Ян Чечот: польский поэт-романтик, этнограф Литвы. Собрал сотни народных песен, писал стихи на предбелорусском языке, предшественник белорусского возрождения.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Польшаның романтикалық ақыны және этнографы Ян Чечот Остоялық (Jan Čačot, 1796–1847) – поляк романтикалық ақыны және этнографы. Польша-Литва одақтастығының конфедеративтік бөлігі болған бұрынғы Ұлы Литва княздығының фольклоры мен дәстүрлі халық әндеріне қызығушылық танытып, ол шығармаларында жүздегенін жинады. Олардан шабыт алып, ол қазіргі заманға дейінгі белорус тіліне жақын тілде бірнеше өлең жазды. Сондықтан, ол көбінесе алғашқы поляк этнографтарының бірі және белорус ұлттық қайта жандануының алғашқы дамуына үлес қосқан тұлға ретінде еске алынады.
Polish Romantic poet and ethnographer
Jan Czeczot of Ostoja (, Jan Čačot, , 1796–1847) was a Polish romantic poet and ethnographer. Fascinated by the folklore and the traditional folk songs of the former Grand Duchy of Lithuania, a confederal part of the Polish–Lithuanian Commonwealth, he recollected hundreds of them in his works. Inspired by them, he also wrote several poems in what could be considered a pre modern Belarusian language. As such, he is often cited as one of the first Polish ethnographers and one of the predecessors of the Belarusian national revival.
Өмірбаян
Ян Чехот 1796 жылғы 24 маусымда Навагрудек маңындағы Малушицеде (Малушичи, қазіргі Гродно облысында) Тадеуш Чехоттың Остоя тайпасының ақсүйек отбасында дүниеге келді. Ол Навагрудектегі доминикан мектебін бітіріп, 1816 жылы Вильно академиясына түсті. Онда ол поляк романтизмінің көптеген өкілдерімен танысты, соның ішінде Адам Мицкевичпен, ол Чехоттың алғашқы поэзиялық жазбаларын қолдаған деседі. Олардың достығы Мицкевичтің "Дзяды" пьесасының үшінші бөліміне арналған арнауда мәңгілікке сақталды. Сондай-ақ, Чехот Филоматикалық қоғамның хатшысы және Игнатий Домейконың досы болды, олар фольклорға деген ортақ құмарлықтарымен бірікті. 1823 жылы Ресейдің құпия полициясы қоғамды жариялағаннан кейін Чехот тұтқындалып, Сібірге жер аударылды. Жазасын өтегеннен кейін ол Орталық Ресейге көшіп, 1833 жылы Лепельде қоныстанды. 1837 жылы оған алғашқы кітабын – «Piosnki wieśniacze znad Niemna» (Неман өзенінің халық әндері) жариялауға рұқсат берілді. 1844 жылы «Piosnki wieśniacze znad Niemna z dołączeniem pierwotwornych w mowie słowiańsko krewickiej» (Неман өзенінің халық әндері, славян-кревич тіліндегі түпнұсқаларымен бірге) деген атпен жарық көрген осы антологияның екінші басылымы кеңейтіліп, оның көптеген туындыларының қазіргі белорус тілінің алғашқы нұсқасы ретінде қарастырылатын аудармаларын қамтыды. Ол 1839 жылы ғана туған үйіне оралуға мүмкіндік алды. Жұмыс таба алмағандықтан, ол бес жыл бойы отбасылық достары – Хребтовичтердің үйінде кітапханашы болып жұмыс істеді. Сібірге жер аударылғаннан кейін ол толыққанды денсаулығына келмеді. 1846 жылы ол Друскиенники (Друскининкай) шипажайына барды, бірақ емдеу нәтижесіз болды және Ян Чехот келесі жылдың 23 тамызында қайтыс болды. Ол Ротницадағы (қазіргі Литвадағы Ратнича) кішкентай зиратқа жерленген. Өмірінің соңғы кезеңінде жарық көрген бірнеше шығармалары кең танылды. Оның поэзиясын жақсы көретін композиторлардың бірі – Станислав Монюшко, ол тіпті оның кейбір өлеңдерін музыкамен көркемдеуді шешті.
Jan Czeczot was born on 24 June 1796 in a noble family that was part of the Clan of Ostoja family of Tadeusz Czeczot in Małuszyce (Małušyčy, now in Hrodna Voblast) near Navahrudak. He graduated from a Dominican school in Navahrudak and then joined the Vilna Academy in 1816. There, he made friends with many of the predecessors of Polish romanticism, among them Adam Mickiewicz, who is said to support Czeczot's early poetic writings. Their friendship was immortalized in the dedication to Mickiewicz's III part of Dziady. Also, Czeczot became the secretary of the Philomatic Society and a friend of Ignacy Domejko, with whom he shared passion for the folklore. After the society was discovered by the Russian secret police in 1823, Czeczot was arrested and sent to Siberia. After his sentence was completed, he relocated to central Russia and in 1833 settled in Lepiel. In 1837 he was allowed to publish his first book, the Piosnki wieśniacze znad Niemna (Folk Songs of the Neman River). The second edition of that anthology, published in 1844 under the title of Piosnki wieśniacze znad Niemna z dołączeniem pierwotwornych w mowie słowiańsko krewickiej (Folk Songs of the Neman River with Originals Written in Slavic Krevich Language), was significantly expanded and included many translations of his works to what could be seen as a predecessor of the modern Belarusian language. It was not until 1839 when he finally was allowed to return home. Unable to find a job, for five years he was working as a librarian in a family estate of his family's friends, the Chrebtowicze family. He never fully recovered after his resettlement to Siberia. In 1846 he went to the spa of Druskienniki (Druskininkai), but the treatment was unsuccessful and Jan Czeczot died on 23 August of the following year. He is buried in a small cemetery in Rotnica (now Ratnyčia in Lithuania). Several of his works published in the latter part of his life gained much popularity. Among the fans of his poetry was composer Stanisław Moniuszko, who even decided to illustrate some of his poems with music.