Кіріспе

Ферменттер класы 11β гидроксистероид дегидрогеназа (HSD 11β немесе 11β HSD) ферменттері инертті 11 кето өнімдерін (кортизонды) активті кортизолға айналдыруды немесе кері процесті катализдейді, осылайша глюкокортикоидтардың стероид рецепторларына қолжетімділігін реттейді. Адам геномы екі түрлі HSD 11β изоэнзимін (HSD 11β 1-түрі және HSD 11β 2-түрі) әртүрлі гендерде кодтайды. HSD 11β-ның дегидрогеназа активтілігі NADP+ немесе NAD+-ды тотығу арқылы 11-бета гидроксистероидты тиісті 11 оксостероидқа айналдырады. HSD 11β ферменттері кеңірек оксидоредуктазалар класының құрамына кіреді, ал HSD 11β 1-түрі оксидоредуктаза активтілігіне ие (дегидрогеназа активтілігіне кері процесс). HSD 11β ферменттері c21 стероид гормондарының және андрогендер мен эстрогендердің метаболизміне қатысады.

Құрылымдық зерттеулер

Бүгінгі күнге дейін HSD 11β 1-типтің әртүрлі мутациялар және тежегіштермен бірнеше құрылымдары анықталған. HSD 11β 2-типтің белгілі құрылымдары жоқ.

Функция

Кортизол – глюкокортикоид, глюкокортикоид рецепторына байланысады. Дегенмен, оның альдостеронмен молекулалық ұқсастығы болғандықтан, жоғары концентрацияда минералкортикоид рецепторына да байланысады. Альдостерон мен кортизолдың екеуі де минералкортикоид рецепторына шамамен бірдей бейімділікке ие; алайда, қан айналымында альдостеронға қарағанда кортизол мөлшері әлдеқайда көп. Кортизолдың минералкортикоид рецепторын тым күшті ынталандыруын болдырмау үшін HSD 11βs биологиялық белсенді кортизолды белсенді емес кортизонға түрлендіреді, ол енді минералкортикоид рецепторына байланыса алмайды. HSD 11βs жасуша ішіндегі бүйрек үсті безі стероид рецепторларымен бірге орналасады. Глицирризин қышқылы мен эноксолонды қамтитын лакрица HSD 11β-ны тежеуге және айқын минералкортикоид артық синдромына әкелуі мүмкін. Нәтижесінде кортизол деңгейі көтеріледі, ал минералкортикоид рецепторына байланысқан кортизол гипокалемия, алкалоз және гипертонияның клиникалық белгілері мен симптомдарын тудырады (яғни, минералкортикоид артық).

HSD-11β-ның мүшелердегі белсенділігі

HSD 11β мүшелерде және бүйрекүсті безінде белсенді. Екі изофермент әртүрлі қызметтерді атқарады. Ол Гипоталамус-Гипофиз-Бүйрекүсті без осінің жұмысы үшін өте маңызды. Глюкокортикоидтардың болуы нәрестенің салыстырмалы түрде аз салмақта тууына себеп болды. Плацентадағы HSD 11β 2 типінің төмендеуі нәрестенің өсуіне кедергі келтіруі мүмкін, әсіресе өмірінің алғашқы 12 айында. Бұл себебі HSD 11β 2 типі плацентада жоғары мөлшерде экспрессиялануға тиіс, өйткені ферменттер ұрықты глюкокортикоидтардың жоғары деңгейінен қорғайды, ал бұл көрсеткіш төмен салмақты нәрестелермен байланысты.