Кіріспе

Филиппиндегі үңгір және археологиялық орын

Каллао үңгірі – Филиппиндегі Лусон аралында орналасқан Солтүстік Сьерра-Мадре тауларының батыс етегіндегі Пенабланка қорғалған ландшафты мен теңіз көрінісі шегінде, Кагаян провинциясының астанасы Тугегарао қаласының солтүстік-шығысындағы Пенабланка және Кибал қалаларының Барангайларында орналасқан 300 әктас үңгірдің бірі. Пенабланка (lang es) атауы аймақтағы ақ әктас тау жыныстарының басымдылығын көрсетеді. 1980 жылы Махарлика Куэвас алғаш қазған жеті камералы үңгір, Кагаян провинциясының ең танымал табиғи туристік орны болып табылады және 2020 жылдың ақпан айында Филиппиннің маңызды мәдени мұрасы ретінде ресми түрде танылды. Кейінгі Плейстоцен дәуірінде өмір сүрген архаикалық адамдардың қазба қалдықтары алғаш рет осы үңгірде табылып, 2007 жылы Филиппин университетінің Арманд Сальвадор Михарес басқаратын экспедициясы құжаттады, ал 2019 жылы бұрын белгісіз және қазір жойылған адамның бір түрі – Каллао адамы немесе Homo luzonensis екені расталды.

Қорғау мәртебесі

Каллао үңгірін 1932 жылы американдық генерал-губернатор Теодор Рузвельт кіші барды, ол өкіметтік өкілеттігі кезінде 1932 жылғы №3195 заңды қабылдау арқылы елде Ұлттық парктің жүйесін құрды. Каллао үңгірі 1935 жылғы 16 шілдеде №827 жарлықпен құрылған елдегі ең алғашқы ұлттық парктерінің бірі болды. Каллао үңгірінің ұлттық паркінің ауданы белгілі бір жерді қамтиды. 1992 жылғы NIPAS заңымен елдің қорғалатын аумақтары жаңартылып, Каллао ұлттық паркі 1994 жылғы 29 маусымдағы №416 жарлықпен қайта жіктелді және кеңейтілді. Қорғалатын аймақ Пенабланка қорғалатын ландшафты ретінде қайта құрылды. 2003 жылы Қоршаған орта және табиғи ресурстар министрлігінің (DENR) ұсынысы бойынша қорғалатын аймақ мемлекеттік меншіктегі бірнеше жер учаскелерін қоса кеңейтілді. №416 жарлық №484 жарлықпен өзгертілді, ол президент Арройо 2003 жылғы 6 қазанда қол қойды. Заң парктің ауданын кеңейтіп, Пенабланка қорғалатын ландшафты және теңіздік көрініс (PPLS) деп атады. Қорғалатын аймақ, атап айтқанда, 1940 жылғы 8 шілдедегі №584 жарлыққа сәйкес FR 1011 бойынша мемлекеттік орманның солтүстігі мен шығысымен шектелген; оңтүстігінде Каллао орманын қалпына келтіру жобасы және батысында Кагаян жобасының №I блогы, иеліктен шығарылатын және пайдаланылатын жер, 1923 жылғы 27 ақпанда куәландырылған.

Ерекшеліктері

Қорғалған аумақта 300-ден астам үңгір бар, олардың 75-ін Ұлттық музей 1977 жылдан бері тіркеген. Кальяо үңгірі – Пенабланка қорғалған ландшафты мен теңіздің ең басты көрікті жері. Бұл барлық үңгірлердің арасында ең оңай қолжетімдісі, оның кіреберісіне 184 бетон баспақышпен көтерілу керек. Кальяо үңгірі жүйесі жеті камерадан тұрады, әрқайсысының үстінде жарық сәулесін үңгірге кіргізіп, қараңғы аймақтарды жарықтандыратын табиғи жарықтар бар. Бұрын жүйеде тоғыз үңгір болғаны хабарланған, бірақ 1980 жылдардағы жер сілкінісі соңғы екі камераны бөліп тастады. Көрме үңгірінің бірінші камерасы ең үлкен бөлме, ені шамамен және биіктігі шамамен. Собор сияқты бөлме жергілікті тұрғындармен шіркеуге айналдырылған. Жарқыраған жарық шатырдан түсіп, шіркеудің құрбандық алтаріна айналған тас формациясын жарықтандырады. Үңгірлердің ішіндегі жағдайлар сталактиттер мен сталагмиттердің пайда болуына, әсіресе терең камераларда себеп болды. Үңгірдің ішінде ағын тастар, жылтыраған тамшы тастар, үңгір перделері, кристалл геликтиттер, бағаналар және т.б. сияқты бірнеше тамаша спелеотемдер немесе формациялар табылды.

Қабаттастыру

Үңгірдегі шөгінділер мен қабаттардың талдауы адамның 67 000 жыл бұрын үңгірді мекендегенін растайды. Дегенмен, мәдени қабаттар (көмір, ошақтар және шерт қабыршақ құралдары) бар және шамамен 25 000 жыл бұрынғы кезеңге жататын келесі адам қоныстанған қабат, тек қалың, көбінесе құрғақ қабаттың үстінде орналасқан. Ең жаңа қоныс деңгейі, вулкандық шөгінділер қабатының үстінде, неолит дәуіріне (шамамен 3 600 жыл бұрын) жатады және онда керамика сынықтары, тас құралдарының бөліктері, жануарлар сүйектері мен адам жерленген жерлері табылды. Нәтижелер Каллао үңгірінің соңғы 70 000 жыл ішінде үзіліспен мекенделгенін көрсетеді.

Жіктеу

Каллао үңгірін Қоршаған орта және табиғи ресурстар департаменті ІІ сыныпты үңгір ретінде жіктемелейді. Бұл қауіпті жағдайлары бар және геологиялық, археологиялық, мәдени, тарихи және биологиялық құндылықтары немесе жоғары сапалы экожүйелері сақталған үңгірлерді сипаттайды. Мұндай үңгірлер тәжірибелі үңгір зерттеушілеріне немесе үңгірлерге қызығушыларға және гидтік сапарларға ашық, бірақ консервация мақсатында кейбір бөліктері маусымдық немесе толығымен жабылуы мүмкін.

Homo luzonensis (адамзаттың түрі)

Homo luzonensis – 2007 жылы Арман Сальвадор Михарес басқарыған филиппин, француз және австралиялық археологтар тобының Каллао үңгірінде алғаш рет тапқан адам қаңқасының қалдықтары. Ғалымдар бұл табылды бастапқыда Homo sapiens (адамзат) қалдықтары деп есептегенмен, бір метатарсал сүйегін (аяқ сүйегін) «Каллао адамы» деп атады. Уран сериясымен сынау арқылы жасалған мөлшерлеу көрсеткендей, оның жасы кем дегенде 67 000 жыл. Бұл 47 000 жыл бұрын табылған Палаван Табон адамының қалдықтарынан едәуір ертерек. Бұл Филиппинде табылган ең көне адам қаңқасы және Оңтүстік-Шығыс Азия мен бүкіл Азия-Тынық мұхиты аймағында адамның болғанына ең ерте дәлелдердің бірі. 2010 жылы тағы да көптеген қазбалар табылды, ал Арман Сальвадор Михарес пен оның командасы 2015 жылы қосымша материал (жеті тіс және алты кішкентай сүйек) тапқаннан кейін, толыққанды антропологиялық және генетикалық зерттеулер жүргізілді. 2019 жылдың 10 сәуірінде палеоантропологтар Флорен Детройт және Арман Сальвадор Михарес Nature журналында зерттеулерінің қорытындыларын жариялап, жаңадан анықталған адам түрінің таксономиялық атауын Homo luzonensis деп атады, ол 50 000 мен 67 000 жыл бұрын Лусон аралында өмір сүрген. Антропологиялық зерттеулер көрсеткендей, Индонезиядағы Homo floresiensis сияқты, Каллао адамының бойы 4 футтан (шамамен 122 см) төмен болған. Зерттеушілер сонымен қатар Лусон аралының тауларында тұратын түпкілікті Аэта халқы Каллао адамының ұрпақтары болуы мүмкін екенін атап өтті.

Басқа үңгірлер

Ермосо Тульяо үңгірінен адамға ұқсас сурет салынған тас өрнегі табылды. Шамамен 3500 жыл бұрын жасалған бұл тас суретінде қолдары жоғары көтерілген, аяқтары екі жаққа жайылып тұрған адамға ұқсас бейне бейнеленген. Оны ерте австронезиялықтар немесе Мұз дәуірінде көшіп келген Агта негритолары салған деп саналады.