Кіріспе

Археологиялық кешен
Черногоровка Новочеркасск археологиялық кешені, кейде конвенция бойынша киммерия мәдениеті деп аталады, ежелгі шығыс және орталық Еуропаның алғашқы далалық көшпелі халықтарымен, әсіресе киммерийлермен байланысты археологиялық кешен.

Еуропадағы

Атпен жүретін, жоғары жылдамдығы бар көшпелі мал шаруашылығын дамытулары және атты әскер соғысына бейімделген тиімді қару-жарақ жасауларының нәтижесінде, Понт-Каспий даласынан келген осы көшпелілер біртіндеп Орталық және Оңтүстік-Шығыс Еуропаға еніп, ұзақ мерзім ішінде осы аймаққа терең үңіліп кірді. Черногоровка (Чорнохоривка, Сиверск, Украина) және Новочеркасск кезеңдеріне жататын кешеннің қабірлері батыстағы Солтүстік-Шығыс Болгария мен Молдавиядан Украина және Қырым арқылы, шығыстағы Кубань және Волга-Кама аймақтарына дейін кеңінен тараған. Осылайша Черногоровка-Новочеркасск кешені Орталық Еуропа мен Венгрия жазығынан батысқа қарай, ал шығыста Понт және Солтүстік Кавказ далаларына дейін созылған. Б.з.д. 8 ғасырында Черногоровка-Новочеркасск кешенінің бір бөлігі Паннония даласына таралып, Мезочад мәдениетінің қалыптасуына үлес қосты. Бұл өз кезегінде Черногоровка-Новочеркасск кешенінің Орталық Еуропаның Халштатт мәдениетіне күшті ықпал етуіне мүмкіндік берді: осы ықпалдың бірі – Орталық Азия даласының көшпелілері келгенге дейін Орталық Еуропаның жергілікті халқы қолданбаған шалбарды қабылдауы болды.

Батыс Азияда

Аржан Черногоровка мәдени қабатының кеңейуінің тағы бір бағыты – б.з.б. 8-7 ғасырларда киммерийліктер мен скифтердің Кавказдың оңтүстігінен Батыс Азияға жылжуы болды.

Аяқтау

Скифтердің б.з.д. VII ғасырында осы аймаққа келуі және қоныстануы Черногоровка-Новочеркасск мәдениетінің дамуындағы бұзылысқа сәйкес келді, осылайша ол үздіксіз процесте Черногоровка-Новочеркасск мәдениетімен байланыста бола тұра, Еуропаның оңтүстігіндегі ерте скифтік мәдениетке ауыстырылды.

Сипаттамалары

Орта Азияның қатысуының нәтижесінде Черногоровка Новочеркасск кешені біздің заманымызға дейінгі VII ғасырға дейін болған Еуразия даласы мен орманды даланың басқа ерте көшпелі мәдениеттерімен, мысалы Аржан мәдениетімен ұқсастықтар көрсетті. Осылайша, осы әртүрлі скифтерге дейінгі ерте көшпелі мәдениеттер Орта Азиядан бастау алған біртұтас Аржан-Черногоровка мәдени қабатының бір бөлігі болды, ал ерте скифтік мәдениеті материалдық тұрғыдан Черногоровка Новочеркасск кешенінен ешқандай айырмашылыққа ие болған жоқ. Черногоровка Новочеркасск кешенінің ерекше белгілері – Кабардино-Пятигорск қылыштары, Солтүстік Кавказдық ат мүшелері, нақты жебе ұштарының пішіндері және айқын емес найза ұштары. Аттың жабдықтарының көптеген бөліктері мен жеке әшекейлері Черногоровка Новочеркасск кешенінде сирек кездеседі, ал ашық жұмыспен жасалған сыңғырлауыштар діни қағидалар үшін қолданылған, ал мальтий крестері діни мағынаға ие болды. Черногоровкадан Новочеркасск фазасына өту ат жабдықтары стилінің өзгеруімен сипатталады.

Халық саны

Черногоровка-Новочеркасск кешенінің халқы скифтермен ортақ мәдениетке және тегіне ие болды, скифтерге ұқсас, атты көшпелі мал өсірумен айналысты. Бұл Батыс Азиялық дереккөздерде цимерлердің жебелері, садақтары және ат жабдықтары туралы айтылуында көрініс тапқан, олар далалық көшпелілерге тән еді. Осылайша, Гомердің "Одиссеясындағы" "ат сүтін сауушылар" (ιππημολγοι) және "сүт жеушілер" (γαλακτοφαγοι) сипаттамалары Черногоровка-Новочеркасск халқына, мысалы цимерлерге сіңіп кеткен скифтерге тән өмір салтын көрсетеді, Гесиодтың скифтердің дәл осылай өмір сүргенін баяндауы осыны куәландырады.

Тарату

Черногоровка Новочеркасск кешені Орталық Еуропадан бастап Паннония жазығы арқылы батысқа және Кавказға дейін, қазіргі Оңтүстік Ресейді де қамти отырып, кең аумаққа тараған.

Трако-киммер мәдениеті

Черногоровка Новочеркасск типіндегі қазбалар Орталық Еуропаның шығыс бөлігінде, әсіресе Трансильванияда және Венгрия жазығында табылған және бұрын киммерийлердің батысқа қарайғы ықтимал қоныс аударуларымен байланысты болғандықтан "Трако-киммерийлік" деп аталған.