Ішек тастары: түрлері, себептері және диагностикасы
Enterolith
Ішек тасы (энтеролит) – асқазан-ішек жүйесінде кездесетін сирек минералдық түйін. Оның пайда болу себептері, қауіпсіздігі және қашан емдеу қажет екені туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Энтеролит – асқазан-ішек жүйесінің кез келген жерінде пайда болатын минералдық түйін немесе тас. Энтеролиттер сирек кездеседі және көбінесе кездейсоқ табылады, бірақ егер анықталса, кемінде қадағалау қажет. Егер асқыну белгілері байқалса, оларды міндетті түрде алып тастау керек. Энтеролит нидустың – тұқым, кішкентай тас немесе жіп сияқты шағын сыртқы заттың – айналасында қалыптасуы мүмкін, ол тітіркендіргіш ретінде қызмет етеді. Осы тұрғыдан алғанда, энтеролиттің пайда болу процесі перл жасалуына ұқсас. Энтеролитті ас қорытуға көмектесетін гастролитпен шатастырмау керек.
An enterolith is a mineral concretion or calculus formed anywhere in the gastrointestinal system. Enteroliths are uncommon and usually incidental findings but, once found, they require at a minimum watchful waiting. If there is evidence of complications, they must be removed. An enterolith may form around a nidus, a small foreign object such as a seed, pebble, or piece of twine that serves as an irritant. In this respect, an enterolith forms by a process similar to the creation of a pearl. An enterolith is not to be confused with a gastrolith, which helps digestion.
Жылқыларда
Жылқы энтеролиттерін жайылымдарды аралап жүргенде немесе тыңайғыш үйінділерін қарастырғанда, сондай-ақ некроскопия кезінде және көбінесе коликаға байланысты хирургиялық араласындарда табады. Сондықтан, симптомсыз энтеролиттердің қаншалықты жиі кездесетіні белгісіз. Жылқы энтеролиттері көбінесе тегіс, шар немесе төртжақ пішіндес (аммоний магний фосфаты) болады және олардың ортасында минералдың концентрлі қабаттарынан тұратын ядро болады. Жылқыдағы энтеролиттер туралы мәліметтер 19 ғасырда көптеп кездессе, 20 ғасырдың басында сирек болды, ал қазір қайтадан жиілеп барады. Бұлар зебраларда да кездеседі: Калифорниядағы зообақта бесеу, ал Висконсин штатындағы зообақта біреуі анықталған. Струвит энтеролиттері ішек қуысының жоғары pH деңгейімен және минералдық концентрациясымен байланысты. Калифорнияда струвит энтеролиттері жемде люцернаның көп мөлшерде болуымен және шөпті жайылымға қолжетімділіктің аздығымен байланысты. Бұл байланыс люцернаның серпентин топырағында өсірілуіне байланысты, нәтижесінде люцернада магнийдің концентрациясы жоғары болады.
Equine enteroliths are found by walking pastures or turning over manure compost piles to find small enteroliths, during necroscopy, and increasingly, during surgery for colic. Therefore, the incidence of asymptomatic enteroliths is unknown. Equine enteroliths are typically smoothly spherical or tetrahedral, (ammonium magnesium phosphate), and have concentric rings of mineral precipitated around a nidus. Enteroliths in horses were reported widely in the 19th century, infrequently in the early 20th century, and now increasingly. They have also been reported in zebras: five in a zoo in California and one in a zoo in Wisconsin. Struvite enteroliths are associated with elevated pH and mineral concentrations in the lumen. In California, struvite enteroliths are associated also with a high proportion of alfalfa in the feed and less access to grass pasture. This association has been attributed to the cultivation of alfalfa on serpentine soils, resulting in high concentrations of magnesium in the alfalfa.
Адамда
Адамдарда энтеролиттер сирек кездеседі және оларды өт тастарынан ажырату қиын болуы мүмкін. Олардың химиялық құрамы әртүрлі, сондықтан нидусты табу сирек кездеседі. Энтеролиттің дифференциалдық диагнозын қою үшін энтеролиттің өзі, қалыпты өт қабы және дивертикул қажет. Энтеролит әдетте дивертикул ішінде пайда болады. Меккель дивертикулында пайда болған энтеролит кейде Меккель энтеролиті деп аталады. Магний оксидін ұзақ мерзімді лаксатив ретінде тиімсіз пайдалану энтеролиттерге және/немесе дәрілік безоарларға әкелуі мүмкін. Көптеген энтеролиттер көзге көрінбейді және ешқандай асқынуларға себеп болмайды. Дегенмен, туындаған кез келген асқынулар ауыр болуы мүмкін. Олардың ішінде ішек түйілуі ең көп кездеседі, одан кейін илеус және перфорация пайда болады. Ішек түйілуі мен илеус әдетте үлкен энтеролит дивертикулдан ішек қуысына шығарылғанда пайда болады. Перфорация көбінесе дивертикул ішінде болады. Көрсеткішті рентген сәулесінде энтеролиттің көрінуі оның кальций мазмұнына байланысты. Кальцийге бай тастар көбінесе радиус шоғырлы жиекті және салыстырмалы радиус азайған ядроны көрсетеді. Холеин қышқылының тастары көбінесе радиус азайған болады. Оларды кейде контрастсыз КТ-де көруге болады; ішек қуысындағы контраст энтеролитті бос кеңістік ретінде көрсетуі мүмкін. Көбінесе олар ультрадыбыс арқылы көрінеді. Энтеролит құрамына қатысты жаңа зерттеулер жетіспесе де, бір ерте шолуда струвит (аттардағыдай), кальций фосфаты және кальций карбонаты туралы мәліметтер келтірілген, сондай-ақ холеин қышқылы да хабарланған. Дезоксихоль қышқылы мен холь қышқылы туралы да мәліметтер бар.
In humans, enteroliths are rare and may be difficult to distinguish from gall stones. Their chemical composition is diverse, and rarely can a nidus be found. A differential diagnosis of an enterolith requires the enterolith, a normal gallbladder, and a diverticulum. An enterolith typically forms within a diverticulum. An enterolith formed in a Meckel's diverticulum sometimes is known as a Meckel's enterolith. Improper use of magnesium oxide as a long term laxative has been reported to cause enteroliths and/or medication bezoars. Most enteroliths are not apparent and cause no complications. However, any complications that do occur are likely to be severe. Of these, bowel obstruction is most common, followed by ileus and perforation. Bowel obstruction and ileus typically occur when a large enterolith is expelled from a diverticulum into the lumen. Perforation typically occurs within the diverticulum. On plain X rays,the visibility of the enterolith depends on its calcium content. Calcium rich stones usually demonstrate a radiodense rim and a relatively radioluscent core. Choleic acid stones are almost always radiolucent. They sometimes can be visualized on CT scans without contrast; presence of contrast in the lumen may reveal the enterolith as a void. Most often, they are visualized using ultrasound. Although recent surveys of enterolith composition are lacking, one early review notes struvite (as in equines), calcium phosphate, and calcium carbonate and reports choleic acid. Deoxycholic acid and cholic acid have also been reported.
Емдеу
Қарқындылықтың қарапайым жағдайларында, асқынулар болмаған кезде, энтеролитті жою үшін түрлі хирургиялық емес және хирургиялық техникалар қолданылады. Оларға энтеролитті ұсату және оны асқазанға кері итеру немесе тоқ ішекке жылжыту, асқазан-ішек жолының зардап көрмеген бөлігі арқылы хирургиялық жолмен алып тастау, сондай-ақ зардап көрген сегментті резекциялау кіреді.
In simple cases of obstruction, where there are no complications, a variety of non surgical and surgical techniques are used to remove the enterolith. These include crushing the enterolith and milking it back to the stomach or forward to the colon, surgical removal via an uninvolved segment of the gastrointestinal tract, and resection of the involved segment.