Кіріспе

Шығыс Теннессидегі археологиялық орын. Icehouse Bottom – Теннесси штатының Монро округінде, Оңтүстік-Шығыс АҚШ-тағы Кіші Теннесси өзенінің жағасында орналасқан ежелгі Түпкі Америкалықтарға тиесілі орын. Түпкі Америкалықтар бұл жерді б.з.д. 7500 жылдан бері жартылай тұрақты аң аулау лагері ретінде пайдаланған, бұл Теннессидегі ең ежелгі қоныс аумақтарының біріне айналдырды. Орынның Вудленд кезеңіне (б.з.д. 1000 – 1000 ж.) қатысты артефакттарын талдау Грузия, Солтүстік Каролина және Огайодағы жергілікті халықтарға жеткен кең сауда желісінің бар екенін көрсетеді. Кейіннен бұл аймақ 18-19 ғасырларда ағылшын-еуропалық қоныс салушылар кездескен Чероки тайпаларының қоныс аумағы болды. 1979 жылдан бастап Icehouse Bottom орыны Телико көлінің су астында қалды, ол Телико бөгетінің құрылысы нәтижесінде Кіші Теннесси өзеніне жасалған тоған. Бөгет құрылысы басталғанға дейін, 1970 жылдардың басында су басуына дайындалып, қазба жұмыстары жүргізілді. Телико көлін Теннесси өңірінің басқармасы (Tennessee Valley Authority) дамытты және басқарады, ал Icehouse Bottom орынының жағалауына жақын жер Телико көлінің жабайы табиғат аймағының МакГи Карсон бөлігіне жатады, оны Теннессидің жабайы табиғат ресурстарын басқару агенттігі басқарады.

География

Кіші Теннесси өзені Монро округіне шығыстан, Ұлы Түтінді таулар мен Юникой таулары арасындағы су айдыны арқылы кіреді. Ол батысқа қарай шамамен 64 шақырымға дейін созылып, Леноар қаласының жанында Теннесси өзеніне құяды. 1979 жылы құрылған Теллико көлі Кіші Теннессидің төменгі 53 шақырымын және Теллико өзенінің төменгі 35 шақырымын жабады. Icehouse Bottom – Кіші Теннессидің оңтүстік жағалауында орналасқан ежелгі адамдар қоныстанған археологиялық ескерткіш. Бөгет салынар алдында және Теллико көлінің пайда болуына дейін, бұл орын өзеннің Теннесси өзенімен қосылатын жерінен шамамен 34 шақырым жоғары, ал Теллико өзенімен қосылатын жерінен 3 шақырым жоғары болған. Орын "Rockcrusher Bluff" деп аталатын тік жардың төменгі жағына жақын орналасқан. Теллико көлінің жабайы табиғатты қорғау аймағының МакГи Карсон бөлігінде бұрынғы Rockcrusher Bluff-тың үстіңгі бөлігі кіреді. Теллико көлі сумен толғанда және аймақты су басқанда, жар жарым аралға айналды. МакГи Карсонға кіру Теннесси штатының 360-шы тас жолы (Ситико жолы) бойында, жолдың 411-ші АҚШ тас жолымен қиылысынан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай орналасқан. Карсон жолы аймақты кесіп өтеді және бұрынғы Icehouse Bottom-нан жоғары көл жағалауында күрт тоқтап қалады.

Тарих

Мұз үйінің түбі туралы тарихи мәліметтер аз болғанымен, кейіннен 3 километр радиуста көптеген тарихи аймақтар пайда болды. 1756 жылы салынған Форт-Лодун шекаралық бекінісі солтүстікке қарай шамамен 1,6 километр жерде орналасқан, ал 1794 жылы салынған федералды сауда бекеті – Телико блокхаусы солтүстік-шығысқа қарай 1,6 километрден сәл артық жерде орналасқан. Оверхилл чероки тайпасының Томотли және Токва ауылдары оңтүстікке қарай Роккрашер Блаффқа қарама-қарсы жатқан. Чероки ғалымы Секуояның туған жері ретінде белгілі Тускеги ауылы Мұз үйінің түбінен солтүстік-батысқа қарай орналасқан. 1819 жылы чероки тайпасы Кіші Теннесси өзенінің оңтүстігіндегі Оверхилл аймағын, оның ішінде қазіргі Монро округін АҚШ үкіметіне сатты. Одан көп ұзамай, «Пионер» Джон МакГи деген ерте қоныс аударушы Кіші Теннесси өзенінің бойындағы бірнеше мың акр жерді, соның ішінде Мұз үйінің түбін сатып алды. Ол бұл аймақта бірнеше плантациялар құрды. 20 ғасырдың басында Мұз үйінің түбі Джон Карсонға тиесілі темекі шаруашылығының шекарасында болды. Карсон отбасы жерді Теннесси өзендері басқармасы Теллико су қоймасын құру үшін өзен бойындағы жерді сатып ала бастағанда иеленді. Мұз үйінің түбі атауын қалай алғаны белгісіз, бірақ тарихшы Карсон Брюэр МакГи отбасының әңгімесін жазған. Брюэрдің сөзіне сүйенсек, олар қыста 9 метрге жуық диаметрі бар шұңқыр қазып, өзеннен немесе мұз басып қалған ағыннан мұзды алып, шұңқырға салып, құммен жабатын. Осылайша мұз келесі жазға дейін сақталып тұратын.

Археология

1967 жылы Теннесси өзені алқабының басқармасы Кіші Теннесси өзенінің сағасында Теллико бөгетін салуға кірісті; ол өзен жағалауындағы жерлерді сатып алды. Сол жылы Теннесси университетінің антропология факультеті Ұлттық саябақтар қызметімен шарт бойынша аңғарды зерттеуді бастады, мақсаты – өзеннің археологиялық ресурстарын анықтау және суға батқанға дейін қазба жұмыстарын жүргізуге лайық орындарды іріктеу. Жобаға қатысушыларға бөгет іске қосылғанға дейін екі жыл мерзім берілгенімен, қоршаған ортаға қатысты соттардың қарауы бөгеттің іске қосылу мерзімін 1979 жылға дейін ықшамдады. Бұл Кіші Теннесси алқабындағы археологиялық жұмыстарды кеңейтуге мүмкіндік берді, бұл олардың едәуір көне екені белгілі болғанда маңызды болды. 1969, 1970, 1971 және 1977 жылдары Мұз үйінің түбінде қазба жұмыстары жүргізілді. Қазба орны өзеннің тасқынды жазығында орналасқандықтан, әрбір ауыр жаңбыр жердің жаңа қабатын қосып, оны қабат-қабат етуді жеңілдетті.

Архаикалық кезең тұрғындары

1969-71 жылдары жүргізілген қазба жұмыстары өзен бойында орналасқан көптеген саз ошақтардың күйген қалдықтарын ашты. Радиокөміртектік талдау осы ошақтардың ең ертесінің шамамен б.з.д. 7500 жылға дейін, ерте архаикалық кезеңде (б.з.д. 8000-6000) датырланғанын көрсетті. Бұл – қазіргі Теннесси штатының шекараларындағы ең көне жартылай тұрақты қоныс орындарының бірі. Кейбір ошақтардың сазында әлі де ылғал болғанда қалған тор немесе тоқыма таңбалары сақталған. Icehouse Bottom-да табылған басқа архаикалық кезеңдегі заттарға ерекше екі ұшты ерте архаикалық жебе ұшы және кеш архаикалық (б.з.д. 3000-1000) балық аулауға арналған салмақтар кіреді. Архаикалық кезең бойында Icehouse Bottom, әдетте, "негізгі лагерь" ретінде пайдаланылған және жергілікті халықтар оны маусымдық немесе басқа да жартылай тұрақты түрде мекендеген. Лагерь өзен террасасының бойында бірнеше жүз метрге созылған бірнеше ондаған тұрғын үйден тұрды. Rockcrusher Bluff-те құрал және қару жасау үшін пайдаланылатын шыршаның әртүрлі кен орындары бар. Icehouse Bottom-ның алғашқы тұрғындары негізінен ақ құйрықты бұғы, қара аю, емен және гикори жаңғақтарымен қоректенген. Олар сондай-ақ кішкентай жануарларды, мысалы, қоян және үйректерді аулап жеген.

Ормандық кезең тұрғындары

Ағаш кезеңінің (б.з.д. 1000 – 1000 ж.) табылған материалдары ең алдымен, біздің заманымыздың 100 жылына дейін дамыған, жергілікті халықтар өсірген маңызды егін – жүгерінің болуымен ерекшеленеді. Жүгеріні өсіру және сақтау мүмкіндігі халық тығыздығының артуына және түрлі шеберлердің орталықтарының қалыптасуына ықпал етті. Ағаш кезеңінің материалдарында жергілікті емес керамика сынықтары да бар, бұл халықтың ірі сауда желісіне қатысқандығын көрсетеді. Керамика сынықтары осы жердің тұрғындары аймақтағы басқа Ағаш кезеңінің орталықтарымен, соның ішінде Огайо аңғарындағы Хопвелл халқымен байланыс жасағанын көрсетеді. Ағаш кезеңіне тән адам жерлеу орындары мен күлдері Мұз үйінің түбінде жиі табылды. Айсхаус Боттом Орта Ағаш кезеңінде өндіріс орталығы болған болуы мүмкін. Сынықтар Хопвелл орталықтарын ғана емес, Солтүстік Каролинаның Сильва және Гарден Крик аймақтарын, қазіргі Севьервилл қаласының шығысындағы Макмахан үнді төбелерін және тіпті Грузияны қамтитын сауда желісін растайды. Огайодағы Хопвелл ескерткішінде табылған бірнеше сынықтар, әлде Айсхаус Боттомда жасалған болуы мүмкін. Айсхаус Боттом аймақтық тарату орталығы ретінде де қызмет еткен болуы мүмкін. Орта Ағаш кезеңінен кейін осы жердің пайдалану деңгейі төмендеген сияқты, бірақ ерте Миссисип кезеңіне тән бірнеше фрагменттер табылды.