Археологияда қазба жұмыстары – ескерткіштерді ашу, зерттеу, тіркеу процесі. Артефакттар, ерекшеліктер, экологиялық іздер мен мәдени контекст анықталады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық қалдықтарды ашу, өңдеу және тіркеу
Exposure, processing and recording of archaeological remains
Археологияда қазба – археологиялық қалдықтарды ашу, өңдеу және тіркеу процесі. Қазба алаңы немесе «қазба» – зерттелетін аумақ. Бұл орындар жоба барысында бірнеше аптадан бірнеше жылға дейін созылатын, бірден бірнеше аумаққа дейін жете алады. Қазба жұмыстарына орыннан қозғалған түрлі деректерді табу кіреді. Бұл деректерге артефакттар (адамдар жасаған немесе өзгерткен жылжымалы заттар), ерекшеліктер (қазба орнының өзіне жасалған жылжымалы емес өзгерістер, мысалы, тіреу қалыптары, жерлеу орындары және ошақтар), экофакттар (жануар сүйектері, тозаң немесе көмір сияқты органикалық қалдықтар арқылы адам қызметінің куәлігі) және археологиялық контекст (басқа деректер арасындағы байланыстар) жатады. Қазба жұмыстарын жүргізер алдында археологиялық қалдықтардың болуы немесе болмауы көбінесе жерді тесіп өтетін радар сияқты, бұрғылаусыз қашықтықтан сезіктеу арқылы анықталады. Бұл жұмыстардан орынның дамуы туралы алғашқы мәліметтерді алуға болады, бірақ орынның егжей-тегжейлі мәліметтерін түсіну үшін шұңғыма арқылы қазу қолданылуы мүмкін. Қазба кезінде археологтар көбінесе қабаттарды біртіндеп алып тастау үшін стратиграфиялық қазбаларды пайдаланады. Бұл материалдық қалдықтардың уақыт тізбегін сақтайды. Ерте рим дәуірінде Юлий Цезардың әскері қоладан жасалған заттарды тонады, ал орта ғасырларда еуропалықтар эрозиядан шыққан ыдыстарды және егістік жерлерде табылған қаруларды қазып шығара бастады. Мұндай жұмыстарды әдетте құрылыс салушы қаржыландырады, сондықтан уақыт шектеулері болады және ол тек құрылысқа әсер ететін аумақтарға бағытталған. Ал бақылау жұмыстары – бұл археологиялық зерттеулерден басқа мақсатта жасалған траншеяларды қарастыру, мысалы, жолда газ құбыры үшін жасалған траншея. АҚШ-та «ковштік сынама шұңқымасы» деп аталатын бағалау әдісі қолданылады, ол қолмен қазылған сынама траншеяларының белгілі бір жарты метрлік шаршы сызығын білдіреді.
In archaeology, excavation is the exposure, processing and recording of archaeological remains. An excavation site or "dig" is the area being studied. These locations range from one to several areas at a time during a project and can be conducted over a few weeks to several years. Excavation involves the recovery of several types of data from a site. This data includes artifacts (portable objects made or modified by humans), features (non portable modifications to the site itself such as post molds, burials, and hearths), ecofacts (evidence of human activity through organic remains such as animal bones, pollen, or charcoal), and archaeological context (relationships among the other types of data). Before excavating, the presence or absence of archaeological remains can often be suggested by, non intrusive remote sensing, such as ground penetrating radar. Basic information about the development of the site may be drawn from this work, but to understand finer details of a site, excavation via augering can be used. During excavation, archaeologists often use stratigraphic excavation to remove phases of the site one layer at a time. This keeps the timeline of the material remains consistent with one another. During early Roman periods, Julius Caesar's men looted bronze artifacts, and by the medieval period, Europeans had begun digging up pots that had partially emerged from erosion, and weapons that had turned up on farmlands. This is normally funded by the developer, meaning that time pressure is present, as well as its being focused only on areas to be affected by building. whereas watching briefs are cursory examination of trenches where the primary function of the trench is something other than archaeology, for example a trench cut for a gas pipe in a road. In the US, a method of evaluation called a Shovel test pit is used which is a specified half meter square line of trial trenches dug by hand.
Сайт құрылымы
Археологиялық материал көбінесе оқиғалар барысында жинақталады. Бағбан топырақ үйімін бұрышқа жинап, қиыршық тас жол төсесе немесе шұңқырға бұта отырғызады. Құрылысшы қабырға салып, шұңқырды кернеумен толтырады. Бірнеше жылдан кейін, оған қосымша шошқа қорасы салынды және шошқа қорасының суы қамыстың арасына жіберілді. Кейіннен бастапқы қабырға құлап, осылайша оқиғалар тізбегі жалғасты. Әр оқиға, қысқа немесе ұзақ уақытқа созылса да, өзімен бірге белгілі бір контекст қалдырады. Осы оқиғалардың қабаттасқан тізбегі археологиялық реттілік немесе жазба деп аталады. Қазба жұмыстары осы реттілік немесе жазбаны талдау арқылы түсіндіруге, одан әрі талқылау мен түсінуге мүмкіндік беруге бағытталған. Танымал процессуалдық археолог Льюис Бинфорд, археологиялық ескерткіште қалған дәлелдер сол жерде болған тарихи оқиғаларды толыққанды көрсетпеуі мүмкін екенін айта келе, этноархеологиялық салыстыру арқылы Алясканың солтүстік-орталық аймағындағы Нунамиут Иньюпиат аңшыларының белгілі бір аймақта олжа күтуге көп уақыт жұмсайтынын және осы уақыт ішінде уақытты өткізу үшін әртүрлі жұмыстар атқаратынын, мысалы, маскаға арналған ағаш қалыпты ойып жасау, мүйіз қасық пен піл сүйегінен ине тігу, сондай-ақ тері қапты және карибу терісінен жасалған шұлықтарды жөндеу сияқты шаруалармен айналысқандарын қарастырды. Бинфордтың айтуынша, осы әрекеттердің барлығы археологиялық жазбада із қалдырады, бірақ олардың ешқайсысы аңшылардың аймақта болуының басты себебіне – олжа күтуге – дәлел бола алмайды. Оның сөзімен айтқанда, аң аулау үшін жануарларды күту "тіркелген барлық еңбек сағаттарының 24% құрады, бірақ бұл мінез-құлықтың археологиялық салдары жоқ. Қазбада қалған ешбір құрал қолданылмаған және «негізгі» қызметтің тікелей материалдық «қосалқы өнімдері» болған жоқ. Сайтта атқарылған барлық басқа да іс-шаралар негізінен көңіл көтеру үшін жасалған".
Archaeological material tends to accumulate in events. A gardener swept a pile of soil into a corner, laid a gravel path or planted a bush in a hole. A builder built a wall and back filled the trench. Years later, someone built a pigsty onto it and drained the pigsty into the nettle patch. Later still, the original wall blew over and so on. Each event, which may have taken a short or long time to accomplish, leaves a context. This layer cake of events is often referred to as the archaeological sequence or record. It is by analysis of this sequence or record that excavation is intended to permit interpretation, which should lead to discussion and understanding. The prominent processual archaeologist Lewis Binford highlighted the fact that the archaeological evidence left at a site may not be entirely indicative of the historical events that actually took place there. Using an ethnoarchaeological comparison, he looked at how hunters amongst the Nunamiut Iñupiat of north central Alaska spent a great deal of time in a certain area simply waiting for prey to arrive there, and that during this period, they undertook other tasks to pass the time, such as the carving of various objects, including a wooden mould for a mask, a horn spoon and an ivory needle, as well as repairing a skin pouch and a pair of caribou skin socks. Binford notes that all of these activities would have left evidence in the archaeological record, but that none of them would provide evidence for the primary reason that the hunters were in the area; to wait for prey. As he remarked, waiting for animals to hunt "represented 24% of the total man hours of activity recorded; yet there is no recognisable archaeological consequences of this behaviour. No tools left on the site were used, and there were no immediate material "byproducts" of the "primary" activity. All of the other activities conducted at the site were essentially boredom reducers."
Қабаттастыру
Археологияда, әсіресе қазба жұмыстарында, стратиграфия – шөгінділердің қабат-қабат қалай жиналатынын зерттеу ғылымы. Ол негізінен суперпозиция заңына сүйенеді. Суперпозиция заңы төменгі жатқан шөгінді қабаттарында жоғарыдағы қабаттарға қарағанда көне заттар табылғанын көрсетеді. Археологиялық табылар көбінесе жер бетінен төменде жатқандықтан, әр табылған жердің контекстін анықтау археологқа орын туралы қорытынды жасауға, оның сипаты мен пайдаланылған мерзімін анықтауға мүмкіндік береді. Археологтың міндеті – қандай контексттер бар екенін және олардың қалай қалыптасқанын анықтауға тырысу. Археологиялық қабатталу немесе тізбек – стратиграфиялық бірліктердің немесе контексттердің динамикалық үйлесімде орналасуы. Табылған жердің физикалық орналасуы маңызды рөл атқарады. Археологиялық контекст – заттың немесе ерекшеліктің табылған орны және оның жанындағы басқа да заттар мен ерекшеліктер. Бұрынғы шұңқырдың немесе канавтың қазылуы – бір контекст болса, оны толтырған материал – басқа контекст. Қимадағы бірнеше толтырулар бірнеше контексттерді білдіреді. Құрылыс элементтері, табиғи шөгінділер және жерлеу орындары да контекст болып табылады. Осы негізгі, бөлек бірліктерге бөлу арқылы археологтар орынның хронологиясын құра алады, оны сипаттап, түсіндіре алады. Стратиграфиялық қатынастар – контексттер арасындағы уақыт бойынша қалыптасқан, олардың құрылған мерзімін көрсететін байланыстар. Мысалы, канав пен оның ішіне толтырылған материал. "Толтыру" контекстінің "қазылған" контекстке қатысы – "толтыру" тізбекте кейінірек пайда болған, яғни, канавты толтырудан бұрын қазу керек. Тізбекте кейінірек пайда болған қатынас кейде "жоғары" деп, ал ертерек пайда болған қатынас "төмен" деп аталады. Бірақ "жоғары" немесе "төмен" терминдері физикалық орналасуын білдірмейді. Бұл терминдерді Харрис матрицасындағы контексттің орнына қатысты қарастыру пайдалырақ, ол орынның кеңістікте және уақытта қалыптасуының екі өлшемді моделі. Қазіргі археологияда орынды түсіну – олардың өзара байланыстары арқылы жеке контексттерді үнемі үлкен топтарға біріктіру процесі. Бұл ірі топтардың терминологиясы зерттеушіге байланысты өзгереді, бірақ интерфейс, кіші топ, топ және жерді пайдалану терминдері жиі қолданылады. Кіші топтың мысалы – жерлеуді құрайтын үш контекст: қабірдің қазылған бөлігі, дене және денеге үйілген топырақ. Кіші топтар өздерінің стратиграфиялық байланыстары арқылы басқа кіші топтармен бірігіп, топтарды құрай алады, ал топтар өз кезегінде "фазаларды" құрайды. Жерлеу кіші тобы басқа жерлеу кіші топтарымен бірігіп, зират немесе жерлеу тобын құрай алады, ал бұл өз кезегінде "фаза" жасау үшін шіркеу сияқты ғимаратпен біріктірілуі мүмкін. Бір немесе бірнеше контексттердің шамалы қатаң анықталған комбинациясы кейде ерекшелік деп аталады.
In archaeology, especially in excavating, stratigraphy involves the study of how deposits occurs layer by layer. It is largely based on the Law of Superposition. The Law of Superposition indicates that layers of sediment further down will contain older artifacts than layers above. When archaeological finds are below the surface of the ground (as is most commonly the case), the identification of the context of each find is vital to enable the archaeologist to draw conclusions about the site and the nature and date of its occupation. It is the archaeologist's role to attempt to discover what contexts exist and how they came to be created. Archaeological stratification or sequence is the dynamic superimposition of single units of stratigraphy or contexts. The context (physical location) of a discovery can be of major significance. Archaeological context refers to where an artifact or feature was found as well as what the artifact or feature was located near. The cutting of a pit or ditch in the past is a context, whilst the material filling it will be another. Multiple fills seen in section would mean multiple contexts. Structural features, natural deposits and inhumations are also contexts. By separating a site into these basic, discrete units, archaeologists are able to create a chronology for activity on a site and describe and interpret it. Stratigraphic relationships are the relationships created between contexts in time representing the chronological order they were created. An example would be a ditch and the back fill of said ditch. The relationship of "the fill" context to the ditch "cut" context is "the fill" occurred later in the sequence, i. e., you have to dig a ditch first before you can back fill it. A relationship that is later in the sequence is sometimes referred to as "higher" in the sequence and a relationship that is earlier "lower" though the term higher or lower does not itself imply a context needs to be physically higher or lower. It is more useful to think of this higher or lower term as it relates to the contexts position in a Harris matrix, which is a two dimensional representation of a site's formation in space and time. Understanding a site in modern archaeology is a process of grouping single contexts together in ever larger groups by virtue of their relationships. The terminology of these larger clusters varies depending on practitioner, but the terms interface, sub group, group and land use are common. An example of a sub group could be the three contexts that make up a burial: the grave cut, the body and the back filled earth on top of the body. In turn sub groups can be clustered together with other sub groups by virtue of their stratigraphic relationship to form groups which in turn form "phases". A sub group burial could cluster with other sub group burials to form a cemetery or burial group which in turn could be clustered with a building such as church to produce a "phase." A less rigorously defined combination of one or more contexts is sometimes called a feature.
Кезеңнен-кезең
Фаза – бұл бейтаныс адам үшін ең оңай түсінілетін топтама, себебі ол «егер сіз белгілі бір уақытқа қайта барсаңыз, не көретініңізді» көрсететін дерлік бір уақыттағы археологиялық горизонтты білдіреді. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, фаза бұрынғы «ескі жер беті» деңгейін анықтауды білдіреді. Фазалық түсіндірулер жасау – стратиграфиялық түсіндіру мен қазба жұмыстарының алғашқы мақсаттарының бірі. «Фаза бойынша қазу» – сайтты кезең-кезеңмен қазумен толыққандай емес. Сайтты кезеңдерге бөлу – қазба кезінде немесе қазбадан кейін заманауи горизонттарға дейін сайтты азайтуды білдіреді, ал «фаза бойынша қазу» – археологиялық қалдықтарды стратиграфиялық түрде алып тастау процесі, осылайша уақыт бойынша «қатарда төменде» тұрған контексттерді, олармен соңғы физикалық стратиграфиялық байланысы бар басқа контексттерден бұрын алып тастамау үшін, суперпозиция заңымен анықталғандай. Түсіндіру процесі іс жүзінде қазба стратегияларына әсер етеді, сондықтан «кезеңдеу» қазба кезінде мүмкіндігі болғанда белсенді түрде жүргізіледі және жақсы тәжірибе саналады. «Ішкі кірігіп жату» немесе «ішкі кірігіп жатқан зат» – бұл фазаға кейінірек келген нәрсе, мысалы, қазіргі заманғы құбырлар немесе Саттон-Худада қазына іздеушілер қалдырған 16 ғасырлық бөтелкелер.
Phase is the most easily understood grouping for the layman as it implies a near contemporaneous Archaeological horizon representing "what you would see if you went back to a specific point in time". Often but not always a phase implies the identification of an occupation surface "old ground level" that existed at some earlier time. The production of phase interpretations is one of the first goals of stratigraphic interpretation and excavation. Digging "in phase" is not quite the same as phasing a site. Phasing a site represents reducing the site either in excavation or post excavation to contemporaneous horizons whereas "digging in phase" is the process of stratigraphic removal of archaeological remains so as not to remove contexts that are earlier in time "lower in the sequence" before other contexts that have a latter physical stratigraphic relationship to them as defined by the law of superposition. The process of interpretation in practice will have a bearing on excavation strategies on site so "phasing" a site is actively pursued during excavation where at all possible and is considered good practice. An "intrusion" or "intrusive object" is something that arrived later to the phase in the strata, for example modern pipework or the 16th century bottles left by treasure hunters at Sutton Hoo.
Әдістер
Қазба жұмыстары бастапқыда жоғарғы топырақ қабатын алып тастаудан басталады. Контекстер мен ерекшеліктерді сынау стратегиясы жасалады, ол әрбір ерекшелікті толығымен қазуды немесе оның тек бір бөлігін қазуды қамтуы мүмкін.
Excavation initially involves the removal of any topsoil. A strategy for sampling the contexts and features is formulated which may involve total excavation of each feature or only portions.
Стратиграфиялық қазба
Стратиграфиялық қазбалардағы мақсат – кейбір немесе, мүмкіндігінше, барлық археологиялық шөгінділер мен элементтерді олардың пайда болған ретімен кері бағытта алып тастау және учаскенің хронологиялық тізілімі немесе "қатары" ретінде Харрис матрицасын құру. Контексті анықтаудың осы алдын ала процесінен кейін, ол тіркеледі және жойылады. Көбінесе, тәжірибелік мәселелер немесе қателіктерге байланысты, контексттің шекараларын анықтау процесі сақталмайды және контексттер реттіліксіз және стратиграфиялық ережелерді бұзып алынып тасталады. Бұл "фазадан қалу" деп аталады. Бұл дұрыс емес тәжірибе. Контексті алып тастағаннан кейін немесе мүмкіндігі болса, бірнеше контексті (мысалы, ерекшеліктер үшін) алып тастағаннан кейін, "ажырату және қазу" процедурасы, учаскеде адамның ізі қалғанша және учаске табиғи жағдайға келгенше қайталанады.
In stratigraphic excavation, the goal is to remove some or, preferably, all archaeological deposits and features in the reverse order they were created and construct a Harris matrix as a chronological record or "sequence" of the site. Following this preliminary process of defining the context, it is then recorded and removed. Often, owing to practical considerations or error, the process of defining the edges of contexts is not followed and contexts are removed out of sequence and un stratigraphically. This is called "digging out of phase". It is not good practice. After removing a context or if practical a set of contexts such as the case would be for features, the "isolate and dig" procedure is repeated until no man made remains are left on site and the site is reduced to natural.
Механикалық қазба
Бұл қазба жұмыстарында түрлі типтегі және өлшемдегі машиналарды – кішкентай экскаваторлардан бастап, ауыр жер қазу машиналарын қолдану ережелері сипатталған. Машиналар көбінесе құрылыс компаниялары жүргізетін қазбаларда, қаржылық немесе уақыт шектеулері болған кезде, «құтқару археологиясы» деп аталатын жағдайда қолданылады. Механикалық экскаваторды пайдалану – топырақ пен қоқысты алып тастаудың және қолмен қазуға дайындық жасаудың ең жылдам тәсілі, бірақ археологиялық ескерткіштерге жарақат келтірмеуге және кейіннен табылған заттардың орнын дәл анықтауға мүмкіндік беруге көңіл бөлу қажет. Мұндай машиналарды пайдалану жиі кездеседі (мысалы, британдық археологиялық телешоу «Time Team» сияқты), бірақ ол даулы болуы мүмкін, себебі бұл қазба орнындағы археологиялық қабаттарды жазуда ақауларға әкелуі мүмкін. Жер қазу машиналарын алғаш рет қолданудың бірі 1967 жылы Дуррингтон қабырғаларында болды. Ескі жолды түзеу және жақсарту қажет болды, бұл археологиялық ескерткіштерге елеулі зиян келтіруі мүмкін еді. Розмари Хилл Джеффри Уэйнрайттың «ірі және жылдам қазба жұмыстарын басқарып, бульдозерлерді қазба орнына алып келгенін, бұл оның кейбір әріптестерін таңқалдырды, бірақ Дуррингтон қалай болған және қалай пайдаланылғандығы туралы құнды ақпараттар берді» деп сипаттайды. Машиналар негізінен қазіргі заманғы үстіңгі қабатты алып тастау және шөкірдің бақылауы үшін қолданылады. Британ археологиясында механикалық экскаваторларды кейде «үлкен сары шпательдер» деп атайды.
This describes the use in excavations of various types and sizes of machines from small backhoes to heavy duty earth moving machinery. Machines are often used in what is called salvage or rescue archaeology in developer led excavation when there are financial or time pressures. Using a mechanical excavator is the quickest method to remove soil and debris and to prepare the surface for excavation by hand, taking care to avoid damaging archaeological deposits by accident or to make it difficult to identify later precisely where finds were located. The use of such machinery is often routine (as it is for instance with the British archaeological television series Time Team) but can also be controversial as it can result in less discrimination in how the archaeological sequence on a site is recorded. One of the earliest uses of earth moving machinery was at Durrington Walls in 1967. An old road through the henge was to be straightened and improved and was going to cause considerable damage to the archaeology. Rosemary Hill describes how Geoffrey Wainwright "oversaw large, high speed excavations, taking bulldozers to the site in a manner that shocked some of his colleagues but yielded valuable if tantalising information about what Durrington had looked like and how it might have been used." Machines are used primarily to remove modern overburden and for the control of spoil. In British archaeology mechanical diggers are sometimes nicknamed "big yellow trowels".
Жазу
Археологиялық қазба – қайталанбайтын процесс, себебі бір ғана жер участағын екі рет қазу мүмкін емес. Сондықтан археология көбінесе құрттау ғылымы деп танылады, онда байқаулар жасау үшін бастапқы куәліктерді жою қажет. Мұны азайту үшін, қазба процесі мен оның нәтижелерін мұқият және жоғары дәлдікпен жазу үшін цифрлық әдістерді пайдалануға болады.
Archaeological excavation is an unrepeatable process, since the same area of the ground cannot be excavated twice. Thus, archaeology is often known as a destructive science, where you must destroy the original evidence in order to make observations. To mitigate this, highly accurate and precise digital methods can be used to record the excavation process and its results.
Бір контекстілік жазу жүйесі
Бір контекстілік тіркеуді 1970-ші жылдары Лондон мұражайы (сондай-ақ Винчестер және Йорк қалаларында бұрын) әзірледі. Ол әлемнің көптеген аймақтарында қолданылатын стандартты жүйеге айналды және ерекше түрде терең қалалық археологияның күрделілігіне және стратификация процесіне ыңғайлы. Қазба жұмысындағы әр контекстке бірегей "контекст нөмірі" беріледі және оның түрі контекст тіркеу парағына жазылады, сондай-ақ жоспарға және/немесе қимаға түсірілуі мүмкін. Уақыт шектеулеріне және маңыздылығына қарай контекстер фотоға түсірілуі мүмкін, бірақ мұндай жағдайда фотосурет контекстердің топтамасын және олардың байланыстарын көрсетеді. Әр контекстен табылған заттар қаптарға салынып, олардың контекст нөмірі мен қазба алаңының кодымен белгіленеді, кейіннен қазбадан кейін анықтама жұмыстарын жүргізу үшін. Контекстің маңызды нүктелерінің (мысалы, қабырғаның жоғарғы және төменгі бөліктерінің) теңіз деңгейінен биіктігі өлшеніп, жоспарларға, қималарға және контекст тіркеу парақтарына қосылады. Биіктіктер жергілікті уақытша тіреу нүктесіне (Т.Б.Н.) қатысты төмпе деңгейі немесе тоталь станциясы арқылы өлшенеді. Контексттерден алынған үлгілер кейде кейінірек қоршаған ортаны талдау немесе ғылыми мерзімдеу үшін алынады.
Single context recording was developed in the 1970s by the museum of London (as well as earlier in Winchester and York) and has become the de facto recording system in many parts of the world and is especially suited to the complexities of deep urban archaeology and the process of Stratification. Each excavated context is given a unique "context number" and is recorded by type on a context sheet and perhaps being drawn on a plan and/or a section. Depending on time constraints and importance contexts may also be photographed, but in this case a grouping of contexts and their associations are the purpose of the photography. Finds from each context are bagged and labeled with their context number and site code for later cross reference work carried out post excavation. The height above sea level of pertinent points on a context, such as the top and bottom of a wall are taken and added to plans sections and context sheets. Heights are recorded with a dumpy level or total station by relation to the site temporary benchmark (abbr. T. B. M). Samples of deposits from contexts are sometimes also taken, for later environmental analysis or for scientific dating.
Цифрлық жазу
Қазба жұмыстары кезінде далалық археологтар қолданатын цифрлық құралдарға GPS, планшеттік компьютерлер, реляциялық деректер базасы, цифрлық камералар, 3D лазерлік сканерлер және ұшқышсыз әуе кемелері жатады. Жоғары сапалы цифрлық деректер тіркелгеннен кейін, осы деректер интернет арқылы ашық қолжетімділікке беріліп, халық пен археологиялық зерттеушілердің пайдалануына ұсынылуы мүмкін. Цифрлық бейнелеу немесе цифрлық бейне түсіру – физикалық ортаның немесе заттың ішкі құрылымының цифрлық фотосуретін алу. Бұл термин көбінесе бейнелерді өңдеу, қысу, сақтау, басып шығару және көрсетуді қамтиды.
Digital tools used by field archaeologists during excavation include GPS, tablet computers, relational databases, digital cameras, 3d laser scanners, and unmanned aerial vehicles. After high quality digital data have been recorded, these data can then be shared over the internet for open access and use by the public and archaeological researchers. Digital imaging or digital image acquisition is digital photography, such as of a physical scene or of the interior structure of an object. The term is often used to include the processing, compression, storage, printing, and display of the images.
Өңдеуді табу
Археологиялық жазбаларда сақталған табылған заттар мен артефактілер көбінесе қолмен және байқау арқылы, олардың табылган жері қазылған кезде табылады. Қолайлылығына және уақыт шектеулеріне қарай, басқа да бірнеше әдістер қолданылады. Сүзу (іріктеу) және флотация сияқты әдістер ұсақ керамика сынықтары, кремний қабыршақтары, сүйектер мен тұқымдар сияқты кішкентай заттарды мүмкіндігінше көп табуға көмектеседі.
Finds and artifacts that survive in the archaeological record are retrieved in the main by hand and observation as the context they survive in is excavated. Several other techniques are available depending on suitability and time constraints. Sieving (screening) and flotation are used to maximize the recovery of small items such as small shards of pottery or flint flakes, or bones and seeds.
Ұстауыш
Флотация – бұл шөгіндіні су бетіне жеткізіп, жүзіп шығатын табыстарды, суға батып кететін шөгінділерден бөліп алу процесі. Бұл әдіс тұқымдар мен ұсақ сүйектер сияқты органикалық материалда сақталған экологиялық мәліметтерді табуға ерекше қолайлы. Барлық табыстарды қазба жұмыстары кезінде алуға болмайды, кейбір әдістер, әсіресе флотация, қазбадан кейін, қазба кезінде алынған үлгілерден жүргізілуі мүмкін.
Flotation is a process of retrieval that works by passing spoil onto the surface of water and separating finds that float from the spoil which sinks. This is especially suited to the recovery of environmental data stored in organic material such as seeds and small bones. Not all finds retrieval is done during excavation and some, especially flotation, may take place post excavation from samples taken during excavation.
Қаптау
Сипаттау (ілеу) көбінесе зерттеуге негізделген қазбаларда, онда көбірек уақыт бар, қолданылады. Цемент араластырғыштарды және көп көлемді ілеуді пайдалану арқылы белгілі бір табыстарға қол жеткізілді. Бұл әдіс лопата мен балтамен контекстті жылдам жоюға мүмкіндік береді, сонымен қатар жоғары дәрежеде артефакттарды табуға да мүмкіндік жасайды. Шығарылған топырақ цемент араластырғышқа құйылады, су қосылып, қоспа жасалып, содан кейін ірі ұялы сүзгі арқылы төгіледі. Бұл техниканың жылдамдығы нәзік артефакттарға тигізетін зиянмен өтелді.
The use of sieving (screening) is more common on research based excavations where more time is available. Some success has been achieved with the use of cement mixers and bulk sieving. This method allows the quick removal of context by shovel and mattock yet allows for a high retrieval rate. Spoil is shoveled into cement mixers and water added to form a slurry which is then poured through a large screen mesh. The speed of this technique is offset by the damage it does to more fragile artifacts.
Кездесулер
Қазба жұмыстары кезінде табылған заттарды іздеудің маңызды міндеттерінің бірі – археологиялық ескерткіштерден алынып тасталған қабаттар туралы деректерді анықтауға мамандардың көмегі. Бұл, кейінгі қабаттарда кездесетін қалдық заттар арқасында болашақтағы жаңа ашылулар туралы алдын ала хабар беруге мүмкіндік береді (мұндай қабаттар ерте дәуірлер мен кезеңдерге қарағанда әдетте ертерек зерттеледі). Жедел деректерді анықтау – қазба кезінде ескерткіштің кезеңделуі жөніндегі жұмыс гипотезасының дұрыстығын тексеру процесінің де бір бөлігі. Мысалы, темір дәуіріне жататын деп есептелген орданың ішінде ортағасырлық керамикалық сынық табылуы, қазба жұмыстарын жүргізу стратегиясын түбегейлі өзгерте алады және қазба процесінде жойылатын қабаттардың сипаты туралы дұрыс емес болжамдардың салдарынан жоғалып бара жатқан маңызды ақпаратты сақтап қалуға көмектеседі, соның ішінде қазбадан кейін зерттеулер жүргізетін мамандар үшін ескерткіштің ақпараттық әлеуетін шектемейді. Сондай-ақ, аномальді деректер қазба жұмыстарындағы қателерді, мысалы, "көктеу" сияқты кемшіліктерді көрсетуі мүмкін. Деректерді анықтау әдістемесінің дәлдігі қазба жұмыстарының сапасына тікелей байланысты, сондықтан екі процесс бір-біріне тәуелді.
One important role of finds retrieval during excavation is the role of specialists to provide spot dating information on the contexts being removed from the archaeological record. This can provide advance warning of potential discoveries to come by virtue of residual finds redeposited in contexts higher in the sequence (which should be coming offsite earlier than contexts from early eras and phases). Spot dating also forms part of a confirmation process, of assessing the validity of the working hypothesis on the phasing of site during excavation. For example, the presence of an anomalous medieval pottery sherd in what was thought to be an Iron Age ditch feature could radically alter onsite thinking on the correct strategy for digging a site and save a lot of information being lost due to incorrect assumptions about the nature of the deposits which will be destroyed by the excavation process and in turn, limit the site's potential for revealing information for post excavation specialists. Or anomalous information could show up errors in excavation such as "undercutting". Dating methodology in part relies on accurate excavation and in this sense the two activities become interdependent.