Кіріспе
Қазақ педагогы (1841–1889)
Ыбырай (Ибрахим) Алтынсарин (Ыбырай Алтынсарин; Ибрай Алтынсарин; 1 қараша 1841 [Е.К. 20 қазан 1841] – 29 шілде 1889 [Е.К. 17 шілде 1889]) – Кеңес одағына дейінгі қазақ тарихындағы маңызды тұлға. Ол 19 ғасырдың соңындағы, Ресейдің Қазақстанды отарлау және мәдени ықпал ету кезеңіндегі ең көрнекті қазақ педагогы болды. Ибрахим Алтынсарин қазіргі Қазақстанның Түркістан облысы (қазіргі Қостанай облысы) Арақарағай аймағында дүниеге келген. Ол мансап жолын Торғай мектептерінің инспекторы ретінде бастады. Барлық қазақтар сияқты, Ибрахим да дәстүр мен дінді өмірдің көптеген аспектілерінен жоғары қоятын ислам дінінде тәрбиеленді. Алайда, аймаққа ресейлік ықпалдың күшеюіне байланысты, ол қазақ қоғамын батыстандау және дамыту қажеттігі туралы прогрессивті көзқарастарға ие болды. Бұл оған қазақ қоғамын жаңғыртудың әртүрлі жолдарын табуға көмектесті. Ибрахим Алтынсарин қазақ тіліне парсы-араб әліпбиінен кириллицаға көшуді енгізгенімен танымал, сонымен қатар батыс үлгісінде білім беруді қолдады. Мұсылман болғанына қарамастан, ол орыс емес қазақтарға православие дінін үйретуге қарсы болды, бірақ сонымен бірге қазақ тілі мен мәдениетіне қарағанда ресейлік және батыс ықпалына басымдық берді. Педагог ретінде ол көптеген қазақ-орыс интернаттарын, техникалық училищаларды және қыздар мектептерін ашты. Алтынсарин қазақ тіліндегі алғашқы грамматикалық оқулықтың, қазақ-орыс газетінің авторы және көптеген оқулықтар мен анықтамалық еңбектерді аударған адам ретінде де танылады. Ол Ресей империясының үкіметінен көптеген наградалармен марапатталды, оның ішінде мемлекеттік кеңесші атағын алды. Қазақстанның бірнеше мекемесі, соның ішінде Қазақ білім академиясы, Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты, сондай-ақ бірқатар көшелер, мектептер мен академиялық сыйлықтар Алтынсариннің есімімен аталады. Қостанайда Алтынсарин атындағы мұражай бар. Ыбырай әкесінің ерте қайтыс болуына байланысты әкесінің қолында өсті. Ол Орынбордағы мектепті үздік бітірді. Өмірінің соңғы жылдарында ол Қостанайдан 3 шақырым қашықтықтағы Тобыл өзенінің жағасында үй салып көшті. Ол өмірінің соңына дейін осы жерде жұмыс істеді. Ол өзен жағасында, әкесінің жерленген жеріне жақын жерге қойылды.
of life. Due to the influx of Russian influence in the area, though, he developed more progressive views for Kazakh society to westernize and accelerate. This allowed him to come up with multiple ways to modernize Kazakh society. Ibrahim Altynsarin is best known for introducing the transition from the Perso Arabic alphabet to the Cyrillic alphabet for the Kazakh language, and was a proponent of teaching in the Western style. Being a Muslim, though, he opposed the teaching of Orthodox Christian doctrines to non Russian Kazakhs, but at the same time urged resistance to Tatar language and culture, in favor of Russian and Western influences. As an educator, he opened numerous Kazakh Russian boarding schools, technical schools and schools for girls. Altynsarin is also credited with authoring the first Kazakh grammar book, the first Kazakh Russian newspaper, and with translation of a large number of textbooks and reference works. He was honored by the Imperial Russian government with numerous awards, including the title statski sovetnik (State Counsellor). A number of Kazakh institutions, including the Kazakh Academy of Education, Arkalyk State Pedagogical Institute and some streets, schools, and academic awards, are named after Altynsarin. There is an Altynsarin museum in Kostanay. Ybyrai grew up with his grandfather because of the early death of his father. He perfectly finished the school in Orynbor. In his last years, he decides to move 3 kilometers away from Kostanay and builds a house there, near the river Tobyl. He works here until his death. He was buried near the river, near his father's coffin.
Мавзолей мен мұражай
Алтынсариннің Қостанайдағы соңғы тыныс алған жерінде мавзолей және мұражай салынды.
Мұра
2021 жылдың 2 қарашасында Қазақстан елі қазақтың көрнекті ағартушысы Ыбырай Алтынсариннің туғанына 190 жыл толуын тойлады. 2021 жылдың 30 желтоқсанында Алматы қаласында Алтынсариннің құрметіне ескерткіш ашылды.