Архаикалық кезең

Grand өзенінің төменгі ағысындағы Лафроайг (AgHa 54) орнында ерте архаикалық кезеңнің соңында адамдар қоныстанғандығының дәлелдері бар. Архаикалық кезеңнің соңында (шамамен 4500 RCYBP – 2800 RCYBP аралығында) Эри және Онтарио көлдеріндегі су деңгейі жердің мұздан арылуына байланысты судың ағуының нәтижесінде жоғары болды. Кейінгі архаикалық кезеңдегі адамдар көшпелі аңшы-жинаушылар болды және олар әлі керамиканы дамытқан жоқ. Қазіргі Оңтүстік Онтариодағы кейінгі архаикалық адамдар түрлі снаряд ұштарын қолданғанмен, ерекше тип – Иннес снаряд ұшы Гранд өзенінің су жинау алабымен байланысты болды және оның атауы Брантфордтан бірнеше шақырым батыста орналасқан типтік орнынан шыққан. Кейінгі архаикалық кезеңнің басындағы су деңгейінің жоғары болуына байланысты, бүгінде өзеннің ішкі жағында орналасқан орны бұрын жағалау орны болған болуы мүмкін, бұл Хьюрон көлінде байқалатын қабаттану құбылысына ұқсас. Бұл құбылыс Эри көліне қатысты да байқалады. Мысалы, Канада ғасыры орны (Уэлланд өзенінде орналасқан) Эри көлінің солтүстігінде орналасқан, бірақ бұрын әлдеқайда жақын болған болуы мүмкін. Керамиканың болмауына байланысты архаикалық орнының жасын анықтау қиын. Жалпы, орны маусымдық түрде пайдаланылған деп есептеледі, бірақ оған ерекше жағдайлар да бар. Археолог Крис Эллис 1950-1960 жылдары Солтүстік Американың шығысындағы археологтардың тұрақты өмір салтын тұжырымдамалық деңгейде прогреске теңеуге бейім болғанын айтады. Кейбір орны әртүрлі маусымдарда және әртүрлі мақсаттарда бірнеше рет пайдаланылған болуы мүмкін. Дегенмен, орны жылы ауа райындағы, жазық жердегі, жер асты тас құралдарымен және балық аулау құралдарымен сипатталатын немесе суық ауа райындағы, биік жердегі, көптеген скреперлер мен снаряд ұштары бар, күзгі және қысқы бұғы аулауға байланысты болуы мүмкін, деп жіктеуге болады. Онтариодағы кейінгі архаикалық балық аулау қызметтерінің дәлелдері өзен сағаларында орналасқан көл жағалауындағы орнында шоғырланған; алайда, осындай типтегі ешбір орны Гранд өзенінде табылған жоқ. Биік жердегі орнында балық қалдықтары табылған жоқ, бұл биік жерде маусымдық аң ауру және жазықта балық аулау үлгісін көрсетеді. Алайда, Тинкомб балық аулау Гранд өзенінің жоғарғы ағысында да болған болуы мүмкін екенін, бірақ орнында сақталған қалдықтардың жоқтығына қарамастан, атап өтті. Ол сондай-ақ Каледония және Брантфорд аймақтарын кейінгі архаикалық кезеңдегі тұрақты қоныс орындары ретінде қарастырады, себебі осы кезеңнен бастап даталанған орнының жоғары шоғырлануы бар. Айрықша маңызды орны – Джонсон Флэтс (Borden AgGx 214) Каледонияға жақын Гранд өзеніндегі бұрынғы арнада орналасқан. 1994 жылы табылған бұл орнында ерте, орта және кейінгі архаикалық кезеңдерге жататын материалдар, сондай-ақ кейінгі Принцесс Пойнт кешені бар.

Ормандық кезең

Принцесса Пойнт кешенінің (шамамен 500 – 1000 жылдары) халқы археологтар тарапынан Гранд өзенімен тығыз байланысты деп есептеледі. Принцесса Пойнт ескерткіштері өзен бойымен көптеп орналасқан, бұл жерде Принцесса Пойнт халқының қызығушылығы мен шоғырлануы Гамильтон қаласының жанындағы Принцесса Пойнт аймағындағы бұрынғы аумағынан ығысты. Принцесса Пойнт халқы, сол дәуірде жүгері өсірумен айналысқан басқа халықтар сияқты, Гранд өзенінің құнарлы су тасқыны жазықтарына тартылды. Су тасқыны жазықтары егіншілік үшін құнарлы топырақтармен қатар, өзен ресурстарына оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді. Шындығында, Гранд өзенінде көл шабағын балық аулаудың ерте дәлелдері Каюга көпірінен табылды, ол да Принцесса Пойнт кешенімен байланысты және 700-900 жылдарына датирленген. Брантфорд маңындағы Портеус және Холмедейл ескерткіштерінде мыңдаған балық сүйектері табылды, олар шамамен 1000 жылға жатады.

Тарихи кезең

16-17 ғасырларда Гранд өзенінің аңғарында бейтарап халық өмір сүрді. Еуропалық қоныс салушылар оларға осы атауды берген, себебі олар аймақтағы қақтығыстар кезінде ирокездер немесе петун тайпаларының біріне қосылудан бас тартты. Олар ирокез халқының бір бөлігі болды және Хурон мен Петун сияқты басқа Онтарио ирокездік қоғамдарымен тығыз сауда және мәдени байланыстарды күйзеді. Гранд өзенінің аңғарының солтүстік-шығысында тұратын Уайандот халқы, тағы бір ерекше ирокез тілді ұлт, ұзақ уақыт бойы өздерінің жауы – Ұлы көлдер маңындағы қазіргі Нью-Йорк штатының орталық және батыс бөліктерінде орналасқан бес ұлттың күшті одағы Ирокез конфедерациясынан тәуелсіз болу үшін күресті. Одақтас болудан бас тартқандары үшін бейтараптар қымбатқа түсті. Тарихи мәліметтер бейтарап тайпаның қалай жойылғаны туралы әртүрлі пікірлер білдіреді. Басым пікір бойынша, 17 ғасырда Ирокездердің Сенека және Могаук тайпалары Хурон/Уайандотқа шабуыл жасап, ауыр зақым келтірген кезде кіші бейтарап тайпасын жойды. Ирокездер еуропалықтармен тері саудасын бақылауды көздеді. Осы соғыс кезінде Ирокездер гурондықтардың арасындағы иезуиттердің Сент-Мари бекінісіне шабуыл жасады. Көптеген Уайандот және көптеген дін қызметкерлері қаза тапқаннан кейін иезуиттер миссияны тастап кетті. Тірі қалғандары 1667 жылы Монреальдің оңтүстігіндегі католик миссионерлік поселенісі Ла-Прейриге (Каухнавага немесе Кахнаваке) көшті, онда негізінен Нью-Йорктен солтүстікке көшіп келген, дінін өзгерткен Могауктар тұрды. 1674 жылы оның халқының арасында бейтараптардың анықталатын топтары тіркелді. Олардың көптеген ұрпақтары бүгін де сол жерде өмір сүріп жатыр деп болжауға болады. Кейінгі Англия мен Франция арасындағы соғыстарда, көптегені католик дінін қабылдаған Кауннавага халқы француздардың одақтасы болды. Ал Нью-Йорктегі Ирокез лигасы бейтараптық сақтады немесе британдықтардың жағына қосылды. Соғыста әртүрлі халықтар әртүрлі тараптарда болғандықтан, Ирокез тайпалары үшін Ұлы Бейбітшілік заңын сақтау және бір-бірін өлтіруден аулақ болу қиын болды. Олар Америка революциясына дейін (1775-83) мұндай қантөгістен сақтады. Бейтараптардың басқа ұрпақтары 1720 жылдары Ирокездер басып алған жерлерден қашып, батысқа көшіп, қазіргі Огайоға қоныстанған Мингоның еркін конфедерациясына қосылған болуы мүмкін. Минголар кейін Огайо алқабы үшін Солтүстік-Батыс үнді соғыстарында (1774-95) американдықтармен шайқасқан тайпалардың бірі болды. 1840 жылдары олар Миссисипи өзенінің батысындағы Оклахома мен Үндістан аумағына көшірілген тайпалардың қатарында болды. Бейтараптардың ұрпақтары қазір Оклахома штатындағы Сенека тайпасының құрамында. Бейтарап тайпасының жойылғаннан кейін, Ирокез конфедерациясы Гранд-Ривер аңғарын аңшылық және құлTrap аулау аумағы ретінде пайдаланды. Алты ұлт (соның ішінде Тускарора) территорияны жаулап алу құқығымен иеленгенмен, оны Онтарио көлінің солтүстік және батыс жағалауындағы шектеулі болудан басқа қоныстандырмады. Француз зерттеушілері мен Coureurs de bois аймаққа еуропалықтар үшін құнды жүн және басқа да заттарды іздеп келгенде, Гранд-Ривер аңғары Оңтүстік Онтарионың соңғы зерттелген аймақтарының бірі болды. Француздар тері сатып алуда және оны еуропалық тауарлармен саудалауда жергілікті одақтастарымен тығыз жұмыс істегендіктен, олар тек жергілікті тұрғындар тұрған жерге барды. Тіпті ағылшындар 1760 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде Жаңа Францияны жаулап алғаннан кейін де Гранд-Ривер аңғары негізінен бос және картаға түсірілмеген болып қалды. 1669 жылғы зерттеушілердің картасында өзен Тинатуоа немесе Ривьер Рапид деп аталған. 1775 жылғы картада ол Урсе деп көрсетілген, бұл атау 1708 жылғы картада және 1744 жылғы Беллиннің Carte des Lacs картасында да кездеседі. 1755 жылғы д’Анвилль картасында Тинатуоа өзені көрсетілген, бірақ аузында Гранде Ривер деген сөздер қосылған. 18 ғасырдағы басқа атаулар Освего және Сваоге болды. 1792 жылы Симко Гранде-Ривьердің атын Англиядағы өзеннің атымен Оуз деп өзгертуге тырысты. 1821 жылғы Томас Риду картасында "Гран-Р немесе Оуз" деп көрсетілген. Симконың әрекеті сәтсіз аяқталды, өйткені Гранд Ривер атауы сол кезде бұрыннан қолданылып келді.