibly preparing to "liberate Bessarabia" upon the end of the Russian Civil War. In November, following Denikin's defeat at Orel, these units were moved to assist against the advancing Red Army. Gepetskiy's men were still preparing for an attack on Bessarabia, and collected 12 million rubles for this goal. These were confiscated by Kotovsky and the Red Army, which retook Tiraspol without a fight in February 1920. These units included various veterans of Filipchuk's army in Khotyn, including Shynkarenko and M. I. Nyagu, both of whom had command roles. Shynkarenko was later called up to fight the Basmachi movement in Turkestan. The Red Army allowed VSYuR survivors under Nikolai Bredov to move into Nova Ushytsia, just north of Khotyn. They surrendered to the Polish Army, with Romania having repeatedly refused them entry. From that moment on, the Soviets could form their own networks in Khotyn; a Romanian diplomatic cable from June 1920 claims that 200 recruiters for the Red Army were active in the county. From October, the Ukrainian Communist Party's office for foreign infiltration, Zakordot, took over the task of destabilizing the Romanian presence. By 1921, they had organized a network of small scale guerilla units, which crossed the Dniester for hit and run attacks on Romanian targets. Zakordot raids in mid 1921 resulted in the targeted murders of officials and clergymen in Dăncăuți, Poiana and Rașcov. These groups also made efforts to find and punish landowner Moșan, who stood accused of having organized violent retribution after the 1919 uprising. In August 1921, they attacked Moșan's manor outside Stălinești, killing several members of his family. Meanwhile, the anti communist segment of the Ukrainian diaspora was strengthened by some 400 UNR refugees, some of whom found work at Hotin County's sugar mill. Ahead of the November 1919 elections, Hotin County became a hub of the Bessarabian Peasants' Party (PȚB), which canvassed among the Jewish and Ukrainian populace. The group was the only one to submit a list, which had support from some 62% of registered voters (an additional 7.6% cast blank votes). All of the county's first representatives in the Assembly of Deputies were PȚB members, but represented three distinct ethnicities: Daniel Ciugureanu stood for the Romanians, Iancu Melic Melicsohn for the Jews, and Pavel Kitaigorodski for the Ukrainians. Romanian Police officials in the region reportedly viewed all Hotin deputies as "more than suspicious", in that they endorsed the notion of an autonomous Bessarabia.
Кейінгі тарих
1921 жылдың соңында Ресеймен соғыстың аяқталуымен БҰҰ таратылды, Хотын мен Бессарабияны тікелей Румыния басқарады, олар Совет Одағымен жабық шекарада орналасқан. 1919 жылғы көтерілісшілерді қудалау бірнеше жылға созылды. 23 қаңтарға дейін ұсталған көтерілісшілерге көбірек жеңілдік көрсетіліп, әскери соттарда сотталды. Мысалдар: Алексей Бородати және М. В. Булкат, соңғысы 1924 жылы Крайова түрмесінде қайтыс болды. 1921 жылдың соңында румын әскерлері солтүстік Бессарабияда белсенді болған "Боднарчук тобын" ұстады, және олардың мәлімдемесінше, бұл топ "1919 жылғы революция кезінде Днестрден өткен Бессарабиялық жақсы ұйымдастырылған топтармен тығыз байланыста болды". Барбуцаның көмекшісі С. Фошу 1929 жылы ұсталды және Поэтастың өліміне қатысқаны үшін өлім жазасына кесілді. Хотиндегі румын билігінің өкілдері нашар басқарушылық және жемқорлықтарымен кеңінен танылды, бұл кең ауқымды салдарларға әкелді: 1923 жылы префект Хотиндегі барлық шошқаларды жинап, жеке пайда үшін Буковинаға сатқаны үшін тергеуге алынды. Білім министрлігінің есептері Хотин тұрғындарының румындарға қарсы күшті наразылық білдіргенін көрсетті. Билік орыс тіліндегі білім беруді жауып, румындықтандыру саясатын күшейту арқылы бұл тенденцияны өзгертуге тырысты. 1925-1926 жылдары Хотин шаруасы Иоан Мосолок 1919 жылғы көтеріліске қатысқаны үшін 5 жылға бас бостандығынан айырылды, бұл оқиға дау тудырды. Қайта тергеу кезінде ол оқиғалар кезінде Бессарабияда болмағанын және оның сөйлегендерінің жау жандармериясы тарапынан жасалғанын дәлелдеді. 1930 жылдардың басында аймаққа Ұлы депрессияның күшті әсері тиді, бұл коммунистік агенттердің белсенділігін жаңартты, сонымен қатар антисемиттік Ұлттық христиандық қорғаныс лигасын қоздырды. 1933 жылдың мамырында Василий Готинчан коммунистік Бостандық партиясының жергілікті бөлімін құруға тырысты, бірақ ұсталды және сотқа тартылды. Румын коммунистік партиясының украиндық бөлімшесі 1939 жылы Шулим Абрамович Кривыйді бас ұйымдастырушы етіп тағайындады. 1938 жылы Ұлттық жаңару майданының режимі Бессарабиядағы дәстүрлі адалдықты бұзуға тырысты, аймақты Буковина мен Батыс Молдавияға дейінгі ескі шекараларды кесіп өтетін үлкен әкімшілік бірліктерге бөлді. Нәтижесінде Хотин округі таратылды және оның аумағы Ținutul Suceava-ға берілді. Антисемит заңдарының қабылдануы да мақсатты қудалаумен бірге келді, соның ішінде Зеленада тұратын барлық еврейлерді қууға тырысу. Бұл оқиға 1940 жылы аяқталды, өйткені Хотынның көп бөлігі Бессарабия мен Солтүстік Буковинаны Кеңес Одағының басып алуы кезінде Украина КСР-іне қосылды; Бессарабияның негізгі аймақтары, бұл арада, бөлек Молдавия КСР-ін құрды. Бұл екі кеңестік субъектінің шекарасы 1940 жылдың 2 тамызында (фактылық түрде 4 қарашада) шешілді, ол кезде Хотин округінің оңтүстік үштен бірі Молдавия КСР-нің бөлігі ретінде танылды. Украинаның басқаруында қалған солтүстік аймақтарда украиндықтардың үлесі 41,6% құрады және Буковина аймақтарымен біріктіріліп, Черновцы облысына айналды. Ван Мёрс атап өткендей, бұл шара украиндық шенеуніктердің "саяси ықпалын" пайдаланғанынан туындады, өйткені 1940 жылғы Кеңес Одағының әрекеттеріне "күшті украиндық қатысу" арқау болды. Молдавия КСР Премьер-министрі Тихон Константиновтан мақұлдау алынды, бірақ Молдавия халқынан емес. Бұл 1941 жылғы Конституцияны қабылдамас бұрын әлі де қолданыста болған Молдавия Автономиялық Республикасының негізгі заңдарына қайшы келетінін хабарлады. Кеңес одағының аннексиясы Ұлы тазалаудан кейін болды, онда Шынкаренко кеңестер тарапынан шеттетіліп, жазадан құтылды; бірнеше Хотын босқындары сол кезде НКВД тарапынан атып тасталды, содан кейін 1940-1941 жылдары кем дегенде 224 жаңа кеңес азаматы болды. Буковинада НКВД украин элитасын тазалауды бастаған кезде, олардың көпшілігі румын армиясымен қашып кетті, Хотиннің айналасындағы украиндықтар шекаралардың өзгеруін құптады, себебі румын гарнизондары босқындармен қорланды. Осыған ұқсас оқиғалар Бессарабияның басқа бөліктерінде де болды, ал 1941 жылға дейін румын армиясының фольклорында еврейлердің басты кінәлі екендігі туралы мәлімдеме жасалды. 1941 жылы Барбаросса операциясының аясында Румыния қайтадан қосылды; сол кезде Румынияда Давидоглудың бұрынғы қарсыласы Иоан Антонеску басқаратын диктаторлық үкімет болды. 1941 жылдың 4 қыркүйегінен бастап Хотин округі Румынияның Буковина губернаторлығына қосылды. Бұл ресми қайтадан басып алудан аз уақыт бұрын, Атачидегі румын әскерлері Хотин округіндегі барлық еврей халқын Рейхскомиссариат Украинасына қууға тырысты, бұл мәселе олар мен нацистік Германия арасында шиеленіс тудырды. Кейіннен жасалған шабуыл кезінде 1000-нан астам "баяу қозғалатын" еврейлер Эйнзатцгруппендер тарапынан атып тасталды. Барлық аман қалғандар Транснистрия губернаторлығындағы лагерьлерге қуылды, көптегендері румын армиясы тарапынан жол бойы өлтірілді. Губернаторлық Бессарабияның барлық украин және липован халқын қабылдауға дайын болды, оның орнына сол жақтағы румын тілдес адамдарды алмастыруға келісім берді. Антонеску және оның сүйікті демографы Сабин Мануилэ Днестрді қорғаныс шекарасы ретінде қарастырды, бірақ Покуттияның орнына солтүстік Хотин және Чернауцы округтерін украин мемлекетіне беруге келісті. Антонескудың үкіметі кезінде украин мәдениетіне тыйым салынды және оның жақтастары ассимиляцияға мәжбүр болды немесе шеттетілді. Антонеску режимі кезінде КВМСМ (комсомол) тарапынан кеңестік қарсылық көрсетілді, олар саботаж және қастандық жасауға тырысты. 1941-1942 жылдары олардың көпшілігі, соның ішінде 1919 жылғы көтеріліске қатысқандар, жазалау ретінде атып тасталды, ал 148 адам түрмеге жабылды. 1944 жылдың тамызында Бессарабия кеңес әскерлері тарапынан қайта басып алынды және 1940 жылғы шекаралар қалпына келтірілді. Алайда, солтүстік Хотин Молдавия КСР-інің ирредентасы болып қала берді, республика басшысы Никита Салогор 1946 жылы оны қайта қосуды ұсынды. 1944 жылдың соңынан бастап кеңес әскерлеріне қарсы күрескен Украиналық көтеріліс армиясы (УПА) Хотинде Дмитро "Павленко" Козменко басқаратын партизан отрядын құрды. Бұл кезеңде Молдавия КСР-інде де антикоммунистік партизан қозғалысы пайда болды, Медвежада, шекара сызығының оңтүстігінде молдаван (немесе румындар) мен УПА арасында ынтымақтастық болды. 1944 жылы Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты Тырнова мен Очныцаның сыртындағы ұлттық христиан партиясының тамырлық қарсылық күштерін бейтараптандырғанын хабарлады. 1945 жылы УПА партизаны Олександър Соколянский Зарожаныға шабуыл жасады және Хотин ауданындағы барлау жұмысын жүзеге асырып жатқан екі кеңес офицерін өлтірді. Аркашии луи Штефан тобы, Молдавия-Украина шекарасының оңтүстігінде белсенді болды, УПА және Румыниядағы антикоммунистік партизандармен байланыс орнатуға тырысты, бірақ 1947-1949 жылдары кеңес әскерлері тарапынан жойылды. 1949 жылға дейін партизан командирі Иван Мензак Хотинды Оң жақ Украинада УПА қатысуын қайта орнату үшін база ретінде пайдалануға тырысты.
The UNR was dissolved upon the conclusion of its war with Russia in late 1921, leaving Khotyn and Bessarabia to be governed by Romania, directly on its closed border with the Soviet Union. Prosecution of the 1919 rebels was pursued over several years. Rebels captured before January 23 were treated with more leniency, and made subject to trials by military courts. Examples include Alexei Borodaty and M. V. Bulkat, the latter of whom died in Craiova prison in 1924. In late 1921, Romanian troops captured a "Bodnarciuc gang", which had been active in northern Bessarabia, and which, they alleged, "maintained strong links with well organized gangs from across the Dniester, who were themselves Bessarabians crossed over during the revolution of 1919." Bărbuță's aide S. Foșu was finally captured in 1929, and sentenced to death for his participation in Poetaș's killing. Romanian authorities in Hotin became widely known for their mismanagement and embezzlement, with wide ranging consequences: in 1923, the prefect was under investigation for hoarding all pigs out of Hotin and selling them in Bukovina for personal gain. Reports by the Ministry of Education signaled that Hotin inhabitants remained profoundly anti Romanian. Officials intended to subvert the trend by closing down Russian language education and enforcing Romanianization. A controversy erupted in 1925–1926, when Hotin peasant Ioan Mosoloc was sentenced to 5 years of servitude for participation in the 1919 revolt. On retrial, he was able to prove that he had been entirely absent from Bessarabia during the events, and that statements to the contrary had been fabricated by the hostile Gendarmerie. During the early 1930s, the region was more heavily impacted by the Great Depression, prompting renewed activities by communist agents, but also agitation the antisemitic National Christian Defense League. In May 1933, Vasily Gotinchan attempted to establish a local chapter of the pro communist Liberation Party, but was apprehended and put on trial. A Ukrainian branch of the Romanian Communist Party was finally set up regionally, with Shulim Abramovich Kryvyi emerging as its chief organizer in 1939. In 1938, the National Renaissance Front regime bid on subverting traditional loyalties in Bessarabia, dividing the region into larger administrative units that straddled old borders into Bukovina and Western Moldavia. As a result, Hotin County was dissolved, and its territory was assigned to Ținutul Suceava. The passage of antisemitic laws also came with targeted persecution, including the attempted expulsion of all Jews living in Zelena. This episode ended in 1940, as most of Khotyn was annexed to the Ukrainian SSR during the Soviet occupation of Bessarabia and northern Bukovina; the core areas of Bessarabia, meanwhile, formed a separate Moldavian SSR. The border between these two Soviet entities was settled on August 2, 1940 (effectively on November 4), when the southern third of Hotin County was recognized as part of the Moldavian SSR. The northern regions, which remained under Ukrainian administration, had a Ukrainian plurality of 41.6%, and were amalgamated with Bukovinian areas into Chernivtsi Oblast. As noted by van Meurs, this arrangement was due to Ukrainian officials using their "political clout", as a "strong Ukrainian involvement" had underpinned the Soviet moves of 1940. Approval was obtained from the Moldavian SSR Premier, Tihon Konstantinov, but not from the Moldovan population. This reportedly contradicted fundamental laws of the Moldavian Autonomous Republic, which were still in place before the passage of a 1941 Constitution. The Soviet annexation occurred after the Great Purge, which had seen Shynkarenko being sidelined by the Soviets and narrowly escaping execution; several Khotyn refugees were shot at that stage by the NKVD, followed by at least 224 new Soviet citizens in 1940–1941. While in Bukovina the NKVD began a purge of Ukrainian elites, many of whom fled with the Romanian Army, Ukrainians around Khotyn appear to have welcomed the change of borders, with reports that Romanian garrisons had been humiliated by civilians during the eviction. Similar incidents occurred in other parts of Bessarabia, and, before 1941, Romanian Army folklore enshrined in public memory the claim that Jews were the main culprits, despite evidence to the contrary. A re annexation by Romania occurred in 1941, as part of Operation Barbarossa; at the time, Romania was under a dictatorial government led by Davidoglu's former rival, Ion Antonescu. From September 4, 1941, Hotin County was attached to the Romanian Bukovina Governorate. Shortly before this formal reoccupation, Romanian troops in Atachi tried to expel the entire Jewish population from Hotin County into Reichskommissariat Ukraine, a matter which caused tension between them and Nazi Germany. More than 1,000 "slow moving" Jews where shot by the Einsatzgruppen during the subsequent push back. All surviving returnees were then expelled into camps in Transnistria Governorate, with many more killed by the Romanian Army on the way there. The Governorate was also set to welcome the entire Ukrainian and Lipovan population of Bessarabia, in exchange for any Romanian speakers on that side. Antonescu and his favorite demographer, Sabin Manuilă, viewed the Dniester as a defensible frontier, but agreed to relinquish northern Hotin and Cernăuți counties to a Ukrainian state, in exchange for Pokuttya. Ukrainian culture was still banned under Antonescu, and its advocates were forced to assimilate or be marginalized. Under the Antonescu regime, pro Soviet resistance was mounted by the Komsomol, which attempted sabotage and assassination. Several were shot in retaliation during 1941–1942—including a participant in the 1919 revolt—and 148 were imprisoned. In August 1944, Bessarabia was retaken by the Soviets, and the 1940 borders restored. However, northern Hotin remained an irredenta of the Moldavian SSR, with republican leader Nikita Salogor suggesting its reincorporation in 1946. From late 1944, the Ukrainian Insurgent Army (UPA), which fought against the Soviets, formed a partisan unit in Khotyn, under Dmytro "Pavlenko" Kozmenko. The period also witnessed the emergence of an anti communist partisan movement in the Moldavian SSR, with collaboration between Moldovans (or Romanians) and the UPA at Medveja, just south of the demarcation line. In 1944, the People's Commissariat for State Security reported neutralizing pockets of resistance maintained by the far right National Christian Party outside Tîrnova and Ocnița. In 1945, UPA partisan Oleksandr Sokoliansky raided Zarozhany and managed to kill the two Soviet officers managing intelligence work in Khotyn Raion. The group Arcașii lui Ștefan, active south of the Moldavian–Ukrainian border, attempted to establish contacts with both the UPA and anti communist partisans in Romania, before being liquidated by the Soviets in 1947–1949. Subversive actions were still carried out to 1949 by partisan commander Ivan Menzak, who attempted to use Khotyn as a base for reestablishing a UPA presence in Right bank Ukraine.
Мұра
Сувейка румын және Батыс Еуропалық көзқарастар Хотын көтерілісінің ең көп дегенде шаруалар көтерілісі болғаны және этникалық украиндық базасынан тыс қолдау таба алмағаны туралы пікірге сәйкес екенін атап өтеді. Румын тарихшысы Георге И. Братиану айтқандай: "Бессарабияда Днестрден келген коммунистік партизандар тікелей ұйымдастырмаған және бақыламаған бірде-бір көтеріліс болған жоқ. 1918 жылдың желтоқсан айының соңында маңызды шабуыл болды, ол Хотин округінің руси халқы арасында қиындықтар тудырды; румын генералы Поеташ осы ұрыстарда қаза тапты. Бірақ ұзақ уақыттан бері дайындалып келген және Украинадан келген топтардың қолдауымен ұйымдастырылған бұл көтерілістен басқа, одаққа қарсы қозғалыс болған жоқ, ол көпшіліктің еркіне сай болды". Братиану Хотын оқиғалары мен 1924 жылғы Татарбунар көтерілісі арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетеді, "оған шетелдік тұрғындар да қатысты". Көтерілістің кем дегенде бір бөлігінің коммунистік емес бағытын 1919 жылы Николае Иорга тағы бір румын ғалымы растады. Оның күнделіктерінде көтерілісшілерді "большевиктер" деп атағаннан кейін, олардың "шынында [UNR] сарбаздары" екенін атап өтті. Алайда, 1995 жылы Станеску Хотын ісін "большевиктік үкімет ұйымдастырған" деп сипаттап, көтерілісшілердің барлық "комиссиялары мен комитеттері" "большевиктік армиямен тікелей байланыста" екенін айтты. Потилчак румындық тарихнамасы патшалық кезеңде де, 1980-ші жылдардағы ұлттық коммунизмде де "көтерілісті тек "большевиктік көтеріліс" деп азайтып, оның салдарынан жасалған антиукраиндік әрекеттерді азайтты" деп санайды. Оның ойынша, көтерілісті басу – "колониалды кеңею", ал ҰБТ оған тек "таралық" таныта алды, көтерілісшілерге жанашырлықпен қарағанмен. Потилчак Хотынның посткеңестік украиндық оқуларына да сынды көзқарас ұсынады, күрестің халықтық және стихиялық сипатын есепке алмағандықтан, Маевскийдің болжамды үлесін арттырып көрсетеді. Украиналық тағы бір ғалым В. Кройтор румындық маневрлерге қатысты ҰБТ-ның "өте абай және сәйкессіз" мінез-құлқын ашық сынады. Кеңес тарихшылары мен молдаван авторлары көтерілістің сыныптық қақтығыстың басталғанын көрсетті, румын билігін өтеуге болмайтын реакциялық күш ретінде бейнеледі. Сувейка атап өткендей, кеңес монографиялары көтерілісшілердің автобиографиялық жазбаларына сүйене отырып, осы мақсатқа қол жеткізді және 1920 жылдар шамасындағы совет пропагандасын негізгі дереккөз ретінде келтірді. Мұндай шолулар Хотын мен Татарбунар арасындағы байланысты да атап көрсетті, бірақ оларға "бессараб жұмысшыларының" "қаһармандық күресі" үлгісі ретінде басқа мағына берді. Ван Мёрс атап өткендей, пролетариаттық компонент жалған түрде ерекшеленді, ал көтеріліс Қызыл Армияның ҰБТ және одақтас интервенциялық күштермен болған қақтығыстарымен байланысты деп сипатталды. 1976 жылғы монографияда большевиктер көтерілісті Қызыл Армияның Подолияға кіріп кетуіне сәйкес дайындады, бірақ оның уақытын басқара алмады деген пікір айтылды. Бұл баяндамалар, сондай-ақ, ҰБТ агенттері "көтеріліс басшылығына кіріп шықты" деп, оның сәтсіздікке ұшырағанын мәлімдеді. Потилчак мұндай дереккөздер де шындықты бұрмалайды деп, румындар ҰБТ-ге көмек көрсету үшін араласты деп айтады. Хотынды кеңестік пантеонға енгізген ең алғашқы автор 1925 жылы Раковский болды, ал 1940 жылы Наум Нарцов оның есебін толықтырды. Нарцов румындықтардың қарсылығы кезінде 50 000 шаруа жаңадан жаулап алынған кеңестік аумаққа қашып кеткен деген негізгі көзқарасты баяндады, бірақ ван Мюрс атап өткендей, оның есебі кейіннен "50 000 құрбан болған" деп қайта қаралды. Кеңес авторлары қосымша 30 000 адам босқындар екенін мәлімдеді және хронологиялық жағдайды өзгертіп, кем дегенде кейбір қашқындар көтеріліске дейін болған деп дәлелдеді, бұл оларға Днестрден келген кез келген қатысу украиналық емес, іс жүзінде бесарабтық деп мәлімдеуге мүмкіндік берді. Осы жағдайдың нәтижесінде Кеңес Молдавиясы мен Кеңес Украинасының ресми тарихшылары арасында дау туды, өйткені біріншісі Хотынға сілтемелерді 1950-ші жылдардың басындағы Молдавия тарих оқулықтарына енгізді. Олар Хотын мен Татарбунар көтерілістерін "әлсіз, оқшауланған, жақсы дайындалмаған және дұрыс басқарлмаған" деп бағалады. Стандартты көзқарас 1960 жылдардағы жұмыстарда толығымен өзгертіліп, Хотын "ірі көтеріліс" ретінде бейнеленді. 1970–1978 жылдары кеңестік архивтерден көтеріліс туралы құжаттарды жинау және жариялауға үлкен күш жұмсалды. Румындық және кеңестік түсіндірулерде болғанымен, ван Мёрс Хотын көтерілісіне кеңестік қатысу туралы барлық мәлімдемелерді күдікпен қарастырады, өйткені ол қозғалыстың жергілікті екенін атап көрсетеді. Ол Хотын көтерілісінің де, Тигинадағы 1919 жылғы мамыр айындағы ұсақ шайқастың да Днестрден қолдау алғанын, бірақ екіншісі ғана кеңестік демеушілік алғанын ұсынады. 2017 жылы румын әскери тарихшысы Александру Madgearu, "бірнеше тарихшылар қабылдағанына қарамастан, көтеріліс большевиктер тарапынан басталып кеткені туралы кез келген мәлімдеме жалған екенін" атап өтті. Кройтор ҰБТ-ның көмек көрсетуге тартынғандығы Хотын көтерілісшілерін 1919 жылдың маусымында 45-ші атқыштар дивизиясына қосылуға итергенін, осылайша украин тәуелсіздігінің құлауына тікелей үлес қосып, айтады. Осы жағдайларға қарамастан, ҰБТ шпиондары, Подолия кеңестік билікке түскен кезде белсенді болып, Хотин округінің халқының әлі де орысқа қарсы көзқарасын хабарлады, ал "Бессарабия халқының көпшілігі" коммунизмге көнді. Соңғы мәлімдеме Siguranța мен Ақтардың деректерімен ішінара расталған, бірақ олар бессарабтардың большевиктерге емес, жалпы орысқа жақын болғанын көрсетеді. Тарихшы Митру Ghițiu молдаванның коммунизмге қарсылығын кеңестік жазушылар бей-жай түрде үнсіздікке жібергенін айтады: "мәселе тіпті талқылауға да келмейтін, өйткені биліктер шындықтың кез келген көрінісі румындардың "шексіз қуанышын" большевиктердің "азат етуіне" сұрақ тудыруынан қорқады". Кеңес авторлары Ақтардың және Бессарабияны құтқару комитетінің үлесі туралы барлық әңгімені елемеді. Бұл байланыс 1919 жылы майор Макларен тарапынан көтерілген. Олардың румын шенеуніктерімен сұхбаттарында, ол да, Гачикевич те большевиктердің агитациясы туралы барлық есептерді жоққа шығарды. Хотында болған кезде Макларен мен Боксхолл Крупенскийлермен бірге тұрды. Станескудың айтуынша, бұл 1919 жылғы көтерілісшілер арасындағы орысқа адалдығының және ортақ мақсатының – "осы аумақтарды Ресей құрамында ұстап тұрудың, тіпті ол кеңестік Ресей болса да" екенін көрсететін қосымша дәлел болды. Әртүрлі ағымдардан келген зерттеушілер, соның ішінде Șornikov және Ludmila Rotari, көтерілістің орыс монархиясымен байланысына қайта назар аударды. Șornikovтың сөзіне сәйкес, Ақтар мен коммунистер Бессарабия мәселесі бойынша дәл сондай саясатты ұстанды, Хотынды Ресейдің бір бөлігі деп қарады. Zhurari, Бессарабияда өз бөлімін құрудың орнына Тирасполға көшіп, румын мүдделерін қасақана қызмет етті, бірақ Șornikov атап өткендей, кейіннен Хотынға румындардың Бессарабиядағы билігіне үлкен қауіп тудыратын күш құрды.
Suveică notes that Romanian and Western European perspectives on the Khotyn Uprising converge on the claim that it was at most a peasants' revolt, and that it could never canvass for support outside its ethnic Ukrainian base. As argued by Romanian historian Gheorghe I. Brătianu: "not one uprising took place in Bessarabia that was not directly organized and supervised by communist partisans sent in from areas across the Dniester. An attack of some importance took place in late December 1918 and created troubles among the Ruthenian population in Hotin county; Romanian general Poetaș was killed during these fights. But aside from this insurrection, which had been long in preparation, and supported by gangs moving in from the Ukraine, there was no other movement against the union, which represented the will of an uncontested majority." Brătianu sees a direct link between the Khotyn events and the 1924 rebellion at Tatarbunar, "also involving a foreign population." The non communist orientation of at least part of the Uprising was attested as early as 1919 by another Romanian scholar, Nicolae Iorga. His diaries initially referred to the rebels as "Bolsheviks", before noting that they were "in fact [UNR] soldiers". However, in 1995, Stănescu referred to the Khotyn affair as "orchestrated by the Bolshevik government", and suggests that all rebel "commissions and committees" had "direct links with the Bolshevik army". Potylchak views Romanian historiography in both the royal period and the national communism of the 1980s as having "reduce[d] the uprising to solely a 'Bolshevik revolt', and minimize[d] the anti Ukrainian actions" undertaken in its wake. In his reading, the quashing of the uprising signified a "colonial expansion", to which the UNR could only oppose "neutrality", despite being fundamentally sympathetic to the rebels. Potylchak also proposes a critical view of post Soviet Ukrainian readings of Khotyn, in that it fails to account for the popular and spontaneous nature of the struggle and instead overemphasizes Mayevski's alleged contribution. Another Ukrainian scholar, V. Kroytor, is openly critical of the UNR's "excessively cautious and inconsistent" behavior in respect to Romanian maneuvers. Soviet historiography and Moldovenist authors focused on claims that the revolt was indicative of a brewing class conflict, with Romanian authorities depicted as irredeemably reactionary; as noted by Suveică, Soviet monographs on the revolt achieved this goal by relying on autobiographical writings contributed by the rebels, and by citing Soviet propaganda from ca. 1920 as a primary source. Such reviews also highlighted the connections between Khotyn and Tatarbunar, but ascribed them a different meaning, as samples of "heroic struggle" by the "Bessarabian workers." As noted by van Meurs, the proletarian component was spuriously highlighted, and the revolt described as related to the Red Army's clashes with the UNR and the Allied intervention forces. A 1976 monograph advanced the claim that Bolsheviks prepared the revolt to coincide with the Red Army's advance into Podolia, but that they could not control its timing. These narratives also contradicted themselves in claiming that UNR agents had "infiltrated the leadership of the revolt", accounting for its ultimate failure. Potylchak argues that such sources also distort the truth by arguing that Romanians intervened in order to assist the UNR. The earliest author to include Khotyn into the Soviet pantheon was Rakovsky, in 1925; his account was expanded upon by Naum Nartsov in 1940. Nartsov reported the mainstream view, according to which 50,000 peasants had fled into newly conquered Soviet territory during the Romanian backlash, but, as noted by van Meurs, his count was later "revised as 50,000 casualties." Soviet authors then claimed that an additional 30,000 were refugees, and changed the chronological setting to argue that at least some of the flights had taken place before the uprising; this allowed them to claim that any participation from across the Dniester was in fact also Bessarabian, rather than Ukrainian. Within this setting, a dispute ensued between the official historiographers of Soviet Moldavia and Soviet Ukraine, after the former included references to Khotyn into Moldavian history textbooks of the early 1950s. Unusually, these commented on the both Khotyn and Tatarbunar as "weak, isolated, ill prepared, and mismanaged" uprisings. The standard view was wholly replaced in 1960s works, which depicted Khotyn as a "major revolt". In 1970–1978, a large scale effort was made to collect and publish documents on the uprising from the various Soviet archives. Though present in both Romanian and Soviet interpretations, any claims of Soviet participation in the Khotyn revolt are reviewed with skepticism by van Meurs, who notes that the movement was local. He proposes that both the Hotin revolt, and the May 1919 skirmish in Tighina had support from across the Dniester, but that only the latter of the two was Soviet sponsored. In 2017, Romanian military historian Alexandru Madgearu made a note that, despite being embraced by "several historians", any claim that the revolt was Bolshevik instigated had been proven counterfactual. Kroytor suggests that the UNR's hesitation to assist pushed Khotyn rebels to join the 45th Rifle Division in June 1919—thus effectively contributing to the destruction of Ukrainian independence. Even under these circumstances, UNR spies, who remained active in Podolia as it fell to the Soviets, reported that the population of Hotin County remained anti Russian, whereas "the majority of Bessarabia's population" was won over by communism. The latter claim is partly backed by records of both the Siguranța and the Whites, though these suggest that Bessarabians were generally pro Russian, rather than specifically Bolshevik. Historian Mitru Ghițiu proposes that any Moldovan resistance to communism was casually silenced by Soviet writers: "the issue was never even up for discussion, with authorities fearing that any glimpse of the truth could bring into question the Romanian's 'boundless joy' at being 'liberated' by the Bolsheviks." Soviet authors ignored all talk of contributions by the Whites and their Committee for the Salvation of Bessarabia. This connection had already been brought up in 1919 by Major McLaren. In their interviews with Romanian officials, both he and Gachikevich dismissed all accounts of Bolshevik agitation. During their stay in Khotyn, McLaren and Boxhall had resided with the Krupenskys. According to Stănescu, this was an additional proof of continuity between Russian loyalism and the rebels of 1919, over a shared agenda of "keeping these territories inside Russia, even if it were a Soviet Russia". Researchers of various backgrounds, including Șornikov and Ludmila Rotari, have returned focus on the rebellion's connection with Russian monarchism. According to Șornikov, the Whites and the communists had maintained the exact same policy on the Bessarabian question, seeing Khotyn as an integral component of Russia. Zhurari had unwittingly served Romanian interests by relocating to Tiraspol, instead of forming his unit in Bessarabia itself, but as Șornikov notes, had later built his force into one highly threatening for the Romanian grip on Bessarabia.