Хартс өзені – Оңтүстік Африкадағы Вааль және Оранжерия өзендерінің саласы. Бастауы Солтүстік-Батыс провинциясында, көбінесе Солтүстік Кейпте ағады. 320 км-лік су жолы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хартс өзені – Ваал өзенінің солтүстік саласы, ал Ваал өзені өз кезегінде Оранж өзенінің ең ірі саласы (Оңтүстік Африкадағы ең үлкен өзен, Гарипе өзені деп те аталады). Оның бастауы Солтүстік-Батыс провинциясында, бірақ бассейнінің көп бөлігі Солтүстік Кейп провинциясында орналасқан, ол Таунг тоғанынан бірнеше шақырым төмен қарай кіреді. Хартс өзені Гаап платосының табиғи шекарасын құрайды, ол Хартс өзені мен Куруман төбелері арасында жатыр.
The Harts River is a northern tributary of the Vaal River, which in turn is the largest tributary of the Orange River (also known as the Gariep River, the largest river in South Africa). Its source is in the North West Province, but the greater part of its basin is located in the Northern Cape Province, which it enters a few kilometers downstream from the Taung Dam. The Harts forms a natural boundary for the Ghaap Plateau, located between the Harts River and the Kuruman Hills.
Курс
Лихтенбургке жақын, Витваттерсрандтың оңтүстік-батыс беткейлерінде басталып, 320 км (шамамен 200 миль) оңтүстік-батыс бағытта ағып, көбінесе Солтүстік-Батыс және Солтүстік Кейп провинцияларының өте жазық аймақтары арқылы өтеді, содан кейін Ваал өзеніне құяды – бұл құйылыстан шамамен 100 км жоғарыда. Кіші Хартс өзені, Колиньи маңында бастау алады, ал Үлкен Хартс өзені, Лихтенбург маңында басталады, екеуі бірігіп негізгі өзенді құрайды. Таунг маңында маусымдық өзен болып табылатын Құрғақ Хартс өзені, бастауы Врибург аймағында, оған да қосылады. Өзеннің су ағыны жиі үзіліске ұшырайды, бірақ су пайдалануды оңтайландыру үшін реттеледі. Таунгта Тсвана тайпасы Хартс өзенін Нока (өзен деген мағынада) Колонг деп атаған. Өзен бойымен төмен қарай жылжыса, қазаншоршық айында (октябрь) 1888 жылы құрылған Швейцар Ренике қаласының жағасында орналасқанын көресіз. Қаладан солтүстікке қарай орналасқан Венцель бөгеті қазір демалыс орнына айналды. 1850 жылдары Дикгатлонг маңында өзенге бөгет салынған, бірақ 1856 жылғы су тасқыны кезінде бұл бөгет қирап кеткен. Хартс және Ваал өзендерінің Делпортсхуптегі қосылысының жанында 1933 жылы, Ұлы депрессиядан кейінгі ұлттық қайта құру шараларының бір бөлігі ретінде ірі суару жүйесі – Ваал Хартс схемасы құрылды. Мұнда Ваал және Хартс өзендерінен алынған су, әдетте құрғақ аймақтағы каналдар жүйесі арқылы көптеген шағын шаруашылықтарды қарқынды суару үшін пайдаланылады, соның арқасында Ян Кемпдорп және Хартсвотер сияқты қалалар дамыды. Схеманың солтүстік бөлігінде Пампирстад, Моцвединг, Мокгаренг, Мантестад және Таунг сияқты елді мекендер орналасқан, олардың көпшілігі Тсвана тілінде сөйлейтін тұрғындармен қоныстанған. Таунг қаласы қаладан батысқа қарай 14 км жердегі әк тас карьерінде табылған «Таунг баласының» бас сүйегінен кейін танымал болды. Карьер қазір пайдаланылмайды және қазір Таунг мұражайлық кешені болып табылады, ол жұртшылыққа ашық. Қаланың батысында Хартс өзенінде Таунг бөгеті салынды. Бөгеттен жоғарырақ жатқан жерде тасқа салынған өрнектерді көруге болады.
It rises near Lichtenburg on the far southwestern slopes of the Witwatersrand and flows for 320 km (about 200 miles) in a southwesterly direction, mostly through very flat areas of the North West and Northern Cape Provinces before flowing into the Vaal River about 100 km above the confluence of that river with the Orange River. The Little Harts River which rises near Coligny joins the Great Harts River, which rises near Lichtenburg, to form the main river. Near Taung, the Dry Harts River, a seasonal river with its headwaters in the Vryburg area, also joins it. The river is characterised by highly intermittent runoff, but is regulated to optimise water usage. At Taung the Tswana referred to the Harts River as the Noka (meaning River) Kolong. Further downstream, the town of Schweizer Reneke (founded in October 1888) lies on the banks of the river. Wenzel Dam, just north of the town on the river, has been developed into a holiday resort. Around 1850, a dam was built in the river next to Dikgatlong, but it was washed away during a flood in 1856. Near the confluence of the Harts and Vaal Rivers at Delportshoop a major irrigation system, the Vaal Harts Scheme was set up in 1933 as part of the national reconstruction effort after the Depression. Here water drawn from both the Vaal and the Harts rivers provide water to intensively irrigate numerous smallholdings through a system of canals in an otherwise dry area of the country, supporting towns such as Jan Kempdorp and Hartswater. Around the northern part of the Scheme lie the settlements of Pampierstad, Motsweding, Mokgareng, Manthestad and Taung, all with mostly Tswana speaking residents. Taung became famous after the discovery of the skull of the so called Taung Child in a lime quarry 14 km west of the town. The quarry is not in use anymore and is now the Taung Heritage Site and open to the public. To the west of the town, the Taung Dam was built in the Harts River. Upstream of the dam some rock engravings can be seen.
Тарих
1902 жылғы 31 наурызда Екінші Буер соғысының соңғы айларында Хартс өзенінің шайқасы, сондай-ақ "Бошбулт шайқасы" деп белгілі болды. Шайқас Хартс өзені мен оның құрғақ саласы Брак Сприт өзенінің тоғысында буерлер мен британдық күштер арасында өтті. Бұл шайқаста британдықтар жеңіліске ұшырады, және бұл соғыстағы канадалық күштер үшін екінші қанды күн болды, олар британдық тарапта күресті.
On 31 March 1902, during the final months of the Second Boer War, the Battle of Harts River, also known as "Battle of Boschbult", was fought between the Boers and the British forces near the confluence of the Harts River and the Brak Spruit, one of its dry tributaries. The battle was a British defeat and was also the second bloodiest day of that war for the Canadian forces, who fought on the British side.
Тау-кен өндірісі
Аллювиалды алмаз өндіру әлі де Хартс өзенінің су жиналатын алабындағы ежелгі өзен төсектерінде жүргізілуде. Ньюлендс кеніші Кимберлиден солтүстік-батысқа қарай шамамен 60 км қашықтықта, өзен бойында орналасқан. Қазіргі таңда Dwyka Diamonds Limited компаниясы оны айына 3000 тонна көлемінде өндіруде. Noble Minerals компаниясы жергілікті Ба Га Майди тайпасымен бірлесіп, Таунг қаласының жанындағы өзен жүйесінің 20 шаршы километрлік алмаз бар қышқылды топырағын игеру үшін операция құрды.
Alluvial diamond mining still occurs in ancient river beds within the Harts River catchment area. The Newlands Mine is located some 60 km northwest of Kimberley on the river. It is currently being mined at a rate of 3000 tonnes per month by the company Dwyka Diamonds Limited. Noble Minerals, in cooperation with the local Ba Ga Maidi tribe has set up an operation to exploit the alluvial diamonds within 20 square kilometres of diamantiferous gravels of the river system, near Taung.
Қорғалатын аумақтар
Хартс өзенінде кездесетін балықтардың көпшілігі шетелдік түрлер болып табылады, Барберспан аймағынан басқа, онда жергілікті түрлерді табуға болады. Ол 1949 жылы табиғат қорығы деп жарияланды. Саннишоф және Деларейвилл қалаларының жанында өзен Барберспанмен (26°35' S 25°35' E) байланысты, ол ішінара Барберспан табиғат қорығының аумағында орналасқан және Рамсар ылғалды жерлер тізіміне енген. Оның ұзындығы 11 км, ені 3,5 км. Оның аты 1875 жылы Хартс өзені бойында аң аулаған Фредерик Хью Барбер FRGS немесе Оңтүстік Африка өзендерінде кездесетін барбел (африкаанс тілінде "бабер") балығының атынан шыққан. 1913 жылы, су қоймасының оңтүстік жағындағы ферманың иесі болған Ян Кристиан Смутс жұмыс күшін ұсынды, ал оның бригадирі М. С. Бассон Хартс өзенінен 9 метр төмен орналасқан су қоймасына суды бағыттайтын арнаны қазуды қадағалады. Аймақ өте жазық болғандықтан, Хартс өзені жаңбырлы маусымда Барберспанға қыс айларына жеткілікті су жеткізеді, ал бұрын құрғақ маусымда су қоймасы құрғап қалатын. Бұл экологиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі су қоймасы басқа маусымдық су айдындары мен батқылықтар аймағындағы үлкен, жылдық су объектісіне айналды. Ол құстар үшін (әсіресе су құстары) тамақтану, су ішу, қысқа тоқтау, қауырсындау және көбею үшін мекенжайға айналды. Барберспан құс қорығында 320-дан астам түрі бар 20 000-ға жуық құсты көруге болады, бұл оны Оңтүстік Африкадағы ең танымал және жақсы құс бақылау орнына айналдырады. Мұнда жеті қорғалатын құс түрі және екі қорғалатын сүтқоректі түрі кездеседі. Барберспан бай планктон қоғамдастығына да ие. (Ramsar, 1994). Барберспан Барберспан 500 сияқты жолдан тыс көліктер жиындарының да өтетін орны. Мұнда қонақ үй, жеке тамақтану және кемпингтік жабдықтар бар.
Most of the fish found in the Harts River are introduced species, except in the area of Barberspan, where indigenous species can be found. It was declared a nature reserve in 1949. Near the towns of Sannieshof and Delareyville, the river is connected to Barberspan (26°35' S 25°35' E), which lies partially inside the Barberspan Nature Reserve and is a Ramsar wetland site. The pan is 11 km long and 3.5 km wide, and it is named either after Frederick Hugh Barber FRGS, who hunted along the Harts River in 1875, or after the barbel (baber in the Afrikaans language), a species of catfish found in South African rivers. In 1913, Jan Christiaan Smuts, who owned a farm near the southern end of the pan, provided the labour and his foreman, Mr M. S. Basson, supervised the digging of a channel which diverted water from the Harts River into the pan, which lies about 9 m lower than the river. The area is so flat that the Harts River now pushes enough water into Barberspan during the rainy season to last through the dry winter months, where previously the pan used to dry up during the dry season. This was ecologically important, since the pan now became a large perennial water body in an area of otherwise seasonal pans and vleis. It became an oasis for birds (especially water fowl) which use it for feeding, drinking, roosting, moulting and breeding. Up to 20,000 birds of more than 320 species can be seen at the Barberspan Bird Sanctuary, making it a popular birding spot, probably the finest in South Africa. Seven endangered bird species and two endangered mammal species occur here. Barberspan also supports a rich plankton community. (Ramsar, 1994). Barberspan is also the venue for off road vehicle rallies, like the Barberspan 500. There is a hotel, self catering accommodation and camping facilities on the site.