Кіріспе

Берлиндегі өнер мұражайы, Германия

Gemäldegalerie (Сурет галереясы) – Берлиндегі өнер мұражайы және Берлин мемлекеттік мұражайларына (Staatliche Museen zu Berlin) тиесілі суреттердің негізгі таңдамасы көрсетілген мұражай. Ол алғаш рет 1830 жылы ашылды, ал қазіргі ғимарат 1998 жылы құрылысын аяқтады. Ол Потсдам алаңынан батысқа қарай орналасқан Културфорум мұражайлар ауданында орналасқан. Онда 13-дан 18-ғасырға дейінгі еуропалық суреттердің әлемдегі жетекші коллекцияларының бірі жиналған. Оның коллекциясына Альбрехт Дюрер, Лукас Кранах, Ханс Гольбейн, Роджер ван дер Вейден, Ян ван Эйк, Рафаэль, Боттичелли, Тициан, Караваджо, Питер Пауль Рубенс, Дэвид Тениерс кіші, Рембрандт, Иоганн Вермеер, Томас Гейнсборо, Джошуа Рейнольдс және Антонио Вивиани сияқты суретшілердің шедеврлері кіреді.

Жинақ

Еуропаның көптеген ірі ұлттық коллекцияларынан айырмашылығы (Лондонның Ұлттық галереясынан басқа), Gemäldegalerie коллекциясы бұрынғы династиялық патшалық коллекцияның негізінде қалыптасқан жоқ, ал 1815 жылдан бастау алған Пруссия үкіметінің сатып алу арқылы құрылған. Мұражайдың мақсаты – еуропалық өнердің толық спектрін көрсету болды, бұл ежелгі патшалық коллекциялардан, соның ішінде Саксонияның патшалық коллекциясынан (қазір негізінен Дрездендегі Gemäldegalerie Alte Meister-де сақталады), неміс князьдерінің ең үздік коллекциясынан өзгеше бағытталды. Бұл коллекциялар, басқа патшалық коллекциялар сияқты, итальян өнерінде ең мықты. Жинақ кіреберістен бастап ең алыс бөлмеге қарай шамамен хронологиялық тәртіппен орналастырылған, бірақ ұзын орталық кеңістікке көптеген есіктер бар, сондықтан кез келген бөлмеге кез келген уақытта жету оңай. Келуші сол жақта негізінен итальян өнерін, ал оң жақта неміс және фламанд өнерін таңдай алады. Бұл айналымды аяқтағанда, келуші алдымен уақыт бойынша алға, содан кейін артқа қарай жылжиды. Музейдің солтүстік жағындағы нөмірлеу жүйесі негізінен Солтүстік Еуропа және британ өнерін қамтиды. Оңтүстік жақта итальян және Оңтүстік Еуропа өнерінің көптеген туындылары орналасқан. Бас қабаттағы галереяларда 53 бөлмеде 850-ге жуық туынды бар, ал төменгі қабаттағы дәлізден тыс бірнеше бөлмеде тағы 400-ге жуық туынды орналасқан, олар да келушілерге ашық. Gemäldegalerie өнерді жинау және көрсетудегі ғылыми әдістемесімен мақтанады. Әр бөлме белгілі бір кезеңдегі немесе стильдегі бірнеше суретшінің туындыларын көрсететін жекелеген тұжырым ретінде қарастырылуы мүмкін. Неміс коллекциясы әлемдегі ең жақсы және ең толық коллекциялардың бірі, оған Вена мен Мюнхен ғана бәсекелесе алады, ал ерте Нидерланд және итальян коллекциялары да өте толық. Испания, Франция және Ұлыбритания өнерінің қорлары одан әлдеқайда аз. Әсіресе сегізбұрышты Рембрандт бөлмесі және Рафаэльдің бес түрлі Мадоннасы бар бөлме ерекше көзге түседі. Жинақта Вермеердің екі картинасы бар: «Шарап шынысы» және «Мұржайлы әйел». Басқа да ерекше туындыларға мұражайдың солтүстік жағында орналасқан фламандтық моральдық картиналары жатады, олар суретшілердің меценаттарының діни мотивтері мен суретшілердің көбінесе сезімтал шабыттары арасындағы өзара әрекеттестікті көрсетеді. Мысалы, Ренессанс бөлімінде Караваджоның «Жеңісші Амор» картинасы Джованни Баглионенің «Құдайға бағышталған махаббат пен жалған махаббат» картинасымен бірге қойылған. Екі картина да тарихи тұрғыдан байланысты: Караваджоның «сүйіспеншілік бәрін жеңеді» тақырыбының скандалды бейнелеуін естігеннен кейін, Рим епископы Баглионеден Карваджо стилін, соның ішінде Амордың ерекшеліктерін еліктейтін жауап суретін тапсырыс берді.

Ғимарат

Қазіргі галерея Културфорумның оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан, ол ескі Музей аралына (Музей аралы) қазіргі заманғы стильдегі жауап ретінде салынған. Галереяны мюнхендік архитекторлар Хайнц Хилмер мен Кристоф Саттлер жобалаған. Ғимарат 72 бөлмеден тұрады, олардың жалпы ауданы екі километрді құрайды. Жоғарғы қабаттағы бөлмелер үлкен орталық залдың айналасында орналасқан, мұражай оны «медитация залы» деп сипаттайды. Залда кейде мүсіндер қойылады, бірақ көбінесе ол бос, бұл бөлмелер арасында оңай өтуге және мектеп топтарына отыруға мүмкіндік береді. Төменгі қабатта сонымен қатар жұмыстар, рамаларға арналған галерея және цифрлық галерея да бар.

Ажыратылған көшіру

2012 жылы галерея коллекциясы Берлиннің Музей аралындағы уақытша орынға көшірілуге тиіс болды, бұл Neue Nationalgalerie-ні кеңейтуге және Улла мен Хайнер Питцштің 20 ғасырлық коллекциясын толық көрсететін жағдайда табыс етілгеніне орын ашу үшін жасалды. Бұл ұсыныс дау тудырып, сынға ұшырады, әсіресе коллекцияны толық көлемінде көрсететін жаңа ғимараттың тұрақты жоспары болмағандықтан. Кейіннен, жаңа ғимараттарға байланысты қоғамдық наразылық пен қаржылық мәселелер туындағандықтан коллекцияны көшіру жоспарынан бас тартты. Суреттер қазіргі орнында қалады.

Тарих

Жинақ алғаш рет 1830 жылы, Патшалық мұражайының құрылысы аяқталған соң, көпшілікке ашылды. Бұл мұражай қазір Альтес мұражайы ("Ескі мұражай") деп аталады және Карл Фридрих Шинкельдің жобасы бойынша Люстгартенге қарап, Үнтер-ден-Линден көшесінің ар жағында орналасқан. Суреттер жоғарғы қабатты, ал төменгі қабатта ежелгі заттар жинағы орналастырылған. Ол кезде жинақта шамамен 1200 сурет болды, оның ішінде 1815 жылы Парижде сатып алынған, 17 ғасырға жататын маркиз Винченцо Джустинианидің 160 суретінен тұратын негізгі бөлігі бар еді. Одан да маңызды сатып алу – 1821 жылы ағылшын саудагері Эдвард Соллидің Берлинде жинаған 677 суреті. Солли итальяндық Треченто мен Кватроченто суреттерін, сондай-ақ ерте Нидерланд суреттерін жинауды бастаған алғашқы коллекционерлердің бірі болды. 19 ғасыр бойы сатып алулар жалғасты, Густав Фридрих Ваагеннің 1830 жылдан 1868 жылға дейінгі директорлық кезеңінде 345 жұмыс қосылды. Алайда, суреттерге қарағанда ежелгі заттарға арналған бюджет шектеулі болды. 1871 жылы Берлин жаңа Германия империясының астанасы болғаннан кейін қаржы көлемі артып, сатып алулар қарқындады, себебі Берлин Еуропаның ең ірі жинақтарымен теңдесуге тырысты. 1874 жылы жинаққа Аахендегі өнеркәсіпші Бартольд Сюрмондттың, бизнесі құлағаннан кейін жинаған, негізінен Солтүстік Еуропа өнерінен тұратын ең бағалы коллекциясы қосылды. Бұл мәселені 1872 жылы мұражайға келген өнер тарихшысы Вильгельм фон Боде басқарды және ол Берлин мұражайларының ең көрнекті директоры атанды. Ол 1883 жылдан бастап мүсіндер жинағын, ал 1890 жылдан бастап суреттер жинағын басқарды, 1890 жылдан 1920 жылға дейін Берлин мұражайларының бас директоры болды. Рембрандт пен голланд суреттерін зерделеуші маман болған ол осы салаларда маңызды толықтырулар жасады, бірақ итальян суреттерін де назардан тыс қалдырмады. Оның басшылығымен "Gemäldegalerie" халықаралық деңгейде танымал болды. 1904 жылы "Gemäldegalerie" жаңа салынған Кайзер Фридрих мұражайына, қазіргі Боде мұражайына көшірілді, онда жинақ кеңейе берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мұражай көп зақым көрді, бірақ жинақтың көп бөлігі Германияның әртүрлі жерлеріндегі баспаналарда сақталды. Соғыс аяқталған кезде, алыс жасыру орындарына жеткізуге тым үлкен деп есептелген 400 жұмыс бомбадан қорғаныш мұнарасында өртеніп жойылды. Көптеген маңызды алтарьлық суреттер мен ірі жұмыстар жоғалып кетті, ал жинақтағы ірі суреттердің саны басқа еуропалық ірі жинақтармен салыстырғанда кем. Сонымен қатар, бірнеше жүз суретті орыс немесе американдық әскерлер тонады немесе Қызыл Армия тәркіледі, олар қайтарылмады. Алайда, 2006 жылдың маусым айында 1944 жылдан бері жоғалған Алессандро Аллоридің кішкентай суретін британдық журналист Чарльз Уилер тапты және қайтарды. Сақталған жинақ Шығыс Берлинде (негізінен Музейлер аралындағы Боде мұражайында) және Батыс Берлинде, Берлин Далемде орналастырылды. 1950 жылдардан бастап олар 1923 жылы салынған және соғыстан кейін кеңейтілген, бастапқыда Азиялық жинақтарға арналған ғимаратта орналастырылды. Батыс Берлин жинағына соғыстан кейін қайтадан сатып алулар басталды, Голландияның Алтын ғасыры, итальяндық барокко суреттері және ағылшын суретінің шағын бөлімін құру кезекті директорлардың басымдықтары болды. 1992 жылы Шығыс және Батыс мұражайларының басқарулары біріктірілді, бірақ жинақтарды физикалық біріктіру ұзаққа созылды. Мәдениет форумындағы қазіргі ғимарат 1998 жылы аяқталды және шамамен 1250 суретті көрсетеді, бірақ тағы бір орын ауыстыру мүмкіндігі бар сияқты (төменде қараңыз). Басқа жұмыстар да мұражай Берлин мемлекеттік мұражайларының бөлігі болғандықтан және көптеген мұражайлар сияқты жеке жинағы болмағандықтан басқа жерлерде көрсетіледі. Мысалы, Жан Антуан Уаттоның әйгілі суреті "Герсайнт дүкені" (1720 ж.) басқа туындылармен бірге Шарлоттенбург сарайында орналасқан. Берлин мемлекеттік мұражайларындағы көне шеберлердің батыс картиналарының жинағы шамамен 3000-ға жуық деп есептеледі. 1999 жылы "Gemäldegalerie" еврей өнер коллекционері Федерико Джентили ди Джузеппе мұрагерлеріне Джованни Баттиста Тиеполоның "Ринальдо Армиданы тастап кетуі" атты суретін қайтарды. Гентили ди Джузеппе өнерінің коллекциясы нацистер тонап, 1942 жылы Париждегі сатулар сериясы арқылы жойылды; "Gemäldegalerie" оны 1979 жылы француз өнер саудагерінен сатып алды. 2019 жылы Берлиндегі "Gemäldegalerie" (Ескі шеберлер галереясы) нацистер тонаған атақты еврей өнер коллекционері Гарри Фулд Сениордың мұрагерлеріне ортағасырлық екі панельді қайтарды. 1940 жылы итальян суретшісі Джованни ди Паолоның "Сент-Клэрге киім кигізу" және "Сент-Клэр кемеден құтқару" (шамамен 1455 ж.) панельдері өнер саудагері Карл Бүмминг арқылы сол кезде Кайзер Фридрих мұражайы деп аталған мұражайға қосылды. 2020 жылы Берлиндегі "Gemäldegalerie" Ганс Пуррманның мұрагерлеріне нацистердің қуғынына ұшырағаннан кейін өмір көрісінен айырылғаннан кейін коллекциясынан жұмысты сатуға мәжбүр болған Ганс Бальдунг Гриеннің 16 ғасырға жататын суретін қайтарды.