Кіріспе

Адамдардың күнделікті қылықтары, ойлаулары мен сезімдерінің жолдары. Күнделікті өмір, күнделікті тұрмыс немесе әдеттегі өмір – адамдардың күнделікті қылықтары, ойлаулары мен сезімдерінен құралады. Күнделікті өмірді қарапайым, әдеттегі, табиғи, дағдылы немесе қалыпты деп сипаттауға болады. Адамның күндізгі белсенділігі дегеніміз – көптеген адамдар түннің бір бөлігін ұйықтап, күндіз белсенді болады. Көпшілігі күніне екі-үш рет тамақтанады. Жұмыс уақыты (нобең жұмыстан басқа) көбінесе таңертең басталатын күнделікті кестеден тұрады. Бұл миллиондаған адамдардың күнделікті кездесетін жол ағысы мен радио хабар таратушылардың назарындағы уақытты тудырады. Кеш көбінесе демалыс уақыты болып табылады. Көптеген адамдар күнде жуынуды әдетке айналдырған. Осы жалпы ұқсастықтардан өзге, өмір салты әртүрлі, әр адам күнін әртүрлі өткізеді. Мысалы, көшпелі өмір отырықшы өмірден ерекшеленеді, ал отырықшылардың ішінде қалалық адамдар ауылдық тұрғындардан өзгеше өмір сүреді. Байлар мен кедейлердің, жұмысшылар мен зиялылардың өміріндегі айырмашылықтар олардың жұмыс уақытынан тыс жағдайларда да болуы мүмкін. Балалар мен ересектердің күнделікті іс-әрекеттері де әртүрлі болады.

Әлеуметтік көзқарас

Күнделікті өмір – мәдени зерттеулердегі маңызды ұғым және социология саласындағы мамандандырылған пән. Кейбір ғалымдар капитализм мен индустриализмнің адам өміріне және санасына тигізген теріс әсерінен туындаған 19-ғасырғы жазушылар мен суретшілердің өздігінен зерделеуге және күнделікті өмірді бейнелеуге бұрынғы туындыларға қарағанда едәуір көбірек бет бұрғанын айтады, мысалы, Ренессанс әдебиетіндегі әулиелер туралы жазбалар мен саясатқа деген қызығушылықтан айырмашылығы. Басқа теоретиктер бұл пікірге қарсы шығып, ежелгі Грекия, ортағасырлық христиандық және Ағарту дәуірінің еңбектерінде кездесетін күнделікті өмір туралы жазбалардың ұзақ тарихын келтіреді. Күнделікті өмірді зерттеуде гендерлік мәселелер оның түсінігінде маңызды рөл атқарады. Кейбір теоретиктер әйелдерді күнделікті өмірдің ең жарқын өкілдері және құрбандары деп есептейді. Социологтар да күнделікті өмірді оның қалай ұйымдастырылғанын және мағыналанғанын зерттеу үшін зерттейді. 2000-2004 жылдар аралығында жарық көрген "Жалпыға ортақ мінез-құлық" атты социологиялық журналы осы күнделікті іс-әрекеттерді зерттеді.

Бос уақыт

Күнделікті көңіл көтерудің бұрынғысы негізінен кешкі уақытта әңгіме айтудан құралды. Бұл дәстүр ежелгі Грекия театрына және басқа да кәсіби ойын-сауық түрлеріне ұласты. Кейіннен оқу ғалымдардың құпия білімі емес, кітапқа қол жеткізе алатын адамдардың жалпы ләззатына айналды. 20-шы ғасырда бұқаралық ақпарат құралдары бай елдерде кеңінен таралды, осының ішінде күнделікті басты уақытта көркем әдебиет пен кәсіби өндірілген туындыларды қабылдау үшін жағдай жасады. Әртүрлі медиа түрлері әртүрлі адамдардың күнделікті өмірінде әртүрлі мақсаттарға қызмет етеді, бұл адамдарға теледидар көру, интернет қолдану, радио тыңдау немесе газет-журналдар оқу сияқты медианың қайсысы олардың міндеттерін орындауға тиімдірек екенін таңдау мүмкіндігін береді. Көптеген адамдар интернетті басқа медиа түрлерінен гөрі күнделікті көбірек пайдаланады.

Тіл

Адамдардың күнделікті өмірі тіл мен қарым-қатынас арқылы қалыптасады. Олар уақыттарын қалай өткізуді пікірлер мен идеалдарға сүйене отырып шешеді, ал бұл пікірлер мен идеалдар олар еститін сөздер арқылы қалыптасады. Адамдарға жетіп отыратын көптеген әңгімелер бұқаралық ақпарат құралдары арқылы беріледі, бұл адам тәжірибесін қалыптастырудың маңызды факторы болып табылады. БАҚ тілді қолданып, адамның күнделікті өміріне әсер етеді, тіпті ол қайда тамақтану керектігін шешу сияқты ұсақ нәрсе болса да, немесе үкіметте өкілді таңдау сияқты маңызды мәселе болса да. Адамдардың күнделікті өмірін жақсарту үшін Индиана университеті Блумингтонның коммуникация және мәдениет кафедрасының профессоры Федра Пеззулло, адамдар өмірін жиі және байқаусыз өзгертетін риториканы түсінуге тырысу керек дейді. Ол: "Риторика бізге байланыстар құруға көмектеседі. Бұл әлеммен қарым-қатынас жасауды түсіну туралы" деп жазады.

Күнделікті өмірдің іс-әрекеттері

Күнделікті өмірлік қызмет (КӨҚ) – денсаулық сақтау саласында жеке адамның тұрғын үйінде, сыртқы ортада немесе екеуінде де күнделікті өзін-өзі күтуге қатысты қолданылатын термин. Денсаулық сақтау мамандары адамның функционалдық жағдайын бағалау үшін, әсіресе мүгедектер мен қарт адамдарға қатысты, КӨҚ-ты орындау мүмкіндігін немесе мүмкін еместігін жиі пайдаланады. КӨҚ-қа "тамақтану, жуыну, киіну, күтім жасау, жұмыс істеу, үй шаруасын жүргізу және демалыс сияқты әдеттегі іс-әрекеттер" жатады. Қарттардың осы қызметтерді орындау қабілеті мен деңгейі геронтологияның және ересек жасқа қатысты түсініктердің негізгі назарында болады.