Кіріспе

Жапониядағы қылмыстың шолуы

Жапониядағы қылмыстар кем дегенде 1800 жылдардан бері тіркеліп келеді және уақыт өте өзгеріп отырады.

Тарих

Мейдзи дәуірінен бұрын қылмыстар көбінесе даймиолар деңгейінде қатаң жазаланған.

Якудза

Якузалар 1800 жылдарға дейін Жапонияда болған және самурайларға ұқсас кодекстерді ұстанған. Олардың алғашқы қызметтері көбінесе тығыз байланысты болды, ал көшбасшы мен оның бағыныштылары әке-бала секілді қарым-қатынаста болды. Бұл дәстүрлі құрылым әлі де сақталып тұрғанымен, якузаның қызметі күш пен ақшаға негізделген заманауи топтармен ауыстырылуда. Дегенмен, якузалар соғыстан кейінгі қоғамда дәстүрлі жапондық құндылықтардың сақшылары ретінде көрінеді, кейде осы көзқарасты бөлісетін дәстүрлі топтармен байланыс орнатып, қоғамнан қанағаттанбаған азаматтарды өздеріне тартады. 1990 жылы якуза топтарының саны 3300-ден асып, құрамында 88000-нан астам мүше бар екені анықталды. Якузалар ірі қалалық префектураларда шоғырланғанмен, көптеген қалаларда жұмыс істейді және көбінесе жоғары лауазымды шенеуніктерден қорғау алады. 1960 жылдардағы полицияның күшті қысымынан кейін кішігірім топтар жойылып немесе синдикаттарға бірігіп кетті. 1990 жылы үш ірі синдикат (Ямагучи гуми, Сумиёши кай, Инагава кай) елдегі ұйымдасқан қылмыстың басым бөлігін бақылап, 1600-нан астам топты және 42000-нан астам қылмыскерді өз ықпалында ұстады. Олардың саны содан бері өсіп-кемиді, көбінесе экономикалық жағдайларға байланысты. Якуза дәстүрі 20 ғасырда Окинава аралына да тарады. Киокурю-кай және Окинава-Киокурю-кай – Окинава префектурасындағы ең ірі екі якуза тобы. Екеуі де 1992 жылдан бері Ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес заңы бойынша bōryokudan тобы ретінде тіркелген.

Жалған якуза

2013 жылдан бастап Ұлттық полиция агенттігі Қытай Аждаһалары, Канто Ренго және босозоку мотоциклшілер топтарын «жалған якуза» ұйымдары деп қайта жіктеді.

Статистика

1989 жылы Жапонияда 100 мың халқына 1,3 тонау және 1,1 құлқы жасалған. Сол жылы жапон билігі тонау қылмыстарының 75,9%-ын, ал адам өлтірулердің 95,9%-ын ашты. 2002 жылы тіркелген қылмыстар саны 2 853 739 болды. 2017 жылы бұл көрсеткіш үштен бір бөлігінен азырақ, яғни 915 042 қылмысқа дейін төмендеді. 2013 жылы Жапониядағы жалпы қылмыс деңгейі 11 жыл қатарынан төмендеді, сонымен қатар кісі өлтіру және кісі өлтіруге талпыныс саны соғыстан кейінгі ең төменгі көрсеткішке жетті. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, жылына орташа екі адам қару қолданып өлтірілді. 2013 жылғы БҰҰ Есірткі заттар мен қылмыс жөніндегі басқармасының (UNODC) статистикасына сәйкес, Жапониядағы 100 мың халқына шаққандағы қасақана кісі өлтіру көрсеткіші әлемдегі ең төменгі көрсеткіштердің бірі болып, 100 мың адамға 0,3 құрады.

Қылмыстар

Полицияны ерекше алаңдататыны – жаңарумен байланысты қылмыстар. Көбейген байлық пен технологиялық жетістіктер компьютерлік және кредиттік карталар бойынша алаяқтық, монета қабылдағыштар арқылы ұрлық, сондай-ақ сақтандыру алаяқтығы сияқты жаңа жолмен жасалатын қылмыстарға әкелді. Есірткіге тәуелділік басқа да өнеркәсіптік дамыған елдермен салыстырғанда өте аз, және көбінесе стимуляторлармен байланысты. Жапон құқық қорғау органдары халықаралық тергеу ұйымдарымен тығыз үйлестіру және жапондық және шетелдік қылмыскерлерге қатаң жаза беру арқылы осы мәселені бақылауға тырысады. Жол апаттары мен олардың салдары құқық қорғау органдарының көптеген ресурстарын жұмсайды. Сондай-ақ, Жапонияның қауіпсіздік шараларының жеткіліксіздігін пайдаланып, шетелден қылмыскерлер келіп, қылмыс жасауға тырысады деген дәлелдер бар. Ағылшын қылмыскері Колин Блейни өзінің "Жағымсыз адамдар" атты автобиографиясында ағылшын ұрыларының Жапонияны мақсат тұтқанының себебін – қылмыстың төмен деңгейі және жапон халқының қылмысқа дайын болмауы деп түсіндірген. Пакистандық, орыс, шри-ланкалық және мьянмалық автокөлік ұрлау топтары да бұл елді нысанаға алатыны белгілі.

Аймақтар бойынша қылмыстар

Осакада қылмыс деңгейі Жапонияда ең жоғары. Окинава префектурасында елдегі АҚШ базаларының 74% және шамамен 26 мың әскери қызметкер орналасқан. 1972 жылдан 2011 жылға дейін Окинава префектурасы АҚШ әскери қызметшілеріне қатысты 5747 қылмыстық іс қарады. Алайда, осы кезеңде Окинава халқының қалған бөлігінде қылмыс деңгейі екі еседен астам болды – 10 000 адамға 69,7 қылмыс, ал АҚШ әскери қызметшілеріне қатысты 27,4 құрады. Кейбір тараптар жергілікті билік пен «Күштердің мәртебесі туралы келісім» (SOFA) сияқты келісімдердің АҚШ күштері жасаған қылмыстарға, әсіресе осы сияқты және әйелдерге қарсы қылмыстарға көз жұмды деп санайды. Окинава әйелдерін қорғау және осы қылмыстарға жаза беру саясаты өте аз, ал сот процестері көбінесе әскери соттарда өтеді. Окинаваның маңыздылығы арта түскен сайын және аймақтағы саяси шиеленіс күшейген сайын, АҚШ әскерінің Окинава әйелдерін қорғау және әскери қылмыскерлерді жазалау саясаты арқылы префектура мен Токиомен дипломатиялық қарым-қатынасты жақсарту үшін одан да көп ұступтар жасауы күтілуде. Жапонияда әйелдер мен қыздар адам сату құрбаны болды. Олар борделдерде және басқа да жерлерде зорлыққа ұшырап, физикалық және психологиялық жарақаттар алады.