Кіріспе
Филиппиндегі тынышталған жанартау Апо тауы, жергілікті тұрғындарда Апо Сандава деп те аталады, Филиппиннің Минданао аралында орналасқан үлкен сольфатарлық, тынышталған стратовулкан. Теңіз деңгейінен жоғары биіктігімен Филиппин архипелагының, Минданаодың ең биік тауы және Жер бетіндегі аралдардың ең биік 24-ші шыңы болып табылады. Давао аймағындағы Давао қаласы мен Давао-дель-Сур және Соксксаргендегі Котабатоның үшжақты шекарасында орналасқан Апо тауы Филиппиннің ең танымал тауы. Оның шыңы солтүстік-шығыстан Давао қаласына, оңтүстік-шығыстан Дигосқа, ал батыстан Кидапаванға көрінеді. Бұл қорғалатын аймақ және Филиппиннің табиғи паркі.
Mount Apo, also known locally as Apo Sandawa, is a large solfataric, dormant stratovolcano on the island of Mindanao, Philippines. With an elevation of above sea level, it is the highest mountain in the Philippine Archipelago, Mindanao and 24th highest peak of an island on Earth. Located on the tripartite border of Davao City and Davao del Sur in the Davao Region, and Cotabato in Soccsksargen, Mount Apo is the most prominent mountain in the Philippines. The peak overlooks from Davao City to the northeast, Digos to the southeast, and Kidapawan to the west. It is a protected area and a Natural Park of the Philippines.
Геология
Апо тауы – жалпақ үсті (теңіз деңгейінен жоғары) үш шыңы бар биік стратовулкан. Бұл Филиппиннің ең биік шыңы. Оңтүстік-батыстағы шың ең биік және оның үстінде кішкентай көлі бар кең кратер орналасқан. Бұл түпнұсқа Манобо және Калаган тіліндегі Апо Сандава (“Ақсақал Сандава” немесе “Баба Сандава”) атауының қысқартылған түрі, ол таудың рухының есімі. Апо Сандава тау етегінде тұратын Манобо және Калаган тайпаларының арасында, соның ішінде Обо, Манобо Багобо, Манобо Апао, Тагабава, Матигсалуг, Ата, Аруманен, Тинананен, Куламанен, Тагакауло және Каган халықтары арасында әруақтардың бабасы ретінде құрметтеледі. Таудың өзі қасиетті жер саналады. Апо Сандаваға арналған түрлі рәсімдерді дивата деп аталатын жоғарғы вайлан (шаман) жүргізеді, ол сонымен қатар Апо Сандава мен Манобо және Калаган тайпаларының ата-бабаларының әруақтарымен байланыс жасаушы ретінде қызмет етеді.
Апо тауы табиғи паркі
1936 жылдың 9 мамырында Апо тауы президент Мануэль Л. Кэзонның №59 жарлығымен Ұлттық паркі деп жарияланды, содан кейін 1966 жылдың 8 мамырындағы №35 жарлығы және 1996 жылдың 24 қыркүйегіндегі №882 жарлығы жарияланды. 2004 жылдың 3 ақпанында №9237 Республикалық заңның бекітілуі Апо тауын табиғи паркі санатындағы қорғалатын аймақ ретінде белгіледі, жалпы ауданы ; екі шеткі аймағы және буферлік аймақтар ретінде оның басқаруын және басқа да мақсаттарды қамтамасыз етті.
ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізімі
1987 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында орналасқан National Geographic Society "Біздің әлем мұрасы" атты кітап жариялады. Кітапта Апо тауы "Әлемдік мұра деңгейіндегі нысан" деп көрсетілген. Кітаптың мұқабасында Апо тауының әйгілі филиппин бүркіті және ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген тағы үш мұралық нысан бейнеленген. Қоршаған орта және табиғи ресурстар департаменті (DENR) 2009 жылдың 12 желтоқсанында Апо тауын ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне қосу үшін ұсынды. DENR тауды Минданаодағы эндемизм орталығы деп санайды. Ол бірлік аумаққа шаққандағы флора мен фаунаның ең жоғары биологиялық әртүрлілігіне ие. Онда үш түрлі орман формациясы бар: жазық тропикалық жаңбырлы орман, ортаңғы таулы орман және биік таулы орман. Таудың шығыс беткейлерінің бір бөлігі ЮНЕСКО-ның Гидрология, қоршаған орта, өмір және саясат (HELP) желісінің құрамына кіреді. Давао HELP желісі су алаптарындағы мүдделі тараптар арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған. 2015 жылдың наурыз айында тау, оның күрт өзгерген жағдайы (мысалы, орманды кесу, компаниялардың енуі, қалалық және ауылшаруашылық ландшафтының өзгеруі, пайдалану және браконьерлік) ЮНЕСКО құжаттарының талаптарына сай келмейтіндіктен, ЮНЕСКО-ның алдын ала тізімінен шығарылды. ЮНЕСКО жақсырақ сақтауды және құжаттардың мазмұнын өзгертуді ұсынды.
Климат
Апо тауының шыңындағы климат альпілік (Köppen ETH), себебі оның орташа температурасы ешбір айда 10 °C (50 °F) жоғарыламайды. Бұл, өзгертілген корона жіктемесі бойынша IV типті климатқа жатады, онда жауын-шашын жыл бойына салыстырмалы түрде таралады. Айлық орташа температура қаңтарда ең төмен және сәуірде артады. Айлық салыстырмалы ылғалдылық наурыз және сәуір айларында 78%-ды, маусым және шілде айларында 82%-ды құрайды. Ең төменгі температура қаңтар және ақпан айларында тіркеледі. 2016 жылдың наурыз-сәуір айларының соңында, климаттың өзгеруі мен жаһандық жылынудың салдарынан туындаған Эль-Ниньоның күшті әсерінен таудың етегінде кең аумақты орман және бұта өрттері пайда болды, бұл тауға шығуға ниеттенген жаяу жүргіншілерді тоқтатуға мәжбүр етті. Таудың беткейлерін жапқан густой тұман аймақтағы туризмге қауіп келтірді. Кейіннен, үкімет пен жергілікті тараптардың табиғи саябақты толыққанды қалпына келтіру жоспарын іске қосуының нәтижесінде тау қалпына келді.
Флора мен фауна
Тауда 272-ден астам құс түрі қоныстанады, олардың 111-і осы өңірге ғана тән. Бұл тау сонымен қатар әлемдегі ең ірі құстардың бірі – қүрылысқа жақын тұрған Филиппин бүркітінің де мекені, ол елдің ұлттық құсы болып табылады.
Көлдер
Апо тауында төрт ірі көл бар. Олардың ішінде бұрын "Көк көл" деп аталған Агко көлі және альпинистердің танымал тұрақты орны және шыңға қарайғы жолдағы аялдамасы ретінде белгілі Венедо көлі ерекше атақты. Макадак және Иордан көлдері таудың жоталық жайлауларында орналасқан.
Өзендер
Апо тауы – Марбел өзені, Матианг өзені сияқты бірнеше ірі өзен жүйелерінің бастау алатын аймағы, Кабакан өзенімен байланысты, Пуланги өзенінің бір бөлігі, Минданао өзенінің маңызды саласы, Тудая шарлауы, Сибулан өзені және Давао шығанағына құятын Дигос өзені. Апо тауында 19 ірі өзен мен 21 арна бар, олар оның 8 ірі су бассейнін сумен жарақтандырады (PASAlist.1992). Бұл 19 ірі өзеннің тек екеуі ғана зерттелген, Апо геотермиялық жобасының қоршаған ортаға тигізетін әсерін бағалау (1991) жөніндегі SEA BMB консультанттарының баяндамасында көрсетілген. Баяндамаға сәйкес, геотермиялық учаскеден су алатын екі өзен экожүйесі бар: (1) Марбел-Матианг өзені экожүйесі – биік жерлерде тар арналары, жылдам су ағысы, мөлдір суы және тас-тасты су төсегі бар. Аймақтағы су жануарларының биологиялық өнімділігі мен түрлердің әртүрлілігі күтілгендей төмен. Бұл өзен экожүйесі биологиялық өнімдері үшін экономикалық және коммерциялық құндылығы төмен. Зерттеуде аймақта ұсталған 12 түрлі балық анықталды; (2) Кабакан-Пуланги өзені экожүйесі – жазық жерлерде кең арналары, салыстырмалы түрде баяу су ағысы, лайлы сулары және құмды-сазды су төсегі бар.
Су тасқыны
Тудая шарлауы – Маунт-Апо табиғи паркіндегі бір қабатты шарлауық. Бұл сарқырама Сибулан өзеніне құяды, ал Сибулан өзені Давао шығанағына құяды.
Биологиялық ерекшеліктері
Шөптекті далалар когон шөпінің (Imperata cylindrica) және Saccharum spontaneum басымдығымен ерекшеленеді. Басқа да шөптер мен папоротниктер де жақсы өседі, әсіресе арналардың, өзендердің және су ағындарының жағалауларында, сондай-ақ тік беткейлерде.
Геотермиялық энергия
Тау Апо-1 және Тау Апо-2 геотермальдық электр станцияларының әрқайсысының қуаты 54,24 мегаваттқа тең. Энергияны дамыту корпорациясының (EDC) меншігінде және басқаруындағы электр станциялары 1997 жылдың ақпан айында (Тау Апо-1) және 1999 жылдың маусым айында (Тау Апо-2) тиісінше, құрылыс-пайдалану-меншік беру шарты бойынша пайдалануға берілді. Солтүстік Котабато облысы Кидапаван қаласының Иломавис ауылында орналасқан Минданао геотермальдық өндіріс алаңының қуаты 108,48 МВт, қазіргі уақытта Минданаодағы осы сияқты жалғыз электр станциясы болып табылады. Филиппин Ұлттық Мұнай Компаниясының геотермальдық электр станциясы Кидапаван қаласын және оған жақын жатқан облыстарды электрмен жабдықтайды, оның салынысы аяқталуы қала экономикасын дамытуға септігін тигізді.
Тудая су электр станциясы
Давао жағындағы Апо тауының етегіне жақын орналасқан Тудая су электр станциясы (Sta. Круз, Давао-дель-Сур) екі ағынмен жұмыс ілейтін станциядан тұрады және 2014 жылдың басына қарай Минданао аймағының энергия қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектеседі.
Сибулан су электр станциясы
Сибулан су электр станциялары 2010 жылдан бері Давао үшін 42,5 МВт таза және жаңартылатын энергия өндіріп келеді. Олар екі өзен арнасындағы шағын су электр станцияларынан тұрады. "Сибулан А" станциясы 2010 жылдың 26 желтоқсанында құрылып, пайдалануға берілді. Абака және жеміс өсірумен айналысатын жергілікті тұрғындар станцияларға қол жеткізу үшін салынған шаруашылықтан базарға дейінгі жолдардың арқасында пайда көрді.
Жаяу жүру қызметі
Апо тауы – Филиппиндегі ең биік тау (түбегі) және жанартау. Бұл елдің ең танымал жаяу жүру/альпинизм бағыттарының бірі. М. Апоның шыңына жасалған алғашқы екі әрекет сәтсіз аяқталды: Хосе Оянгуреннің (1852) және Сеньор Реалдың (1870) әрекеттері. Алғашқы сәтті экспедицияны Дон Хоакин Ражал 1880 жылдың 10 қазанында жетекшілік етті. Өрлеуге дейін Ражал багобо тайпасының басшысы Дату Манигтен рұқсат алуға тиіс болды. Дәстүр бойынша, Дату Мандаранган құдайының ықыласын тудыру үшін адамдық құрбандық талап еткен. Бірақ Дату бұл талаптан бас тартуға келісті, ал өрлеу 1880 жылдың 6 қазанында басталып, бес күннен кейін сәтті аяқталды. Содан бері көптеген экспедициялар ұйымдастырылды. Осы және басқа да оқиғалар туралы Ә. Мигель Бернад, S. J. әдемі әңгімелермен баяндаған. Табиғи саябаққа Солтүстік Котабато және Давао провинцияларынан бірнеше жолдар салады. Табиғи саябаққа жетудің ең оңай жолы Кидапаван қаласы арқылы, орташа есеппен саяхат 3–4 күнге созылады. Жергілікті танымал альпинистік сайт PinoyMountaineer.com жүйесінде бұл маршруттың қиындық деңгейі 9 балдық шкала бойынша 7 баллға бағаланады. Жол бойында Венедо көлі (Филиппиндегі ең биік көл), солфатаралар және оның шыңына жақын орналасқан ежелгі кратер сияқты әртүрлі көрікті жерлер кездеседі.