Кіріспе

Колорадо мен Канзас штаттарындағы аймақ, АҚШ

Эль-Квартелехо, немесе Эль-Квартелехо (испан тілінен "cuartelejo" – ескі ғимарат немесе казарма деген мағынаны білдіреді) – Колорадоның шығысы мен Канзастың батысындағы жазықтық апачилері мен пуэбло тайпаларының бірге қоныстанған аймағы. Діни қуғынға ұшыраған пуэбло тайпалары испандық Нуэво-Мексико аумағынан қашып, 1600 жылдары Эль-Квартелехо ауылының тұрғындарымен бірге өмір сүрді. Кейбіреулері қазіргі Колорадо штатының Киова округіндегі Арканзас өзені маңына қашып кетті. Хуан де Улибарри 1706 жылы 1680 жылы Нуэво-Мексикодан қашқан пуэбло тайпалық американдықтарды ұстап, қайтару үшін Колорадоның Арканзас өзені аймағына келді. 1964 жылы Эль-Квартелехо археологиялық ауданы (14SC1) Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Пуэбло және апач халықтары

Канзас жерінде 1450 жылдан бастап Dismal River мәдениетінің адамдары өмір сүрді. Олар энкомиенда жүйесін енгізді, ол құлдықтың бір түрі болатын. Испан жер иелеріне пуэбло халқынан адамдар жұмыс істеуге және олармен бірге тұруға берілді, олар егін өндіріп немесе басқа да тауарлар жасады. Мұның орнына жер иесі олардың әл-ауқатын қамтамасыз етуге міндетті болды, соның ішінде олардың рухани дәстүрлерін басу да осы міндеттің ішіне кірді. 1600 жылдары пуэбло тайпалары қазіргі Нью-Мексикодан солтүстікке қарай, Канзастың батысындағы және Колорадоның шығысындағы Ұлы жазықтарға Куартелехо апачилерімен бірге көшіп келді, бұл шамамен 1620 жылға дейін болды. Сондай-ақ, Санта-Клара пуэблосынан шыққан Тева пуэблолары да олармен бірге келді. 1642 жылы Хуан де Арчулета испандық экспедицияға жетекшілік етіп, пуэбло тайпаларын тұтқындап, оларды Нуэво-Мексикоға қайтаруға тырысты. 1760 жылға қарай аймақтың басым бөлігін команчтер бақылады. Олар оңтүстік-батыстағы испан сауда желілерін, ал шығыс жазықтарындағы пауни және вичита тайпаларын бақылап отырды. Бұл қираған орын бұрынғы пуэбло құрылысының қалдығы. Бұрынғы жеті бөлмелі құрылым оңтүстік-батыстағы пуэблолардың құрылыстарына ұқсас, оларда асты тартатын ойыстар, пештер және кірпіш қаланған ошақтар бар. 1922 жылы Стилдерге тиесілі екі акр жер, онда пуэбло қираған жерлері орналасқан, Канзас штатының Америка революциясының қыздары қоғамына (DAR) сыйға берілді, осылайша жұртшылық оны көріп бағалай алатын болды. 1925 жылы DAR ескерткіш орнатты. Стилдердің үйі қазір Лейк Скотт мемлекеттік саябағының мұражайы ретінде пайдаланылады және ол Канзас штатының Америка революциясының қыздары қоғамына тиесілі.

Колорадо штаты

Нью-Мексикодан қашқан кейбір адамдар апачтармен бірге қазіргі Колорадоның шығысында Арканзас және Пургаторе өзендерінің бойында, 19 ғасырдағы Бент фортының жанында өмір сүрді. Басқа апачи тайпалары солтүстікке қарай Колорадоның шығысындағы Смоки-Хилл және Республика өзендері бойында өмір сүрді. Қазба жұмыстарынан табылған қыш ыдыстар Падука апачилері мен басқа апачи тайпаларына, сондай-ақ Пуэбло қыш ыдыстарына жатады. Апачтар орталық алаңды қоршап тұрған шатырлар мен үйлерде тұратын. Олар солтүстік-шығыс Колорадода бизон аулаған кезде басқа жерде тұратын. 1640 жылға дейін Таос пуэблосының бір тобы Арканзас өзенінің солтүстігіндегі Эль-Куартелехо ранчериясына көшіп келді, онда бұрыннан апачтармен бірге тұратын пуэбло босқындары болған. 1710 жылы команчтар мен юталар апачтардың ранчерияларына шабуыл жасады. 1726 жылы Канзастан келген Падука апачилері француз саудагерлерін батысқа қарай Эль-Куартелехоға жетеледі, олар испандықтармен сауда жасауды үміттенеді. 1710 жылдан 1735 жылға дейін команчтар апачтардың ранчерияларына шабуыл жасады. Паломас апачилері Арканзас өзенінің бойындағы Лас Анимас ауданындағы Эль-Куартода Куартелехо апачилеріне қосылды. Команчтар батыстан шабуыл жасап, Карланалар мен Чильпайндарды қоса, апачтардың тайпаларын аймақтан қуды. Эль-Куартелехо елді мекендері тасталып, олар Нью-Мексикодағы Пекос Пуэблосының жанында ранчериялар құрды. Кейбір апачтар Нью-Мексиконың шығысындағы жазықтарға көшіп кетті. 1748 жылы француздықтар Эль-Куартелехо ранчерияларын басып алып, онда сауда посттарын құрды. Олар команчтармен сауда жасады.